-->

czwartek, 30 maja 2013

Warta rzeka

Zajączkowski:
Warta-rz., prawy dopływ Odry
1) 1232 kop. XVI w., KDW 136: Warta - flumen. Władysław Odonic, zatwierdzając nadanie klucza dobrowskiego kl. sulejowskiemu, wznawia ius plenum piscacionis et castorum ... in ... W.... inter terminos possesionis sue. 2) 1257 kop. późniejsza, KDM 48: Warta - aqua. Kazimierz, ks. łęczycki i kujawski, nadaje kl. augustianów w Mstowie partem aque, que wulgariter W. nominatur, nobis spectantes, a ponte eiusdem domus inferius usque ad terminos et gades hereditatis ad dictam domum spectantis, cum castoribus et omni iure, quod in eadem parte aque nobis jure patronatus conpetebat. 3) 1266 kop. w MK XVI w., MK 26 f. 24: Wartha - w dok. Leszka Czarnego dot. wójtostwa w Radomsku (v.) wzm. o W. 4) 1287 trans. z 1466 r., KDP I, 67: Wartha - fluvius. W dok. Leszka Czarnego dot. wójtostwa miasta Brzeźnicy (v.) wzm., że wójt otrzymuje piscacionem in W. fluvio, et littorum eiusdem utilitates, in quantum circa idem littus territorium pertinens ad Brzesznyczam se extendit. 5) 1299 oryg., KDW 805: Varta - fluvius. W dok. Władysława Łokietka dot. klucza dobrowskiego wzm.: bona super fluvyum V. videlicet Dobrow (v.) i: de solo Dobrow usque ad medietatem fluvii V. 6) 1339 exc. 1511-1512 r., Ul. VG 236: Wartha - fluvius. W dok. arcbpa Janisława dot. wsi Cichmiany (v.) wzm. o uprawnieniu sołt piscandi in fluvio W. 7) 1342-1374 exc. 1511-1512 r., Ul. VG 235-236 (w streszczeniu data 1311 r.): Vartha -fluvius. W dok. arcbpa Jarosława dot. sołectwa wsi Orzeszków (v.) wzm. że sołt. ma molendini in fluvio V. ... construendi facultatem. 8) 1345 kop. w trans. z 1409 r., transumowanym w 1466 r., AGAD d. p. 597; por. TP 3344 f. 48: Wartha - flumen, fluvius. W dok. Kazimierza Wielkiego dot. wójtostwa w Brzeźnicy Nowej (v.) wzm., że w skład jego uposażenia wchodzą lasy po W. i zathoczky cum silvis ad faciendum prata et lacum ac alias piscaturas in flumine prefato W. 9) 1357 oryg., KDW 1354: Warta - fluvius. W dok. Kazimierza Wielkiego potwierdzającym uposażenie arcbpstwa wzm. jest W. 10) 1390 oryg., Hans. Urkdb. IV, 1038: Warte - wassere. Konrad von Wallenrod, wielki komtur krzyżacki, w liście do miasta Frankfurtu nad Odrą mówi o nowej drodze ustalonej przez Władysława Jagiełłę w porozumieniu z książętami zachodniopomorskimi. Drogę tę stanowi W., a następnie Odra do Szczecina.
11) XIX w. SG XIII, 102-111: Warta - rz., prawy i najważniejszy dopływ Odry. Źródła jej leżą pod Kromołowem w pow. olkuskim.
Uwagi: zestawione powyżej zapisy odnoszą się tylko do tej części Warty, która płynie w granicach ziemi sieradzkiej.  

Słownik Geograficzny:
Warta,  niem. Warthe, rzeka, prawy i najważniejszy dopływ Odry. Źródła jej leżą pod Kromołowem, w pow. olkuskim, na wyżynie olkuskiej, będącej ważnym węzłem hydro graficznym, dającej bowiem początek licznym dopływom Wisły i Odry (Małapiana, Brynica, obie Przemsze, Pilica, Szreniawa, Prądnik). Czarna Przemsza znajduje się w tak wielkiem zbliżeniu do W., że dzieląca je przestrzeń pod młynem Raczek nie wynosi nawet wiorsty. Nieznaczny zrazu strumień W., minąwszy Kromołów, zakreśla łuk ku południowi wygięty i zwraca się ku płn.-zach., który to kierunek stale aż do Częstochowy zatrzymuje. Pod Zawierciem przyjmuje od prawego boku strugę z pod Łośnic i rozlewa się w stawy, które służą za zbiorniki wody dla fabryk miejscowych; tu także nakrywa rzekę pierwszy most i poraz pierwszy przecina tor dr. żel. warszaw.-wiedeńskiej. Od Zawiercia na Marciszów, Nieradę, Mrzygłód, Papiernia, Ciszówkę i Mijaczów do Michałowa, W. przepływa szereg stawów, poruszając liczne młyny i mijaczowskie fabryki żelazne (br. Bauerertzów). Między Ciszówką a Mijaczowem wpada z prawej strony strumień od Myszkowa: jestto zbiór kilkunastu potoków z wyżyny Włodowickiej spływających, które po długotrwałych albo też nagłych a obfitych deszczach wzbierają gwałtownie, łączą się pod Myszkowem w jedno koryto i przepełniają je do tego stopnia, że masa wód, wstrzymana plantem drogi żelaznej, nie znajdując dla siebie należytego odpływu, znosiła nieraz mosty i niszczyła nasypy kolejowe na znacznej przestrzeni. W ostatnich latach roboty inżynierskie zapobiegły możliwości klęski przez wzmocnienie plantu i zbudowanie trwałych mostów o większym otworze w świetle. Następnie W. śród lesistej i pustej okolicy płynie na Kuźnicę Starą i Masłońskie do wsi Osiny, przyjmując z lewej strony strugę bez nazwy z pod Mysłowa, Koziegłówkę al. Bożystok pod Kuźnicą Starą i Czarkę powyżej Osin, z prawej zaś potok od Żarek pod Smardzewizną i potok od Pohulanki pod Masłońskiem. Poniżej Osin łączy się z W. od lewego boku Kamieniczka, przychodząca ze Szląska i będąca dotąd najważniejszym dopływem rzeki głównej. Od Osin płynie W. na Poczesne, Nową Wieś, młyn Cichockie (drugi most dr. żel. warsz.-wied.), Słowik, Raków i Dąbie do Częstochowy, przyjmując z obu stron nieznaczne dopływy bez nazwy; wyróżnia się tylko z lewej strony Stradomka al. Żarnów, wpadająca powyżej Częstochowy i zbierająca wody z płd.-zach. części pow. częstochowskiego. Minąwszy Częstochowę, którą pozostawia na lewym brzegu, W. rzuca się gwałtownie ku wschodowi i dla okrążenia wyżyny Kłobuckiej zakreśla następnie potężną liniją spiralną na Pławno i Działoszyn do wsi Ogroble. Podmokłe bagniste brzegi towarzyszą W. na znacznej przestrzeni; płynie ona od Częstochowy na Mirów, Siedlec, mstko Mstów, Kłobukowice i Łuszczyn. Pod Skrzydłowem rzeka dzieli się na dwa ramiona, które między sobą łączą się poprzecznemi korytami i wytwarzają liczne wyspy, dopóki W. nie wróci do jednolitego łoża między Pławnem a Bobrami. Nad lewem ramieniem leżą osady: Rzeki Wielkie, Karczewice, Zawada, Goworków, nad prawem zaś: Chmielarze, Raków, Garnek, Kuźnica, Sliwaków, Ruda, Gidle, Pławno. Dopływy między Częstochową i Pławnem są nieliczne i nieznaczne, zasługuje na uwagę tylko Wiercica, wpadająca z prawej strony między Rakowem i Garnkiem. Od wsi Bobry, gdzie rzekę przecina droga żel. wiedeńska poraz trzeci, Warta mija wsi: Szczepocice, Łęg, Kijów, Jankowice, Stoczki, Łążek, Zabranów, Strzelce, Patrzyków, Niwiska, Raciszyn i dochodzi do Działoszyna płynąc stale w kierunku zachodnim, z lekkiem odchyleniem ku północy; na tej przestrzeni przyjmuje z lewej strony strumień bez nazwy pod Szczopocicami, takiż strumień między Kijowem i Jankowicami, oraz Liswartę, znaczny i zasobny dopływ poniżej Zabranowa. Liswarta sprawia głównie, że rzeka staje się już możliwą, jeśli nie do żeglugi, to przynajmniej do spławu. Z prawej strony wpadają: Radomka powyżej Szczepocic, przychodząca z pod Radomska, Pisia powyżej Stoczków, przychodząca z pod Brzeźnicy, wreszcie strumień z pod Radziechowic, odwadniający obszerne błoto Brzezinki. W okolicach Działoszyna rzeka przebija się przez kraj pagórkowaty, stanowiący część wyniosłości Wieluńskiej, brzegi Warty są twardsze i miejscami strome, stąd też osady przysuwają się do samego nieraz koryta i są wogóle dość liczne. Pod Działoszynem rozpoczyna się ostatni zakręt wspomnianej już linii spiralnej; jestto tak zwane kolano Warty, w którem rzeka przyjmuje kolejno kierunek południowo-zachodni, północny i północno-wschodni, płynąc na Lisowice, Bobrowniki, Załęcze aż do wsi Ograble; lewy brzeg spada miejscami stromo, dopływy zaś płyną w dosyć głębokich jarach, jak np. strumienie w okolicy Załęcza, potoki z pod Grabowa, z pod Dzietrzników i z pod Pątnowa (wszystkie z lewej strony). Od Ograbli aż do Koła bieg Warty zachowuje stale kierunek północny, z pewnemi modyfikacyami północno-wschodniego lub północno-zachodniego dążenia. Wyniosłe zbocza trzymają się zrazu dość blisko brzegu, zwłaszcza prawego, lecz powoli dolina się rozszerza, pagórki oddalają się coraz bardziej, aż wreszcie W. wstępuje na rozległą nizinę, o bardzo nieznacznem pochyleniu. Płynie ona leniwo na Kamień, Krzeczów, Drobnice, Raduczyce, Ossyjaków, Bębnów, Strobin, Konopnicę, Rychłocice, Jarocice, miasteczko Burzenin i Tyczyn do wsi Pstrykonie, gdzie z prawej strony zasila Wartę Widawka, płynąca obszerną podmokłą równiną. Tu rozpoczyna się po obu stronach szeroka nizina nadbrzeżna, zalewana podczas każdego większego przyboru wody, skutkiem czego wsi i miasteczka wznoszą się w pewnem oddaleniu od głównego koryta, jak np. Bobrowniki, Chojno, Strońsko, Podłężyce i t. p. Od Sieradza, położonego na lewym brzegu, Warta dzieli się na liczne ramiona, obejmujące żyzne ale niebezpieczeństwem powodzi zagrożone wyspy, na których leżą wsi: Sucha, Mnichów, Osowa i t. d. Stan takiego dzielenia się koryta trwa, z pewnemi przerwami aż do samego uścia, i wpływa niepomiernie na mitręgę w żegludze, która przez sprowadzenie Warty do jednego koryta mogłaby stać się prawidłową i większe przynosić usługi. Zostawiwszy miasteczko Wartę na lewym brzegu, rzeka płynie na Mikołajewice, Tądów, Brodnie, Zaspy, Łyskowice do Skęczniewa, gdzie rozdział ramion staje się jeszcze wybitniejszym niż pod Sieradzem. Prawe wschodnie ramię zabiera większą ilość wód i pod nazwą Nowej Warty płynie na Uniejów, Ostrowsko, Kuczki, Lekaszyn, lewe zaś, zachodnie, pod nazwą Starej Warty, idzie na Piekary, Człopy, Trzemsze, Sarbice, Koźmin i Kwiatków. Wprost wsi Niwice wpada Ner, przychodzący od zachodu w szerokiej bagnistej nizinie, stanowiącej przedłużenie niziny Bzury, bez widocznego od niej wododziału. Odtąd W. na Dobrowo i Zawadki płynie do Koła. Na tej przestrzeni rzeka przyjmuje z lewej strony: Oleśnicę albo Niechmierówkę pod Małą-Wsią, strumień od Brzeźnicy pod Jarocicami, strumień od Chojna pod Sieradzem, Dźwigorzówkę pod Wartą i Teleszynę pod Trzemszami; z prawej zaś: strumień od Kuźnicy Strobińskiej wprost Bębnowa, Widawkę pod Pstrykoniami, kilka drobnych potoków w okolicy Sieradza, Sadłówkę al. Strugę-Kwasiec pod Łyskowicami, Ner wprost Niwic, który wprzód pod Chełmnem złączył się ze starem korytem Warty, wreszcie Rgilówkę powyżej Koła. Od Koła aż po Szrem rzeka płynie stale ku zachodowi i wchodzi w obszar jezior na tak zwanem Pojezierzu Baltyckiem. Z początku tylko prawe jej dopływy zasilają się wodą jeziorną, później jednak, gdy W. wejdzie w granice w. ks. poznańskiego, siatka jezior rozpościera się po obu jej stronach. Od Koła też komunikacya wodna staje się bardziej prawidłową, gdyż rzeka, wzmocniona Nerem i mając koryto więcej jednolite, posiada stosunkowo dość znaczny i bardziej stały zapas wody. Płynie W. na Ochle, Wakowy, Piersk, Drążno, Patrzyków, Kurów, aż pod leżący na lewym brzegu Konin, skąd na Chorzeń, Rumin dąży do Sławska. Poniżej Sławska rzeka zrasza liczne kolonie osadników niemieckich, posiadające nazwy niemieckie (Friedrichsfeld, Sophienthal, Ludwigslust); dolina jej jest szeroką, a stałe brzegi dość odległe, stąd osady i miasteczka Golina, Radolina i Lądek na prawym, Kopojno, Zagórów i Wrąbczyn na lewym brzegu, trzymają się zdała od łożyska. Zostawiwszy Pyzdry na prawym wyniosłym brzegu, W. wchodzi pod Tarnowem w granice w. ks. poznańskiego i jednocześnie przyjmuje z lewej strony pograniczną Prosnę. Rzeka w dość równym biegu mija Pogorzelice, Czeszewo, Orzechowo, Dębowo, Nowemiasto, Solec, Swiątczyn, Gogolewo, Zaborowo, Kępę, i dochodzi do Szremu. Na przestrzeni między Kołem a Szremem W. przyjmuje z lewej strony: Kiełbaskę pod Wakowami (zwaną także Czapelną al. Pokrzywnicą); wody jej i sąsiednich bagien uprowadza kanał Kiełbaski, dalej: Topiec poniżej Drążna, Powę poniżej Konina, strumień z pod Zarzewka, Prosnę wprost Tarnowa, Lutynię wprost Orzechowa i kilka drobnych strumieni bez nazwy. Prawe dopływy wchodzą częstokroć w łączność z Notecią, a przez nią i z Wisłą, za pośrednictwem jezior, których wody odlewają się w jedne lub drugą stronę. Tu należą Wiercica, niegdyś dawne koryto Warty, wprost Drążna, Krąpin, zbierający wody z bagien okolicznych, Morzysławski kanał, uprowadzający część wód z systematu jezior Gosławskiego, Pątnowskiego, Licheńskiego i Slesińskiego, Grabielna al. Meszna, poniżej Lądka, z jeziora Powidzkiego, Września pod Pietrzykowem i Maskawa pod Kępą. Droga żelazna przecina Wartę w dwóch miejscach: poniżej Orzechowa (linia Jaroczyn-Września) i pod Solcem (linia Jaroczyn-Poznań). Od Szremu na Poznań do Obornik bieg Warty ma kierunek północny: obu jej brzegom towarzyszą z początku dość liczne kałuże i jeziorka, będące pozostałościami dawnego łożyska; twarde brzegi leżą stosunkowo bliżej niż w poprzednim oddziale, dolina jest przeto nieco węższą, a obszar podczas wylewu zatapiany, tem samem, mniejszy. W. płynie na Jaszkowo, Orkowo, Krajkowo, Rogalin, Rogalinek, Łęczycę, gdzie koryto ustala się, aż do Poznania, skąd na Czerwonak, Owińska i Gołaszyn dąży do Obornik. Poniżej Mosiny wpada z lewej strony strumień zostający w łączności z Obrą przez kanał Obrzański, z prawej zaś: Kopla pod Czapurami, Cybina i Główna pod Poznaniem. Od Obornik aż do uścia W. płynie ku zachodowi, z nieznacznem południowem odchyleniem i tylko w okolicy Landsberga, a mianowicie od Skwierzyny do Kiełczyna (Koeltschen) rzeka na niewielkiej przestrzeni robi trzy gwałtowne zakręty: ku północy do Santoka, ku zachodowi do Wieprzyc i ku południowi do Kołczyna, poczem dawny swój odzyskuje kierunek. Jestto najzawilsza część biegu, splątanego mnóstwem ramion, otoczonego jeziorami, o spadku nieznacznym i w nizinie szerokiej. Stan taki rozpoczyna się poniżej Wroneków i Obrzycka (Obersitzko) od wsi Chojny. Prawy brzeg zajmują rozległe lasy, ciągnące się nieprzerwanie na długości kilkudziesięciu kilometrów, od Chojnów do Skwierzyny. Warta płynie na Sieraków (Zirke), Międzychód (Birnbaum) i Skwierzynę, poniżej której, niedaleko wsi Berkenweder opuszcza Poznańskie i wchodzi do Brandenburgii na Santok i Landsberg. Tu się zaczynają błota Wartskie (Warthe-Bruch), których część skanalizowana oddaną została kulturze: liczne rowy i kanały uprowadzają zbyteczną wodę do głównego koryta, ujętego, gdzie wypada, groblami; powstałe stąd obszary osuszone odznaczają się wyjątkową żyznością, możnaby je nazwać żuławami warckiemi. Stąd też powstały w ostatnich czasach kwitnące po obu brzegach osady w miejscowościach, które przedtem niedostępne były dla swego bagnistego położenia. Uście Warty leży pod Kostrzyniem. Z dopływów ważniejsze są: z lewej strony: Samica Wschodnia pod Kiszewem, Samica Zachodnia pod Obrzyckiem, Ostroroga pod Nowym Mostem (Neubrueck), Kwilcz, odpływ kilku jezior, pod Sierakowem, Kamionna pod Międzychodem, Obra (będąca także w bezpośrednim związku z Odrą) poniżej Skwierzyny, oraz kilka strumieni w Brandenburgii jak Ledling, Postum, Lenze. Z prawej: Wełna pod Obornikami i Noteć (Netze) pod Santokiem. Brak dopływów z prawej strony między uściem Wełny i Noteci objaśnia się równoległym biegiem i wielkiem zbliżeniem tej ostatniej rzeki do Warty, skutkiem czego dla rozwoju większych strumieni nie ma miejsca. Poczynając od Szremu drogi żelazne przecinają Wartę w następujących punktach: w Poznaniu dwukrotnie, pod Obornikami, pod Wronkami i pod Kostrzyniem dwukrotnie. Zbierając wszystko co wyżej powiedziano, bieg Warty, uwarunkowany jej zakrętami, da się podzielić na sześć części: a mianowicie: od źródeł do Częstochowy przy kierunku północno-zachodnim, od Częstochowy do wsi Ograble, z wielką liniją spiralną na Mstów, Pławno i Działoszyn, od Ograbli do Koła z kierunkiem północnym, od Koła do Szremu z kierunkiem zachodnim, od Szremu do Obornik z kierunkiem północnym, wreszcie od Obornik do ujścia z kierunkiem zachodnim, przy lekkiem południowem nachyleniu. Punktem najbardziej południowym są okolice źródeł, północnym Santok, zachodnim ujście, wschodnim Pławno. Doliny, w których W. płynie ku północy, są wogóle węższe, z brzegami wynioślejszemi i twardszemi, można je przeto uważać za doliny wyłomowe, poprzeczne, gdy tymczasem te, w których W. dąży ku zachodowi, są zazwyczaj szerokie i poczytywać je można za doliny podłużne. Przy ogólnym ruchu handlowym wschodnio-zachodnim te ostatnie mają co do swego znaczenia przewagę nad pierwszemi, na co wpływa także zasadniczy kierunek wschodnio-zachodni dwóch dopływów: Neru, zbliżającego Wartę do Bzury i Noteci, zbliżającej ją do Brdy, czyli, co na jedno wychodzi: środkowa Wisła przedłuża swoją drogę wodną właśnie w kierunku zachodnim przez Bzurę- Ner i Brdę-Noteć do Warty; a jakkolwiek żadna z tych linii nie łączyła dawniej bezpośrednio Warty z Wisłą, to jednak leżące wzdłuż tych dolin miasta odznaczały się zawsze większem nad okoliczne znaczeniem i ożywieniem handlowem (Włocławek- Toruń-Bydgoszcz-Nakło na linii Brda-Noteć i Łowicz - Łęczyca-Koło-Konin na linii Bzura-Ner). Ogólna długość całego biegu wynosi w granicach królestwa 405 klm. w w. ks. poznańskiem 248 klm. w Brandenburgu 81 klm. czyli razem 734 klm. i jest o 30 klm. dłuższa niż Odra od źródeł do uścia Warty. Obszar dorzecza dochodzi do 46,000 klm. kw. Średnia szerokość w normalnym stanie rzeki wynosi w jej biegu środkowym 75 mt. w dolnym 100 do 125 mt. Podczas powodzi niziny zalewane są na znacznej przestrzeni, sięgającej 1,000 mt. i więcej szerokości; najważniejszym jest przybór wiosenny podczas tajania śniegów, co średnio następuje w połowie marca; rzeka podnosi się wówczas do 12 stóp ponad stan normalny; letnie i jesienne przybory są wogóle mniejsze i powstają skutkiem długotrwałych albo gwałtownych deszczów. Spadek wogóle dość jednostajny i powolny, prądowin niema, dlatego też W. nie posiadając dość siły do wyżłobienia jednolitego koryta, zmienia często swe łożysko i dzieli się na ramiona; z tej też przyczyny stałe części, zawieszone w wodzie, przy spokojnym jej biegu opadają powoli na dno i tworzą liczne mielizny oraz wyspy piaszczyste, które dopiero większy przybór znosi, lecz po jego ustaniu powtarza się to znowu w innem miejscu. Następujące liczby oznaczają wielkość spadku: źródła Warty 264 mt., Sieradz 131 mt., Koło 92 mt., Szrem 62m., Poznań 52 mt., ujście pod Kostrzyniem 13 mt., co razem uczyni 264-13=251 mt. na 734 klm. t. j. 0,34 mt. na 1 klm. (stopa na wiorstę). Pod względem geologicznym kotlina Warty nie odznacza się rozmaitością: sama dolina składa się po większej części z osadów aluwialnych, do których po obu stronach przylegają utwory kenozoiczne; formacye mezozoiczne są wogóle rzadkie, a paleozoiczne należą do wyjątków. Dewon spotyka się wyspowo tylko w okolicy Mijaczowa, środkowa Jura występuje przy źródłach a górna na prawym brzegu pod Działoszynem, na lewym pod Ograblami, pod Burzeninem oraz od ujścia Liswarty do Załęcza, na obu zaś brzegach od Częstochowy do Mstowa. Utwory eoceniczne i oligoceniczne ciągną się od Koła do Konina, następnie, poniżej Szremu do Orkowa, wreszcie od Łęczycy przez Poznań do Obornik; lignit mioceniczny ukazuje się w trzech punktach nad dolną W., pod Kiszewem, pod Nowym Mostem i pod Międzychodem. Dolna glina lodowcowa zajmuje znaczne obszary, równie jak piaski dyluwialne, obie te formacye stanowią głównie płaszcz aluwialnej doliny; dolna glina występuje w górnym biegu aż do Częstochowy, dalej od Mstowa do ujścia Liswarty, od Załecza do Ossyjakowa, na lewym brzegu pod Sieradzem, na prawym od Konina do Lądka i pod Poznaniem, wreszcie w dolnym biegu aż do ujścia Noteci. Górna glina lodowcowa nigdzie bezpośrednio nie przylega do doliny (drobna wysepka powyżej miasta Warty stanowi wyjątek); pozostałe obszary zajmują utwory piasków dyluwialnych, występujące szczególnie w wielkich i zwartych masach w okolicach Prosny oraz między Uniejowem a Kołem. Górna kreda pojawia się tylko w widłach rzecznych między Nerem a Wartą. Godną jest uwagi analogia zachodząca między Wartą a Bugiem. Jak Bug tak i Warta są najważniejszemi dopływami swoich rzek głównych, obie też z prawej strony przyjmują najważniejsze swe dopływy: Narew i Noteć, obie dopływami swemi zbliżają się dwukrotnie do sąsiednich systematów rzecznych: Warta przez Ner i Noteć do Wisły, a Bug przez Narew i Muchawiec do Niemna i Dniepru, w obu wododziałowa linia jest bardzo niewyraźna, tak, że Ner zlewa się niemal z Bzurą, a Muchawiec z Prypecią, obie przez kanałowe połączenie wchodzą w styczność z sąsiedniemi rzekami: Warta przez Noteć i kanał Bydgoski z Wisłą, a Bug przez Narew i kanał Augustowski z Niemnem, oraz przez Muchawiec i kanał Królewski z Dnieprem (ten ostatni kanał nie ma wprawdzie swego odpowiednika w Warcie, ale połączenie Neru z Bzurą było niejednokrotnie projektowanem i ma w przyrodzonych warunkach miejscowych wielkie po temu ułatwienie); obie łączą żyzne okolice południowo-wschodnie ze środkowym biegiem rzek głównych; obie mają bieg wielce charakterystyczny tem, że naśladuje bieg rzek głównych, gdyż Bug płynie w zadziwiającej równoległości do Wisły, powtarzając jej zakręty, a Warta tworzy takież same kolana i tak samo zmienia często kierunek jak Odra; obie wreszcie mają ważne strategiczne znaczenie i dlatego środkowy bieg i ujście bronione są twierdzami: Poznań i Kostrzyń na Warcie, a Brześć i Modlin na Bugu. Warta sięgając głęboko w serce wyżyny polskiej mogłaby wielce ułatwić rozszerzenie się żywiołu polskiego na linii Odry, gdyby nie odpór germański, idący w przeciwnym kierunku z potężniejszą i wytrwalszą siłą. Korytem Warty i Noteci posuwały się placówki niemieckie w licznych koloniach i z biegiem czasu coraz silniej germanizowały okolicę, która na zachodzie obu tych rzek jest już prawie zupełnie elementu polskiego pozbawiona. Rozważana pod względem swego położenia geograficznego W. łączy wyżynę krakowsko-wieluńską z wyżyną bałtyckiego pojezierza i przeważną częścią swego biegu należy do pasa tak zwanych „wielkich dolin”, mających kierunek i nachylenie ze wschodu na zachód. Północną dolinę oznacza dolna Brda, Noteć, dolna W., część Odry od Kostrzynia do ujścia kanału Finnow, następnie kotlina kanału Finnow, błota Rhin aż do ujścia Haweli do Elby; cała ta dolina bieży wzdłuż południowego stoku wyżyny bałtyckiej i jest prastarem korytem Wisły, do której niegdyś wpadała Warta i Odra, i która dalej płynęła ku północy dzisiejszem łożyskiem Elby, zanim nie utorowała sobie obecnego koryta. Południowa dolina opiera się o północne stoki przedgórza Karpacko-Sudeckiego i biegnie korytem Pilicy, Widawki, przecina Wartę na południe od Sieradza, a Prosnę w okolicy Wieruszowa, wchodzi następnie w koryto Baryczą, idzie Odrą od ujścia Baryczą aż do Neusalz, potem doliną rz. Czarnej (die Schwarze), przecina Bober i Nissę Łużycką, biegnie kotliną Sprewy przez błota lasu Sprewskiego (Spreewald), aż do Luebbenau, a stąd zwraca się ku północo-zachodowi i pod Brandenburgiem wstępuje w koryto dolnej Haweli. Dolina środkowa, najwybitniej rozwinięta i przedstawiająca największe obniżenie sąsiednich obszarów, poczyna się w kotlinie Narwi, w okolicach jej zbliżenia do Niemna, przechodzi następnie w kotlinę Wisły od ujścia Bugo-Narwi do ujścia Bzury, poczem biegnie kotliną Bzury, Neru, Warty od Koła do Szremu, bagnami Obrzańskiemi aż do ujścia Zgniłej Obry, kotliną Odry aż do Fuerstenberga, kotliną kanału Sprewskiego i Sprewą aż do jej uścia do Haweli. Wszystkie te doliny są wygięte ku południowi, mają wspólne ujście w okolicy ujścia Haweli do Elby i charakteryzują się błotami, bagniskami i wielką wogóle obfitością wody, co świadczy o dawnem, jednolitem korycie płynącej przez każdą dolinę rzeki. Świadectwo podobne dają także bardzo niewyraźne wododziały między rzekami dzisiejszemi, należącemi już do różnych systematów wodnych. Warta odgrywa podwójną rolę: raz bowiem występuje jako część składowa „wielkich dolin”, tam mianowicie, gdzie kierunek jej biegu jest wschodnio-zachodni, drugi raz zaś, t. j. tam, gdzie ma bieg południowo-północny, nosi na sobie charakter ogniw, spajających ze sobą wielkie doliny poprzecznemi wyłomami: są to głównie części rzeki od Burzenina do Koła i od Szremu do ujścia Noteci. Dzieje.W. Bogusławski w „Dziejach Słowiańszczyzny” oznacza siedziby ukazujących się w II w. po Chr. Wartan (Arii) między Prosną i Wartą, Polan (Bulanes) między Wartą i Wisłą, a Bukowian (Buguntes) między Wartą i Notecią. W okresie do r. 900 nikną Wartanie i Bukowianie, Polanie zaś rozpościerają się między Odrą i Wisłą, po obu brzegach W., z wyjątkiem ujścia jej i dolnego biegu. Ujście zajmują Lubuszanie, a porzecza górnego biegu i części średniego Łęczycanie. Do tych czasów odnoszą się wykopaliska, świadczące o wczesnem zaludnieniu brzegów rzeki. J. N. Sadowski wymienił w r. 1877 zabytki przedhistoryczne znalezione na brzegach wód porzecza W. Później odkryto groby z popielnicami na obszarze Działoszyna, pod Spicymierzem i w innych miejscach. W źródłach piśmiennych znachodzimy pierwszą o W. wzmiankę pod r. 972 w Kronice Dytmara, który wspomina, że Mieczysław (I) opłacał haracz cesarzowi niemieckiemu z kraju sięgającego od zachodu „usque in Vurta fluvium”. (ob. E. Calliera Szkice geogr.-hist., II, 62-71). Druga wzmianka, jakoby Kazimierz Mnich w r. 1047 pokonał Masława nad Wartą, a w miejscu zwycięstwa założył miasto Poznań, wymaga sprostowania. Zamiast „Warta” należałoby czytać „Wkra” (tamże, I, 54-57). Poznań już w kilka lat po r. 963 był stolicą biskupstwa. Okres czasu od r. 963 do chwili, gdy nazwy osad nad W. powstałych pojawiać się zaczęły w dokumentach, wypełniają podania i pobieżne wzmianki kronikarskie. I tak n. p. powstać miało na zwaliskach świątyni pogańskiej zamczysko w Działoszynie. Założenie Burzenina przypisuje podanie Porajowi (około r. 1000), bratu św. Wojciecha. Z Burzenina pisze Długosz (Dzieła, I, 26) Mścisława, któremu Bolesław Śmiały (1058-1078) porwał żonę Krystynę. Kościół w Gidlach ma jakoby datę r. 1059, a kościół w Brzeźnicy r. 1117. Radoszewice, poniżej Działoszyna, miał w r. 1103 otrzymać w darze od Bolesława Krzywoustego Jan Werszowiec, zabójca Świętopełka czeskiego (Paprocki, Herby, 563). Kamion, wprost Toporowa, na drodze z Działoszyna do Wielunia, zdaje się być ową miejscowością, którą kronikarz Gallus (Pomn. Dziej. Pol., I, 452) nazwał „lapis”, opowiadając o wypadkach r. 1107. Część kasztelanii sieradzkiej dostała się według kroniki Boguchwała (Pomn. Dziej. Pol., II, 493) Zbigniewowi, synowi Władysława Hermana, około r. 1097. Spicymirz, protoplasta rodu Leliwitów, miał założyć osadę, którą nazwał od imienia swego. Żyjący w pierwszej połowie XII w. Piotr Dunin (Włostowicz) miał zakładać kościoły: w Mstowie, Pajęcznie i Koninie, gdzie stojący dotąd słup kamienny wiąże się z imieniem jego i t. d. Jednym z skutków zetknięcia się z Niemcami była utrata ujścia Warty, potem spływu Noteci z Wartą i w końcu utrata dolnego biegu Noteci od ujścia Drawy. Przebieg połączonej z Notecią Warty zwano też niekiedy Notecią (Kod. Wielk., n. 2055 p. r. 1249 i n. 372 p. r. 1259); tak nazywał go też Długosz (Dzieła, t. X, 11) mówiąc, że W. przy spływie z Notecią traci nazwisko. W. ma swe ujście do Odry w Kościerzynie (Kistrzyn, Kostrzyn), który w tym miejscu rozwijał się prawdopodobnie po obu brzegach Odry, a w XIII w. tak znaczną już był osadą, że nazwę swoją przelał na ziemię przyległą, rozciągającą się po obu brzegach W. i sięgającą na półn. do dzierżaw ks. pomorskich. Na połd. ziemia kościerzyńska graniczyła z lubuską, która, z wyjątkiem swej stolicy, dostała się wskutek działów (około r. 1163) Piastowiczom szląskim. Ziemię koscierzyńską darował Władysław Odonicz templaryuszom około r. 1230. To nadanie zatwierdził 11 lutego 1259 r. w Poznaniu ks. Bolesław, syn Odonicza (Kod. Wielk., n. 372), Templaryusze zaś postarali się już w r. 1235 o dokument, mocą którego ks. pomorski Barnim zrzekł się swych praw do Kościerzyna na ich korzyść. Dalsze losy tego miasta wiążą się z dziejami ziemi i dyecezyi lubuskiej. Władysław Odonicz zastrzegł sobie wprawdzie myto od szkut, płynących Wartą w ziemi kościerzyńskiej, ale po nim nie znalazł się nikt, coby się był upominał o swe prawa. Dopiero Władysław Jagiełło podjął w r. 1424 układy z Krzyżakami o myto powyższe (Kod. Dypl. Pol., II, 826). Sprawa żeglugi na W., roztrząsana na sejmach, kończyła się zwykle wyznaczeniem komisyi. Z uchwał, jakie zapadły w r. 1447, 1496 i 1557 (Vol. Leg., I, 151, 257, II, 607) wnioskujemy, że W. w znacznej części była spławną, liczne atoli jazy, tamy, groble, młyny i t. p., utrudniały żeglugę. Do tych przeszkód przyłączyły się zatargi z margrafami brandenburskimi i ks. pomorskimi. Na sejmie w r. 1563 zapadła uchwała: „Co się tycze rzeki Warty, y Noteszy, te iż wedle statutów mają być wolne i spustne, ale iż w tej nawigacyi przeszkadzają panowie Margrabiowie, deputowaliśmy pewne kommissarze, którzy z Ich Miłościami Pany Margrabiami i Xiążęty Pomorskiemi traktować będą de libero transitu navigantium Wartą: i obiecujemy już, że in hoc negotio te kommissarze wyślemy. A to, gdy na sejm będzie nam przez te kommissarze odniesiono, tedy in meliorem conditionem Regni, około rumowania Warty, nieodwłocznie postanowiemy, y około budowania slosow abo wrot”. (Vol. Leg., II, 640). W liście pisanym w r. 1570 do ks. pomorskich uskarża się Zygmunt August na nałożone przez nich na żeglujących Wartą i Odrą myto (Kod. Wielk., wyd. Racz., 244-6). W r. 1589 uchwalił sejm: „Iż do tych czasów Warta nie jest navigabilis według pierwszych statutów, przeto o tym z Margrabią Brandeburskim y Xiążęty Pomorskiemi, z strony wolności prześcia y ceł, nie jest postanowiono: iednak, iż exnunc deputuiemy W. Andrzeia za Bnina Opaleńskiego, Marsz. Kor. y Gener. Wielgopol., Starostę etc., iakoby ta sprawa z Xiążęty Pomorskiemi skończoną bydź mogła, et in defectu tam tey zgody abo postanowienia, skład zboża wszelakiego, y inszych towarów wszelakich w Miasteczku naszym Skwirzynie..... A gdy iuż ta sprawa in quamcunque partem się odprawi, tedy przerzeczony Andrzej Opaliński z Podkomorzym Poznańskim, maią y będą powinni rzemieslniki za te pieniądze, które są na to złożone, y na Ratuszu Poznańskim leżą, sposobiwszy rzemieslniki Rzekę Wartę urumować, y wedle potrzeby navigabilem uczynić, począwszy od Poznania aż tam dokąd będzie potrzeba. A ieśliby te pieniądze na to dostarczyć nie mogły, maią na Jurydyce Poznańskiey expozytę Rycerstwu pokazać. A wieleby ieszcze do tego potrzeba, tam namówić: a Rycerstwo oboyga Woiewodztw, Poznańskiego, y Kaliskiego dołożyć maią, obrachowawszy po czemuby ze składu przyszło. A ieśliby którzy in solvendo negligentes byli, Urzędy Grodzkie maią przeciwko nim postąpić sine appellatione, iako o Pobor postępuią” (Vol. Leg., II, 1278). W r. 1598 uchwalono: „Nawigacyą rzeki Warty chcąc iuż finaliter do skutku przywieść, za częstemi proźbami Woiewodztw, Poznańskiego y Kaliskiego, Posły do Xiążąt pogranicznych naznaczamy z Rad naszych..... którym za listy naszemi mocą tey Konstytucyi daiemy omnimodam potestatem do tey nawigacyi stanowić wszystko to, co do uprzątnienia tey rzeki należeć będzie, odprawować y finaliter zamknąć: także zaraz potrzebne przerzeczone traktaty z Xiążęty skończywszy, ciż Posłowie wyprawować powinni Wartę będą, przez rzemieslniki do tego sposobne, począwszy od Poznania, aż dokądby się potrzeba ukazała: na co iż są pieniądze w Ratuszu Poznańskim.....”. (Vol. Leg., II, 1458). Przywodząc do skutku prawa przeszłe i konstytucye o żegludze na W. wyznacza znów Sejm w r. 1611 różnych komisarzy, „którzy z Kommissarzami Kurfierszta Jego Mości Brandeburskiego, na granicy Koronney, między Skwierzyną a Landzberkiem, dnia 15 maia 1612 r. ziachać się, y tam gruntowną namowę, y finalne postanowienie około tey nawigacyi uczynić mają: to na baczeniu maiąc, y sposobami należnemi waruiąc, podług tranzakcyi Kurfierszta Jego Mci, na tym Seymie uczynioney; ut haec navigatio tuto, libere, et sine indecora Nobilitatie Majoris Poloniae, per telonea aggravatione, suscipi possit. A tymże zaraz zlecamy, aby z Xiążęty Ich Mciami Pomorskiemi, abo ich Kommissarzami, ziachali się, y to namówili a postanowili, coby do wolnego przez ich dicye przechodzenia do ochrony Celnego obciążenia, do bezpiecznego pod Szczecin spuszczania statków, i do warownego tam rzeczy spuszczonych przedawania, y towarów ztamtąd wzaiemnego zasięgania, zdało się służyć, y potrzebnego bydż..... A po skończeniu tych oboiga traktatów, z strony wyrumowania tey Rzeki, Wielmożny Woiewoda Łęczycki, jako Generał Wielkopolski, y urodzony Podkomorzy Poznański, staranie stateczne uczynić maią: a to sprzątanie począć się ma od Koła (Vol. Leg., III, 31-2). „Konstytucya z strony nawigacyi rzeki Warty, opiewa uchwała sejmowa z r. 1613, ponieważ effektu nie wzięła: znowu też Komissarze co y na przeszłym Seymie, do Kommissyi odprawowania, y czas tenże, naznaczony. Y osobnym listem Książecia Brandeburskiego, aby powinności swoiey dosyć uczynił, napomniemy” (Vol. Leg., III, 170). „Iż conditiones Feudi Xiążęcia Brandeburskiego, z strony nawigacyi Warty, podług obietnice w tym Rzpltej daney, y na Seymiku Srzedzkim przez listy utwierdzoney, skutku swego nie wzięły, y X. Jegomość na Kommissyą, Konstytucyą Anni 1611 naznaczoną nie stawił się” (Vol. Leg., III, 278) przeto sejm w r. 1616 znów wyznaczył komissarzy i t. d. Po utracie Kościerzyna i ujścia Warty, przyszła kolej na Santok i ujście Noteci do Warty. O posiadanie tej warowni toczyły się od r. 1097 krwawe boje z Pomorzanami, i jakkolwiek później ustanowiono kasztelanię santocką, ziemia ta nie wróciła do Polski. Brzegi średniego biegu W. bywały też polem bojów. W r. 1142 Mieczysław III, obsaczony w Poznaniu, na praw. brzegu W., przez ks. krakowskiego Władysława, zadał mu ciężką klęskę i zniewolił do odwrotu. Krwią rannych, opowiada kronika, i poległych zarumieniły się Główna i Cybina, unoszące stosy trupów do Warty. W zawiązkach państwa polskiego nie stanowiła W. żadnych granic politycznych. Z utratą dolnego biegu rozpoczynają się jej sprawy graniczne. W r. 1234 za pośrednictwem arcyb. Pełki i bisk. poznań. Pawła stanęła między Władysławem Odoniczem a ks. szląskim Henrykiem Brodatym ugoda, na mocy której W. odgraniczać miała dzierżawy książęce. Odoniczowi przypadł prawy brzeg z wyjątkiem Szremu i okolicy, a z grodów nadnoteckich wyłączała ugoda Santok i wszystką ziemię poniżej grodu tego. Synowie Odonicza odzyskawszy w r. 1241-2 utraconą ziemię, dzielą się nią w r. 1247; Bolesławowi dostał się Kalisz i lewe porzecze Warty. W r. 1296 Władysław Łokietek dzieląc się z Henrykiem, ks. na Głogowie, odstąpił mu południową połać Wielkopolski od źródeł Obry do ujścia jej do Warty i ztąd do Noteci, gdzie „kończyły się granice państwa polskiego”. Z rozmowy, jaką w r. 1392 miał Władysław Opolczyk z Konradem Walenrodem, w. m. krz. (Kod. Wielk., n. 1940), dowiadujemy się o zamierzonym podziale Polski: Krzyżacy mieli otrzymać Mazowsze i ziemię ciągnącą się od Kalisza ku północy; król węgierski miał zabrać; ziemię od Kalisza ku południowi, Łęczycę, Sandomierz, Kraków i Ruś; margrafom brandenburskim i królowi rzymskiemu dostać się miała zachodnia połać państwa z odnośną częścią Warty. Od r. 1414 do 1429 toczą się różne umowy z Krzyżakami o linią dolnej Warty (Mon. M. Aevi, VI). Przy rozdawaniu osad nadbrzeżnych zastrzegano zwykle wolne rybołówstwo, połów bobrów, wolność stawiania młynów, jazów, tam i mostów, w granicy nadanych osad. Połów bobrów na W. był niegdyś znaczny; prócz dwóch osad, Bobrownikami zwanych (jedna pod Działoszynem, a druga poniżej Burzenina), znachodzimy wzmiankę o bobrownikach książęcych, mieszkających w r. 1252 w Łęgu pod Szremem. Świątników kościoła św. Piotra (w Poznaniu), do których należały oba brzegi Warty, wspomina Rocznik wielkopolski (w Pomn. Dziej. Pol., III, 27). Osiedlanie stopniowe brzegów W. zależało od ich własności. Najstarsze osady pojawiają się zwykle na goliznach nadbrzeżnych i w nizinach. Znaczne obszary po obu brzegach, pokryte lasami, wyczekiwały karczowników. Nieznane nam przeszkody nie dozwalały w niektórych miejscach zbliżać się do brzegów rzeki; sadowiono się więc w pewnem oddaleniu. Przechowane dokumenty nie dostarczają danych, pozwalających zestawić chronologicznie daty zaludniania brzegów W. Kromołów, u źródeł Warty, już był w r. 1193 znaczną dość osadą, której karczmy należały do augustynianów wrocławskich. Mrzygłód i postronne wsi pojawiają się znacznie później. Zdawałoby się, że brzegi od Kromołowa do Mrzygłodu nie były zrazu przystępne; W r. 1373 ciągnęły się jeszcze zarośla odległej nieco Poręby Czarnej (Mrzygłodzkiej) aż do Warty. Częstochowa daje dziesięcinę w r. 1220 wspomnionym augustynianom, a Władysław Opolski zakłada tam klastor paulinów r. 1382. Mstów ukazuje się w r. 1193, równocześnie z Kromołowem, jako własność augustynianów, którzy wkrótce potem założyli tam klasztor i w r. 1278 wynieśli tę osadę do rzędu miast. Tu schodziły się niegdyś granice ziem: krakowskiej, sieradzkiej i wieluńskiej. Klasztorowi mstowskiemu dają dziesięcinę w r. 1220 wsi: Mirów, Zawada, Łuszczyn, Jastrzów, Siedlec, Kłobukowice i inne (ob. Mon. M. Aevi, IX, 27). Znacznie później ukazują się między Mstowem i Pławnem Konary, które były dawniej targowiskiem, tudzież czołem starostwa i kasztelanii konarsko-sieradzkiej, poszukiwanej niekiedy daremnie pod Spicymirzem, odległym o kilkanaście mil od Konar. Podobne omyłkę popełniano co do Pławna, leżącego poniżej Mstowa. „Plawno” bowiem zabrane i zwrócone w r. 1261 przez ks. kujawskiego Kazimierza Ludmile, wdowie po wojew. łęczyckim Boguszu (Ulan. Dokum. Kuj., 197), leżało na Kujawach i jest może Pławinem z pod Barcina. Z większem nieco prawdopodobieństwem mogłoby być „Plavano” z r. 1262 i 1264, nadane klasztorowi zawichostskiemu (Mon. M. Aevi, III, 67, 83 i Kod. Wielkop., n. 394, 410) Pławnem z nad Warty; o 3 mile bowiem ztąd ku zachodowi posiadały później klaryski krakowskie Rybno, Kakawę, Mykanów i Cykarzów, graniczące z sobą włości. Graniczące z Pławnem Gidle wspomnieliśmy już powyżej; w początkach XVII w. osadzono tu dominikanów, a nieco później kartuzów. Obszar Starej Brzeźnicy przypierał do praw. brzegu rzeki; w r. 1265 Leszko Czarny przeznaczył 42 łany lasu do wykarczowania i założenia miasta; postronne w r. 1287 wsi: Dupice, Kruplin i Dworzowice były włościami książęcemi, weszły w skład stwa brzeźnickiego, sięgającego do Wąsosza na lewym brzegu W. Działoszyn pojawia się później: postronne Szczyty, Trębaczów i Niwiska znachodzimy pod r. 1393, Bobrowniki r. 1238, a nieco dalsze Załęcze, posiadłość arcybiskupią, r. 1357. Dzietrzniki ukazują się r. 1210, Mierzyce r. 1386, Kamion wprost Toporowa (r. 1107) i Radoszewicze (r. 1103) wspomnieliśmy powyżej. Raduczyce należały w r. 1357 do arcybiskupów; Ossyaków, miasteczko niegdyś, zachodzi pod r. 1362. Wałków zabrany w r. 1204 najeźdźcom dóbr kościelnych i nadany kościołowi gnieźn., wrócił znów do szlachty okolicznej. Jarocice należały do arcypiskupów już w r. 1136. Burzenin, z początkiem legendowym (Poraj), wyniesiony był do rzędu miast podobno w r. 1378. Tyczyn, włość skarbową, osadzono na prawie niemieckiem w r. 1349. Monice (?) pod Sieradzem należały w r. 1136 do arcybiskupów, Polków w r. 1349 do augustynianów wrocławskich. Sieradz z zamkiem, wspomniony w kronice Boguchwała pod r. 1097, składał r. 1136 różne daniny arcyb. gnieźn. i był stolicą księztwa, ziemi, powiatu, województwa i starostwa, tudzież siedzibą dominikanów. Woźniki, wprost Sieradza, wchodzące w skład starostwa sieradzkiego, plączą się z siedzibą szlachecką (r. 1336) t. n. poniżej Sieradza, nieopodal ujścia Widawki (Mon. M. Aevi, I, 204). Męka, znana już w r. 1255, była około r. 1358 własnością augustynianów wrocławskich, potem królewszczyzną. Na Grądach siedzieli przy schyłku XIV w. Grądzcy h. Łada. Do szlachty okolicznej należały też wsi: Kamionacz i Małków w r. 1374, Bartochów r. 1354. Duszniki arcybiskupie, tuż pod miastem Wartą, pojawiają się r. 1357. Warta rządzi się prawem niemieckiem już r. 1255; wyniesiona potem do rzędu miast królewskich, tworzy z wsiami pobliskiemi starostwo. W r. 1331 najazd Krzyżaków zaznaczył ogniem i mieczem swój pochód wzdłuż rzeki; zburzyli oni Wartę, Popów, Uniejów, Orzeszków, Ciechmanę, Chruścin, Skobielice, Konin, Ciążyń i Pyzdry; Kępa Niezamyska, gdzie doznali klęski, powstrzymała ich zapędy. Graniczące z miastem Wartą Proboszczowice należały do arcyb. r. 1335, a dalszy nieco Tądów w r. 1136. Glinno było siedzibą szlachecką r. 1265, Brodnia zaś, mieszana z osadą t. n. pod Łaskiem (Ulan., Dok. Kuj., 367), wsią skarbową w r. 1298. Na Jeziorsku w r. 1324 i Miłkowicach w r. 1374 siedziała szlachta. Popów, nawiedzony przez Krzyżaków w r. 1331, i pojawiające się w r. 1357 Lubiszewice, były włościami arcybiskupiemi. Borzewisko (Borynichsko w Kod. Dypl. Pol., III, 165) miało w r. 1298 należeć do cystersów sulejowskich. Balin w r. 1364 i Ubysław w r. 1265 dziedziczyła szlachta. Spicymirz zachodzi w dokum. z sporną datą (r. 1065), zawierającym pierwotne uposażenie klasztoru mogilnickiego; w bulli Innocentego II z r. 1163 wymieniony jest między grodami, które arcybiskupom gnieźn. składały daniny; potem był czołem kasztelanii i własnością arcybiskupią. Boleszczyn należał do szlachty w r. 1362, potem przeszedł w ręce arcybiskupów, którzy posiadali postronne Smolsko i pobliski Uniejów już od r. 1136, Wieszczyce (Wieście) od r. 1347, Ostrowsko od r. 1241 i Orzeszków przed r. 1331. Na Skotnikach siedzi szlachta w r. 1348. Pobliski Wilamów miał być nadany cystersom lędzkim w r. 1145. Zamiana części „Balocicz” na dział Stoigniewa „in Radnycicz”, uskuteczniona w r. 1299 (Kod. Wielkop., n. 806), nie odnosi się do Radyczyn; Ciechmana i Chruścin, leżące w pobliżu Dąbia, należały już do arcybiskupów przed r. 1331. „Lancossyno”, wieś kościelna, o której patronat toczyły się spory w r. 1374 (Kod. Wielkop., n. 1699), nie jest Lekaszynem na ostrowiu między Dąbiem i Brudzewem, lecz Łąkoszynem pod Kutnem, Koźmin i Kwiatków, w pobliżu Brudzewa, nadane były cystersom około r. 1170, tudzież Dobrowo, kolebka i grób błg. Bogumiła, arcyb. gnieźn. Ci zakonnicy posiadać mieli w r. 1178 pobliski Straszków. Chełmno, przy ujściu Neru, było posiadłością arcyb. r. 1136. Koło, wyniesione do rzędu miast w r. 1362, miało swój zamek r. 1383; było czołem starostwa, później osiedli tu bernardyni. Pobliskie Skobielice posiadali arcybiskupi już przed r. 1331. Powiercie w r. 1364, Kościelec w r. 1288, Białków w r. 1268 i Ochle w r. 1330 były własnością szlachty, Gozdów w r. 1362 królewszczyzną, a Trzęśniewo w r. 1357 posiadłością arcybiskupią. Tury w r. 1261 należeć miały do cystersów lędzkich. Dziedzic na Grójcu, pod Koninem, oddaje w r. 1364 pobliską Wolę (Podłężną) do osadzania na prawie niem. Morzysław, wątpliwa w r. 1145 posiadłość cysterów lędzkich, przeszedł w pewnej części w ręce bisk. lubuskich, a potem stał się królewszczyzną. Konin ukazuje się około r. 1209; potem był czołem starostwa i dotąd jest miastem powiatowem; starożytny zamek rozebrano w nowszych czasach. Czarków, wprost Konina, należał do bisk. lubuskich w r. 1328, do arcyb. gnieź. w r. 1357, potem do skarbu, Chorzeń w r. 1145 nadany był cystersom lędzkim; „Woglowo”, wymienione w r. 1147 między posiadłościami klasztoru trzemeszeńskiego, nie jest Węglowem leżącem w pobliżu Goliny Konińskiej. Sławsko, na lew. brzegu rzeki, nadane r. 1145 z pobliskiemi Rybakami cystersom lędzkim, było czołem opola r. 1291. Sąsiednia Osiecza ukazuje się r. 1285. Cystersi lędzcy pobierali dziesięcinę z Radoliny i Sługocina r. 1213, z Kopojna i Skokomia w r. 1239. Ratyń pod Lądkiem był już w r. 1261 własnością bisk. pozn. Ląd, wymieniony w r. 1136 między grodami opłacającemi się arcyb. gnieźn. stał się czołem kasztelanii; obok zamku, który znikł, stanął klasztor dla sprowadzonych r. 1145 z Niemiec cystersów; w postronnej osadzie, Kościołem zwanej, założyli zakonnicy miasto Lądek na prawie niem. Sąsiednie Dolany należały do nich od chwili założenia klasztoru, a pobliska Oleśnica od r. 1261. Zagórów, późniejsze miasteczko, i Wrąbczyn dawały dziesięcinę cystersom lędzkim r. 1239. Policko, znane już około r. 1186. Szamarzewo ukazujące się r. 1303, i Ciążyn, kasztelania w r. 1251, osada na prawie niem. w r. 1260, należały do bisk. poznańskich. Pietrzyków i Rataje, nadane Pyzdrom, rządziły się prawem niem. od r. 1306. Dłuska były wsią książęcą r. 1250. Pyzdry, stolica ziemi, powiatu i ststwa, pojawiają się r. 1186, szlachecka Tarnowa r. 1257. Poniżej Tarnowy, przy ujściu Prosny, wchodzi W. w granice ustanowionego r. 1815 w. księztwa poznańskiego. Pobrzeżne Spławie w r. 1391, Komorze w r. 1360 i Szczodrzejewo były posiadłościami szlacheckiemi. Pogorzelica r. 1238 należała do osadzonych w Poznaniu kawalerów św. Jana Jerozolimskiego. Sąsiedniem Szczonowem nie jest „Vczonovo”, które w r. 1305 cystersi lędzcy zamienili na trzecią część Wrąbczyna (Kod. Wielk.), lecz Łuszczanowem pod Żerkowem. Czeszewo i Lgów w r. 1257, tudzież Orzechowo w r. 1392, Ostrów pod Dębnem w r. 1391 i Dębno w r. 1296 były posiadłościami szlacheckiemi. Witów, po prawym brzegu rzeki, należał w r. 1286 do bisk. poznańskich. Nowe Miasto, założone przed r. 1283, było siedzibą rodziny wielkopolskiej Nowomiejskich. Postronna Lubrza należała w r. 1357 do kapituły gnieźn., dalsze nieco Krzykosy w r. 1393 i Solec w r. 1244 do bisk. poznań. Sulęcin, szlachecki, istniał już przed r. 1392. Świączyn, którym objaśniono t. n. osady z r. 1234, 1265, 1318 i 1369, pojawia się dopiero w XVI w. Rogusko w r. 1244 było własnością bisk. pozn. Gogolewo w r. 1390 (?) i Kępa w r. 1257 należały do szlachty, Sroczewo w r. 1320 do cystersów paradyskich, Mechlin w r. 1211 do kościoła św. Maryi w Wrocławiu, Łęg w r. 1252 do cystersek trzebnickich. Szrem ukazuje się r. 1136; miał zamek obronny, był czołem opola, kasztelanii i starostwa. Pobliski Grzymisław należał r. 1282 do dominikanek pozn., Zbrudzewo w r. 1388 do szlachty, znana już w r. 1279 Góra do bisk. (r. 1310), którzy posiadali postronne Psarskie i Jaszkowo w r. 1278, tudzież Orkowo w r. 1287 i Niesłabin w r. 1395. Na Manieczkach siedziała szlachta w r. 1352. Szymanowo było własnością bożogrobców miechowskich w r. 1253. Nieopodal wspomnionego Jaszkowa istniała między r. 1307 i 1685 wieś kościelna, Przewozem zwana, która całkiem znikła. Cmoń dawał dziesięcinę w r. 1310 bisk. pozn. Krajków w r. 1392, Radzewo w r. 1394 i Baranów pod Mosiną w r. 1387 należały do szlachty, Rogalin w r. 1247 do bisk. poznańskich. Sowiniec, nadany Przedpełce, synowi Hugona, był przed r. 1241 wsią książęcą. Ukazująca się w r. 1298 Mosina stała się później czołem starostwa. Wiry, siedziba szlachecka, zastawione były w r. 1357 bisk. pozn., którzy posiadali pobliski Wiorek r. 1296 i Babki w r. 1364. Luboń w r. 1316 i Czapury w r. 1386 należały do szlachty. Starołękę, Minikowo, Żegrze i Rataje nadał ks. Przemysław I w r. 1253 miastu Poznaniowi, zaprowadzając tu prawo niemieckie. Świerczewo posiadali w r. 1235 biskupi pozn., w których ręku znajdowała się także w r. 1285 część pobliskiego Górczyna. Poznań, najznaczniejsza nad Wartą osada, zdaje się też być najstarszą. Istniejący między r. 1253 i 1416 Spytków, tudzież późniejszy Bonin znikły bez śladu. Z nazwą „Szeląg” pojawia się w XVI w. na lew. brzegu Warty, tuż pod Poznaniem, osada, której wykopaliska świadczą o wczesnem zaludnieniu jej obszaru. Główno w r. 1260, Koziegłowy znane już w r. 1296, i Kicin w r. 1316 były posiadłościami bisk. pozn. Naramowice w r. 1366 i Nowa Wieś w r. 1380 należały do szlachty, Umułtowo w r. 1253 do miasta Poznania. Około r. 1242 zakłada ks. Przemysław I w Owińskach klasztor cystersek i uposaża w r. 1252 włościami nadbrzeżnemi: Miękowo, Radojewo i Bolechowo; potem przybyły Trzuskotowo w r. 1282, Mościszewo i Biezdrowsko (dziś Biedrusko) około r. 1388. Chojnica, siedziba szlachecka w r. 1337, była czołem opola w r. 1388, rozciągającego się po obu brzegach Warty. Obszar Gośliny, szlacheckiej w r. 1387, sięgał do praw. brzegu rzeki, Radzim, na lewym brzegu był czołem kasztelanii w r. 1256. Leżący wprost Radzimia Starczanów był własnością kapituły pozn. r. 1364. Kowanowo w r. 1257, Szymankowo r. 1388, Gołaszyn i Łukowo w r. 1387 należały do szlachty, a Bogdanów w r. 1356 do skarbu państwowego. Oborniki, znane już w r. 1298, miały zamek obronny, były czołem starostwa i miastem. Uścikowo, królewszczyzna, pojawia się w r. 1356. Bąblin w r. 1387, Kiszewo r. 1391, Niemieczkowo r. 1361, Sycyn r. 1278 (?) i Stobnica w r. 1388, która przez pewien czas była miastem, należały do szlachty. Od Obornik aż poza Skwirzynę ciągną się wzdłuż prawego brzegu rzeki odwieczne lasy, rzadko gdzie karczowane i osadzane. Miasto Obrzycko było czołem kasztelanii w r. 1238. Pobliskie Piotrowo nie sięga pewno dalekiej przeszłości; r. 1613, dziedzic Mikołaj Łącki założył tu kościół protestancki dla sprowadzonych z Niemiec osadników. Odnośne objaśnienia wydawcy Kodeksu Wielkopolskiego (n. 493 i 546) są niedokładne. „Pothrovo”, własność dominikanów wronieckich w r. 1280, zdaje się być Popowem pod Wronkami, a „Petrowo”, w r. 1284 własność Tomisława z Szamotuł, Piotrkówkiem pod Szamotułami. Koźmin pod Obrzyckiem był siedzibą szlachecką w r. 1388, Samołęż pod Wronkami posiadłością cystersek owińskich w r. 1252. Wronki pojawiające się w podrobionym dokum. z r. 1251, były miastem już w r. 1298 i miały swój zamek; Przemysław II osadził tu w r. 1279 dominikanów, do których należało snać pobliskie Popowo w r. 1280. Nowa Wieś wroniecka była królewszczyzną w r. 1370, a Biezdrowo r. 1284 własnością szlachecką, na której obszarze powstało w nowszych czasach miasteczko Wartosław, z niemiecka Neubrueck (Nowy Most) zwane. Pożarowo w r. 1382, Chojno r. 1284, Tuchole r. 1389, Sieraków r. 1251 (późniejsze miasto), Kłosowice r. 1388, Debrzno r. 1393, Zatom r. 1388 i Kolno pod Międzychodem w r. 1392 były posiadłościami szlacheckiemi Bielsko w r. 1288 należało do bisk. pozn., Radgoszcz w r. 1378 i Miechocin (Muchocin) do cystersów, osadzonych w Zemsku i przeniesionych następnie do Bledzewa. Międzychód, posiadłość niegdyś szlachecka, dziś miasto powiatowe, ukazuje się w r. 1378. Do szlachty należały także pobliskie, Krobielewo i Dłusko w r. 1388, tudzież Świniary w r. 1394 (?), Chełmsko (Chemsko) zaś do cystersów bledzewskich w r. 1390. Skwierzyna przy ujściu Obry, ostatnie nad Wartą miasto (od r. 1312), wchodziła w skład starostwa międzyrzeckiego, powiatu i wojew. pozn., wymieniona jest z pobliskiemu Trzebiszewem i Murzynowem (Morrn) w podrobionym dokumencie z datą r. 1251. Tu opuszcza Warta ziemie wielkopolskie i wchodzi do tworzącej się w XIII w. Nowej Marchii brandenburskiej. Murzynów był posiadłością bisk. wrocławskich, którym w r. 1231 Władysław Laskonogi pozwolił zaprowadzać prawo niemieckie; potem przeszedł do skarbu państwowego i stanowił część ststwa międzyrzeckiego. W r. 1770 przywłaszczyli sobie dwaj Niemcy, Brandt i Schwoenig, połowę Murzynowa, poddając ją pod zwierzchnictwo margrafów brandenburskich. Spory, jakie ztąd wynikły, rozstrzygł sejm w r. 1782 (Kontyt. 20) w myśl ustanowionej przez odnośnych komisarzy komplanacyi, iż za przyłączenie spornej połowy Murzynowa do Nowej Marchii król pruski wypłaci skarbowi koronnemu 18,000 złp.; panowie zaś Brandt i Schwoenig płacić mają rocznie 3,000 złp. starostom międzyrzeckim. Dokument podrobiony z datą r. 1251 (Kod. Wielk., n. 296), ustanawiający granice Nowej Marchii, wymienia także wsi Borek (Borków) poniżej Skwirzyny i Polikno pod Santokiem. Santok wspomnieliśmy już powyżej. W ziemi santockiej założyli Niemcy około r. 1251-1257 miasto Landsberg nad Wartą, do którego w r. 1316 należała pobliska wieś nadrzeczna Ulim (Eulam), Karnin (Kernein) był w r. 1252 własnością Cystersów paradyskich. Kolczyn (Koeltschen, Kiełczyn?) zachodzi w podrobionym dokumencie i w późniejszych, a Łupów (Loppow) pod r. 1359. Miasto Sonnenburg powstało około r. 1319 na obszarze przyległego Przyborowa (Priebrow), nieopodal ujścia Warty do Odry. (Część geograf. opracował Andrzej Świętochowski, historyczną Edmund Callier).

Pamiętnik Warszawski 1809 t. 3 nr 10

STATYSTYKA
O spławności i połączeniu niektórych rzek kraiowych.

Zamiar połączenia rzek a przez to ułatwienia handlu w kraiu, zwracał od dawna na siebie uwagę rządu. Niektóre wiadomości o kanale Ogińskiego i Muchawieckim umieszczone zostały w Nrze VI. Pamiętnika; tu podana będzie wiadomość iakie w tey mierze w innych mieyscach usiłowania czyniono.
W roku 1775. wzięto na uwagę połączenie rzek, i na pierwszych posiedzeniach Rady nieustaiącey postanowiono, aby to wielkie dzieło rozpoczęte było od przeczyszczenia Pilicy, Warty, oraz otworzenia kommunikacyi między temi dwiema rzekami, przez, rznięcie kanału w mieyscu gdzieby położenie gruntu łatwość do tego podało.
Wezwany został przez Króla Stanisława Augusta do tego dzieła JP. Nax dawniey Budowniczy Królewski i Rzeczypospolitey, teraz Członek Towarzystwa Królewsko Warszawskiego przyiaciół nauk. Według nowo wyszłey natenczas mappy JP na Folino, wskazane zostało JPanu Naxowi mieysce do przekopania kanału tam , gdzie dwie rzeki naywięcey do siebie zbliżać zdawały się, od prawego brzegu Warty w okolicy Pławna w Sieradzkim , do lewego brzegu Pilicy poniżey Wielkomłynów , w bliskości miasta Przedborza w Chęcińskim, gdzie odległość dwóch rzek zaledwo dwie mile zdawała się wynosić.
Ziechawszy na mieysce JP. Nax przekonał się o znaczney omyłce geograficzney; nayznacznieysze bowiem zbliżenie dwóch rzek cztery mile przechodziło , a to ieszcze w takiey górzystości, i bez zwyciężenia naywiększych przeszkod natury rów nie mógł być kopany. Zrzódła , krynice i strugi tak są w tem mieyscu nieznaczne, i do zapełnienia kanału nie mogłyby wystarczyć, a do zalewu śluz przechodnich wcaleby wody niedostawało. Pominąwszy wielkość kosztów na tak głębokie kopanie, przydać ieszcze należy niedogodność tak odległego łodzi w górę holowania, niewspominaiąc o trudnościach iakie sprawuią rzeki wzgórę coraz węższe i wężykowatemi zakrętami płynące; coby od spławu do tak odległego kanału, ochoczego nawet żeglarza odstręczyło.
Nie tylko to położenie w bliskości miasteczka Żytna , lecz wszystkie badania tak po nad Wartą, prawie od iey początkowych zrzódeł z za Częstochowy , mimo Swiętey Anny, Mstowa , Gidel , Pławna, aż do Działoszyna , iak po nad Pilicą od Koniecpola , mimo Małosina , Przedborza , Ostrowa , a do Suleiowa , dla upatrowania sposobnego mieysca na takowe rzek połączenie, były nadaremne. J P. Nax w piśmie swoiem, przed opisem doliny uznaney przez niego za naysposobnieyszą do prowadzenia rowu łączącego rzeki, namienia wprzód w krótkości o stanie samychże rzek maiących być połączonemi.
Warta płynąca (mówi) od wschodu południowego ku północnemu zachodowi, w początkach swoich dla szczupłości mało iest do spławu sposobną; lecz zważaiąc stan tey rzeki w iakim ią znalazłem w przeciągu od Gidel i Pławna ku Sieradzowi, w tey okolicy tak dla swoiey szerokości, którey przemiar śrzedni wynosi może do 50. łokci , iak dla głębokości wody która około 5 stóp nayczęściey dochodzi , naywięcey za dla powolnego biegu, nie postępuie bowiem na minutę spełna 20. łokci, iest iuż dosyć usposobiona do spławu , a tem bardziey do holowania przeciw tak opieszałemu wody pędowi.
Dolina w którey ta rzeka płynie iest żyzna , bardziey torfiasta niż piaszczyta; brzegi rzeki mało gdzie nad łokieć są wyniesione.
Dziesięć mil poniżey w okolicy Bużenina, a półtorey mili powyżey Sieradza, gdzie pod wsią Pstrykoniem Widawka do Warty wpada, iuż ta rzeka znacznie iest powiększona i w wodę zamożnieysza od Pilicy : śrzednia szerokość około 75. łokci, a głębokość do 3. łokci wynosi. Szybkość wody iuż nieco zmnieyszona , choć dla gwałtownego wiatru nie można iey było ze ścisłością dochodzić. Brzegi i tu są niskie i mało gdzie na 5 ćwierci łokcia wyniesione ; lecz poniżey zapędza się rzeka w okolice nieco górzyste, a daley wieś Strońsko iuż na znaczney wyniosłości iest położona. Bieg cały tey rzeki, od tego mieysca na kanał upatrzonego, aż do samego uyścia do Odry, tak iest w równoległych brzegach zamknięty, otwarty, iż mieliznami, cieśninami , rafami , żadney w spławności nie czyni przeszkody. Nawet powyżey tego mieysca nie tylko do Pławna, lecz o kilka mil ieszcze w górę może być z łatwością do spławu usposobioną, byle tylko przeczyszczeniu nieco dopomagano.
Pilica bierze swoy początek w Powiecie Lelowskim pod miastem Pilicą od pospólstwa Pilczą zwanego. Zrzódło iey wytryskuie z pod wysokiey góry na którey stoi zamek obronny pod szerokością geograficzną 50° 31'. Zrzódło to tak iest obfite i po takiey płynie spadzistości, iż w przeciągu zaledwie iednego staia iuż młyn Korecznik, a nieco niżey drugi taki obraca. W przeciągu dwóch mil aż do miasta Żarnowca, ledwie nie w odległości staia założone sa młyny , tartaki, folusze, papiernie i w potrzebie od tego miasteczka mogłaby iuż być do spławu przysposobioną. O dwie mile niżey pod Szczekocinami wsparta zewsząd spadaiącemi do niey wodami znacznie się wzmaga ; w okolicy Koniecpola wpada do niey rzeczka Wiercica; o piec mil niżey pod Przeborzem staie się iuż rzeką dość okazałą, i po zniesieniu licznych iazów , śluz, upustów które prywatna chęć zysków naprzeciw publiczney wygodzie wystawiła , mogłaby służyć z wielką łatwością do spławu. Spadek łożyska tak mało się zmnieysza , iż pod Suleiowem iuż o 16. mil od początkowego zrzódła, pęd wody na minutę blisko 90. łokci wynosi. Szerokość iest w wielu mieyscach odmienną i z trudnością wymiar iey ustanowić przychodzi. W niektórych mieyscach rzeka tak iest zwężona iż zaledwie 30. łokci dochodzi, w innych na 400. łokci wszerz się rozlewa, iak pod Łęgonicami, gdzie ledwie piaski okrywa. Pilica mało bardzo pobocznych strug i rzeczek do swego łożyska przyymuie. Od Koniecpola zaczynając z lewego brzegu, prócz Bogdanowki, Wolborki, Mszczenicy i innych drobnych strug, inne wszystkie rzeczki i potoki do Wisły i Bzury dążą. Z prawego zaś brzegu Nida, Kamionna , Ciepielowka, Radomka i inne rzeki bezpośrzednio do Wisły wpadające wszystkie wody z sobą zabieraią; a prócz rzeki Czarney , Drzewiczki i niektórych strug Wcale nieznacznych żadna się z Pilicą nie łączy. To poniżey Nowego miasta w przeciągu 8. mil, iedna tylko Gostomka, Przybyszowka i kilka małych strumieni ze zrzodlisk wytryskuiących do niey wpadaią. Wysokość brzegów nad wodą nayczęściey bywa dwułokciowa , wyiąwszy mieysca gdzie fazami i śluzami woda wsparta równo z brzegami się wznosi. W niektórych mieyscach wzgórza przypieraią do iednego brzegu rzeki, lecz nigdzie iey prawie z obudwóch boków nie ściskaią, i naywyższe z tych górzystości 50. łokci nie przechodzą.
Mieysce upatrzone przez JPana Naxa do prowadzenia kanału maiącego Pilicę i Wartę połączyć, znayduie się pomiędzy Suleiowem nad Pilicą, i miastem Widawą o milę od Warty oddalonem , gdzie do tey rzeki płynie rzeczka Widawka zwana , przeszło mil 5. powyżey miasta zaczynaiąca się, którey kierunek wprost ku Suleiowu przeciągnąćby należało. Dolina za łożysko iey służąca iest iedna z nayżyźnieyszych; obadwa lądy we wszystkie płody rolnicze i leśne obfituią. Kopanie w niey byłoby łatwem dla nieznaczney pochyłości, począwszy bowiem od Warty aż do śrzodkowego szczytu między obiema rzekami rozsyłaiącego wody na obie strony w przeciągu sześciomilowym, pochyłość ta na pozor 20. łokci nie wyniesie, i nad 5. lub 6. śluz przechodowych wymagać nie może. Nad tą doliną położone są prócz wsi Pstrykonia i miasta Widawy, wieś Rzęsowa, miasteczko Grocholice, wieś Politańce i inne poboczne wioski aż do Korcowa, która to ostatnia posada umieszczona iest na płaszczyźnie przedziałowego szczytu. Od tey naturalney grobli mimo Postękalic, powyżey Dziesialskiego stawu pustego , wszystkie wody na wschód północny ku Pilicy i Wiśle, na zachód północny , ku Warcie i Odrze dążą. Od tego łęgu aż do Pilicy odległość nie dochodzi mil czterech , gdzie rzeczka bezimienna odemnie Bogdanowką nazwana, przy tak zwanym Murowańcu do Pilicy wpada. Wyniesienie tego szczytu nad Pilicę niedochodząc 15. łokci może być trzema śluzami zatracone. Pasmo przedziałowego wzgórza w swoiey szerokości można do 750 sążni rachować, wyniesienie zaś nad przyległe obustronne doliny 4. sążni nie przechodzi. Natura gruntu nie każe się obawiać w kopaniu rowu trafienia na opłaz skalny. Ziemia bowiem z wierzchu szarawa obiecuie w głębi glinę z piaskowemi na przemian warstami. Pod miasteczkiem Rozprzą wpada w rzeczke wyżey wzmiankowaną struga od Piotrkowa się ciągnąca ; ta podaćby mogła zrecznośc przekopania pobocznego rowu, przez coby rzeczone miasto należeć mogło do uczestnictwa przechodowego handlu.
Cały przeciąg pomiędzy Wartą i Pilicą (mówi JP. Nax) ile na końskie kroki miarkować mogłem , wynosi około 43,710. sążni , to iest około mil dziesięciu. Wykonanie tego ważnego dzieła nie może być ani tak trudnem, ani tak kosztownem iak inne tego rodzaiu uskutecznione prace, gdzie częstokroć w skalistych górach podziemne przekopywać musiano galerye ; nie iest tak trudnem iak kanał Muchawiecki ; iakie zaś ztąd korzyści odnieśćby mogły Warszawa, Poznań, i wszystkie przyległe obudwom rzekom i kanałowi okolice, łatwo domyślić się można.
Mappy obudwóch rzek i kanału połączać ie maiącego, z rysunkami śluz przechodnich , z ścisłem wyrachowaniem kosztów tak na przeczyszczenie rzek, iako też na wykopanie kanału , ocembrowanie, wystawienie śluz, oraz z wyznaczeniem dostateczney summy na wszelkie nieprzewidziane wydatki, podane były na początku roku 1776 Radzie nieustaiącey i zupełne zyskały potwierdzenie. Gdy iednak kosztem skarbu kraiowego dzieło to nie mogło być rozpoczęte, wezwane zostało Towarzystwo Akcyonistów , z nadaniem im prawa wybrania swoich nakładów w pewnym przeciągu czasu z opłat od przechodzących łodzi i tratew.
Autor pisma z którego ten wyciąg publiczności podaiemy, czyni zbliżony rachunek przychodów iakieby pobierane być mogły z samey Pilicy a powyżey Przedborza przeczyszczoney. Te według niego wynoszą rocznie 45,400 Złł: Pol., które, mówi, term chętniey byłyby płacone, gdy dotąd nie tylko za nic, ale nawet za przeszkody spławności , od iazów, mostów i przepuszczania pod młynami , każdy prywatnym właścicielom opłacać się musi.
O opłatach z całego spławu Warty i przechodu przez kanał, zamilcza autor z tey przyczyny , że płody i nadbrzeża Pilicy dokładniey mu były wiadome, że tę całą rzekę z za Przedborza aż do Wisły dostatecznie zwiedził, wymierzył, a przytem wszystkie potrzebne do iey przeczyszczenia roboty ściśle obrachował.
Przydaie w tem mieyscu , iż przy wymiarze Pilicy wysłany był ziazd sądowy na wykonanie wyroku rządu, mocą którego miały być zniesione na tey rzece, śluzy, iazy, upusty, i wszelkie zawady będące na przeszkodzie publicznemu spławowi; lecz zamiar ten rządu do skutku nie przyszedł. Po takiem zawad uprzątnieniu otworzyłby się był, nie tylko dla tratew , ale dla łodzi i innych statków , wygodny spław na Pilicy, choćby też tylko od Nowego Miasta ; powyżey bowiem takowa spławność nieco trudnieyszą byłaby. Pod Łęgonicami naprzykład, potrzebaby wprzod zwężeniem łoża rzeki dostateczną głębokość wody zapewnić; pod Inowłodzem należałoby wyłamać drogę przez pasma skaliste, które na wzór katarakt wodę przeszło na stopę wspierają, nie zostawuiąc rzece dostateczney głębi do znoszenia łodzi; Poniżey Przedborza, w okolicy wsi Skotnik, w dolinie pulchney i torfiastey , rzeka tak krętym płynie korytem , iż łódź nie może z łatwością przechodzić. Zniosłszy te przeszkody , dopieroby spławność, tak z wodą, iak pod wodę, ułatwioną została.
Z przykrością wyznać potrzeba, iż dzieło tak ważne , tak użyteczne, w samem pomyślnem zaczęciu swoiem ustać musiało. Gdy budowniczy za swoie trudy przy dalszem kierowaniu robotą, dopomina się o zapewnienie swego losu, odpowiedziano mu urzędownie, iżby się udał do Towarzystwa Akcyonistów , a to nawzaiem odsyłało go do rządu. Przez co, i on dalszych starań zaniechał, i ważne to przedsięwzięcie łatwo upadło.
Jeszcze za panowania Augusta III. (mówi JP. Nax) wyszedł był niemiecki proiekt połączenia Warty, z Wisłą przez pośrzednią rzekę Bzurę. Zapewnia autor proiektu, iż ta rzeka powyżey Łęczycy i Soboty dzieli się na dwie odnogi, z których iedna dążąc ku zachodowi pod wsią Srebrnem wpada w Narewkę która powyżey Kolna łączy się z Wartą; druga zaś odnoga pod nazwiskiem Bzury , łączy się z rzeką Rawą i z nią razem o cztery mile niżey Warszawy , do Wisły wpada. Przy takiem prowadzeniu łączącego rowu, oszczędziłoby się wprawdzie przekopanie międzyrzeczney górzystości , lecz za to nadłożyłoby się długości kanału przewozowego , który do 30. mil musiałby być ciągnionym, a w tym przeciągu, rozszerzanie i zagłębianie małych strug i rzeczek, więceyby mogło kosztować, niż przekopanie iednego wzgórza śrzodkuiącego. Nad to, proiekt ten odrzuconym został dla tego samego, iż rzeki wspomnione schodząc się z Wisłą niżey Warszawy , nie mogłyby zrządzić dogodności w sprowadzaniu do stolicy płodów z Wielkiey Polski.
Czyni nakoniec nasz autor ogólną wzmiankę o proiektowanem połączeniu Dniestru z Bugiem w okolicy Lwowa , tego Dniestru z Sanem w nieiakiem oddaleniu od Sambora , gdzie pomiędzy rzek Strwiążem do Dniestru na wschód południowy dążącą, a strumieniami rzekę Wiar formuiącemi, która na zachód do Sanu płynie , przedziałowe wzgórze zaledwo stay kilka wynosi, w któremby nie trudno było znaleźć wklęsły przesmyk do przeprowadzenia wody rowem.
Otworzenie kopalni w Miedzianey górze pod Kielcami, wznieciło życzenie aby rzeka Nida do spławu usposobioną była. Płynąc ona w żyznym i bogatym kraiu, dałaby zręczność do wyprowadzania z tych okolic nie tylko wspomnionych płodów kopalnych , ale też marmurów Chęcińskich, kamieni miękkich do ciosu z pod Pińczowa, które łatwe do rznięcia, ociosania i wygładzenia, za stwardnieniem naytrwalszemi się staią, gipsu i licznych płodów rolniczych.

Gazeta Korrespondenta Warszawskiego y Zagranicznego 1820 nr 131

Rzeki.
(...)— Działania około spławności rzek innych postąpiły widocznie. (…) — Warta oczyszczona także na iednę i pół mili, od miasta Koła do wsi Nasierdza. Rzece tey należało oznaczyć stałe koryto w bagnach między Unieiowem i Chełmem. Wykopany w nowym kierunku kanał, do którego nurt rzeki wpuszczony, rozległe w tem mieyscu niziny osuszył. (…)  

Gazeta Codzienna 1843 nr 104

Rada Administracyjna postanowiła, iż brzegi przy rzekach spławnych, w takiej przestrzeni w jakiej są dla spławu zdatne, mają być w szerokości 7 1/2 sążni, czyli 45 stóp, po każdej stronie (gdzie oba brzegi rzeki znajdują się w Królestwie), z zawad oczyszczone i pozostawione wolne na drogi do holowania, jako to : 8) przy Warcie od Działoszyna do granicy Pruskiej. Oczyszczenie w szerokości powyżéj wskazanej brzegów wymienionych rzek spławnych, z drzew, kamieni większych i innych przedmiotów utrudzających holowanie statków, lub zagrażających w razie wpadnięcia w koryto rzeki, zawaleniem tejże, dopełnianém być ma, tak obecnie jako i na przyszłość, gdy tego zajdzie potrzeba, przez respective właścicieli gruntów. Do oczyszczenia brzegów każdej rzeki spławnéj, wyznaczone być mają przez Zarząd kommunikacyj lądowych i wodnych termina, z zachowaniem względu, aby właściciciele gruntów byli w możności, bez przeciążenia czynność takową w czasie im wskazanym uskutecznić. W razie naglejszéj potrzeby oczyszczenia brzegów, może być właścicielom gruntów, przy skróconym terminie, udzieloną pomoc w robociznie z gmin przyległych. Podobna pomoc w robociznie dodaną być może także tym właścicielom, których grunta małą powierzchnią zajmując, rozciągają się w znacznej długości nad brzegami rzeki spławnéj, i wymagają, z powodu nagromadzonych kamieni lub innych zawałów, większego nakładu na oczyszczenie dróg do holowania.

Roczniki Gospodarstwa Krajowego 1859 tom 36 zeszyt 3

Czł. Korrespondent z Wartskiego powiada, że najstarsi nawet ludzie nie pamiętają tak nizkiego stanu wody w rzekach Nerze i Warcie, przez które prawie wszędzie przejść można.

Kurjer Warszawski 1871 nr 202


Dnia 5 i 6 zeszłego miesiąca w skutek ulewnych deszczów wylały rzeki Bzura i Ner w powiecie Łęczyckim zalawszy nadbrzeżne łąki włościan i sprawiwszy tym sposobem znaczne szkody, w gminie Chociszew na 1000 rubli, we wsi Sładkowie na 2000 rubli, gminie Wałków 1000 rubli, gminie Piątek 2000 rubli, gminie Leśmierz 5530 rubli, w gminie Tum 8790 rubli i w gminie Mazew 900 rubli. Ogólne straty wynoszą rubli 18,000. Rzeka Warta także w tym czasie wylała w powiecie Konińskim i Sieradzkim i zatopiła znaczne ilości siana. Szkody wynoszą około 2,200 rubli, z tych 2000 rubli przypada na gminę Kramsk w powiecie Konińskim.

Kaliszanin 1876 nr 17

Wiadomości miejscowe i okoliczne.
Ze wszystkich stron dochodzą nas wieści o ogromnych stratach, jakie poniosły miejscowo­ści leżące nad rzeką Wartą, w skutek gwałtowne­go wezbrania wód. Okoliczne łąki i pola przez parę dni zalane były wodą, w wielu miejscach woda zniosła mostki, poprzerywała groble a na­wet dostała się do mieszkań. Mosty leżące pod m. Wartą i Kołem od płynącej w wielkich mas­sach kry były zagrożone, komunikacja stała się więcej jeszcze utrudnioną jak zwykle, a nawet niebezpieczną. Obecnie jednak woda powoli opadać zaczyna i wracać do swych łożysk. Jest nadzieja, że wkrótce przyjdzie do normalnego stanu.

Kaliszanin 1876 nr 28

Wkrótce wszystkie rzeki spławne w Kró­lestwie Polskiem mają być poddane studjom badawczo-technicznym, a dla rzek: Warty i Czar­nej Przemszy opracowano już odpowiednie proje­ktu celem ich regulacji. Na rzece Warcie ma być urządzany stały nadzór techniczny.


Kaliszanin 1876 nr 46

Korespondencja Kaliszanina.
Sieradz dnia 8 czerwca 1876 r.

(...) Mówiąc o rzece Warcie, muszę wspomnieć, iż w niej w dniu 2 b. m. złowiony został jesiotr, wagi 150 funtów i kupiony został przez p. Wil­kanowicza, właściciela restauracji w Sieradzu po kop. 7 1/2 za funt. W r. 1869 złapaną została takaż ryba, ale daleko większa, ważyła bowiem 420 funtów.(...)

Kurjer Warszawski 1877 nr 124

Wylew Warty poczynił ogromne szkody w powiecie sieradzkim. Okoliczne łąki i pola na kilka wiorst w około zalane wodą, oziminy i jarzyny zatopione. W wielu miejscach biedni włościanie ratując przed nadchodzącą wodą owoc swej pracy, wykopywali niedawno zasadzone ziemniaki, pozbawiając się tym sposobem plonu tego niezbędnego artykułu żywności. Grobla wiodąca do miasta Warty, zagrożona była zerwaniem, i gdyby nie spieszna pomoc okolicznych włościan, komunikacja z miastem stałaby się niemożebną. W dniu 29 maja woda doszła kulminacyjnego punktu, poczem opadać zaczęła.

Kurjer Warszawski 1877 nr 128

= Zarząd XI okręgu dróg komunikacji na dzień 8 lipca ogłasza licytację na przedsiębierstwo trzechletniej arendy mostowego na siedmiu mostach. Pomiędzy mostami owemi najważniejszy znajduje się na Warcie koło Sieradza, a suma od której rozpocznie się nań licytacja, jest rs. 2501.  

Kurjer Warszawski 1880 nr 180

— Donoszą nam z różnych stron kraju o szkodach zrządzonych przez deszcze zbyt ulewne i zbyt ciągłe, które wielce zbiorom przeszkadzają. Obecnie otrzymaliśmy także wiadomość z pod Sieradza, że od przeszło tygodnia trwające deszcze sprawiły, iż zżęte zboże, którego zwieźć nie zdążono, na polu wyrasta, przez co wiele szkód czynią. Wody rzek tamtejszych, a mianowicie Warty i jej przypływu t. z. Prewendy, silnie wezbrały.

Kurjer Warszawski 1881 nr 16

= P. gubernator kaliski, jak donosi miejscowy organ, wskutek odezwy jeneralnego konsulatu niemieckiego wydał rozporządzenie naczelnikom powiatów kaliskiego i sieradzkiego, aby dla uniknięcia na przyszłość szkód mogących wyniknąć wskutek wylewu rzeki Warty, urządzili przy mostach w miastach Kole i Sieradzu wodowskazy i ażeby o każdym przypływie wody w rzece donosili drogą telegraficzną landratom w Pleszawie i Wrześni, w W. Ks. poznańskiem; rozporządzenie to bardzo ważne, gdyż w razie wylewu Warty pozwoli wcześniej zaradzić zrządzanym zwykle przezeń szkodom.

Kurjer Warszawski 1882 nr 139


Municypalność miejska Warty wystąpiła do władzy wyższej o zatwierdzenie kosztorysów reperacji mostów na Warcie.

Kurjer Warszawski 1884 nr 192

Kiedyż wreszcie nastąpi stan normalny?
— Wylew Warty.
Kal. donosi, iż wylew Warty zrządził strat w sianie, zbożu i ziemniakach w powiecie sieradzkim na sumę 15,380 rs.
W Biskupicach, Żerosławicach i Kowalach straty wynoszą .2,000 rs., w Glinnem 3,000 rs., w Dzierżąznie 1,880 rs., w Włyniu 7,000 rs.; w Kamionach 1,000 rs.
W powiecie tureckim woda zalała łąki w gminach Grzybki, Ostrów wartski i Bartochów przyczyniając szkodę w sumie 10,000 rs.

Kurjer Warszawski 1886 nr 329

= Porządki na prowincji.
Miasto Warta, w powiecie sieradzkim, wyasygnowało 1,500 rs. na odbudowanie mostu na rzece Warcie.

Kurjer Warszawski ( z dodatkiem porannym) 1891 nr 80

Echa sieradzkie.
(...) Wylew Warty był mniejszy, niż spodziewano się, chociaż niektóre wsie, jak np. Mnichów i Włyń pozbawione były komunikacji z lądem na kilka dni.
Pod Burzeninem most został na Warcie zerwany. (…) 

Zorza 1892 nr 9

W gub. Kaliskiej. Gwałtowne puszczenie lodów i wylew Warty spowodowały zniesienie kilku mostów na tej rzece, tak, że na znacznej przestrzeni od osady Działoszyn do miasta powiatowego Sieradza pozostały tylko dwa mosty: pod Osiakowem i Rychłocicami.

Kurjer Warszawski (dodatek poranny) 1897 nr 174

Echa sieradzkie.
Z Sieradza piszą do nas:
(…) Mieszkamy nad Wartą, a jednak ryby są u nas bardzo drogie, ponieważ handel niemi wzięło w monopol kilku handlarzy. Ale, czy nie należałoby pomyśleć o zarybieniu Warty? (...)

Kurjer Warszawski (dodatek poranny) 1897 nr 205

+ Utonięcie.
Z Sieradza piszą do nas: „W czasie kąpieli w Warcie, pod Sieradzem utonął artysta bawiącej tutaj trupy poznańskiej, występujący pod pseudonimem Karola Górskiego, syn doktora Stanisława Bełcikowskiego z Krakowa. Przyczyną katastrofy był zapewne paraliż, gdyż B. umiał dobrze pływać”. 


Kurjer Warszawski (dodatek poranny) 1899 nr 212


+ Ofiary kąpieli. W Warcie pod Wartą w d. 14 -ym z. m. utonęli w czasie kąpieli dwaj czeladnicy: stelmach Miłosz i kowal Gałązka. Kąpali się w miejscu, w którem rzeka ma 20 łokci głębokości. 

Zorza 1903 nr 19

Wylew rzeki Warty. Po śniegach, jakie spadły w ostatnich dniach kwietnia, nastąpiły wylewy rzek. Między innemi pod Sieradzem wylała Warta. Z okna wagonu kolei kaliskiej, jak oko sięgnie, widać pola i łąki zalane.

Goniec Łódzki 1903 nr 27

Sieradz, 28 stycznia. Mieszkańcy okoliczni z wielką radością dowiedzieli się, że towarzystwo belgijskie stara się o koncesyę uspławnienia rzeki Warty, gdyż to może wpłynie na połączenie koleją Płocka na Koło- Sieradz do Częstochowy.

Goniec Łódzki 1903 nr 176

WIEŚCI.
(...)Rzeka Grabia, jak i wszystkie dorzecza Warty, począwszy od Częstochowy aż do granicy pruskiej wezbrały, zalewając pola i łąki; te ostatnie najwięcej ucierpiały na całej długości Warty, która pod Babami uszkodziła też plant kolei wiedeńskiej. Obie doliny: Bzury i Warty silnie od ostatnich deszczów ucierpiały. Woda zmyła część zbóż i ziemniaków, zabrała siano, wkroczyła do chat, podmywając je, uszkodziła wreszcie kilka młynów.
Donoszą nam ze Zduńskiej Woli, że Warta przy zbiegu z Widawką wylała na szerokiej przestrzeni. Wieś Pstrokonie cała zalana, ludność jeździ łódkami, wzdłuż linii kolei kaliskiej widać tylko czubki kopic siana.

Goniec Łódzki 1903 nr 179

Powodzie.
W dalszym ciągu nadchodzą z różnych stron wieści o klęsce powodzi w naszym kraju. Oto smutna wiązanka:
(…) Pod Sieradzem woda zalała znaczne obszary; korytem Warty płyną budynki, łóżka, stoły itp. sprzęty.

Goniec Łódzki 1903 nr 180

Powodzie.
Klęska, klęska! — słychać naokół. I z Warszawy, i z Sosnowca, z Kielc, Radomia, Kalisza - dochodzą smutne wieści. A nie- tylko z pomienionych miejscowości, lecz z Galicyi, Szląska, Poznańskiego telegraf przynosi wiadomości o powodziach.
Takiej klęski nie pamięta nikt z nas!
Z pobliskiego nam Sieradza piszą, że przedmieścia i niektóre ulice zostały zalane, a woda przedarła się do mieszkań.
Powodzianie miejscy znajdą przytułek i pomoc w mieście, co się jednak dzieje w przybrzeżnych wsiach, trudno sobie wyobrazić. Dolina Warty, jak okiem sięgnąć, przedstawia jedno jezioro wody—gdzieniegdzie jeno na wyższych miejscach widać płowe łany zalanego żyta — widok o ile piękny, o tyle straszny! Woda zalała wsie nawet takie, do których od kilkudziesięciu lat nie zaglądała: klęska nieobliczona, tembardziej, że wypadła
w czas sianokosu i przed żniwami; siano spłynęło do Odry, a łany zboża zalane i zamulone. Wszystkie mosty na dojazdowych drogach pozrywane, nawet pierwszorzędna szosa Łódź- Kalisz pod Sieradzem przerwana. Do tej pory komunikacya utrzymuje się jedynie koleją, pociągi przechodzą ostrożnie żółwim krokiem po uszkodzonym nieco, wysokim nasypie, na który mieszkańcy tutejsi spoglądają z nienawiścią, jaką na domniemaną przyczynę niebywałego zalewu. Trzeba bowiem wiedzieć, że ów nasyp przecina wpoprzek całą dolinę Warty, tamując swobodny odpływ rozlanej szeroko wodzie, której 120 sążniowy most kolejowy pomieścić nie może.

Goniec Łódzki 1903 nr 187

+ Działoszyn. Woda zrządziła w tutejszej okolicy również znaczne szkody. Warta wylała
na szerokiej przestrzeni, zabierając siano z łąk i zalewając pola. Podczas największego wylewu, przed kilku dniami, utopił się jeden z mieszkańców tutejszych. W okolicy na t. zw. Dygudaju zniosło młyn. Obecnie woda opadła i rozpoczęto żniwa, uratowano też część siana.

Goniec Łódzki 1903 nr 201

Powiat sieradzki
wskutek niebywałych ulew i powodzi poniósł strat w zniszczonem zbożu, jarzynach, gospodarstwach rybnych, zniesionych mostach i t. p., przeszło na pół miliona rubli. Najwięcej ucierpiały gminy, położone wzdłuż rzeki Warty: sama gmina Bogumiłów podaje straty na 150,000 rb., gmina Męka na 120,000 rb, inne gminy obliczają swe szkody różnie—od kilku do kilkudziesięciu tysięcy rubli. Krociowe straty mogą być tylko pokryte krociowemi ofiarami.

Goniec Łódzki 1903 nr 211

Z powodzi. Z okolic: Zduńskiej Woli, Łasku, Szadku, Poddębic, donoszą o smutnych następstwach deszczów i powodzi. We wszystkich, z małym wyjątkiem, folwarkach przepadło siano, bo albo na pokosach, albo w kupkach poszło z wodą, niesione falami wzburzonych strumyków ku rzece Warcie; koniczyny i inne pastewne trawy na polach pogniły tak, że nawet na podściół się nie zdadzą. Kartofle przepadły doszczętnie tak, że w wielu miejscach je zaorano, kapusta, koński ząb, marchew pastewna, buraki cukrowe temu samemu uległy losowi. Mostki wszystkie na strumykach i rowach poznoszone. Sprzęt też zboża, które tego roku obrodziło, w najokropniejszych odbywał się i odbywa warunkach, bo nie dosyć, że na obeschnięcie snopków tygodniami czekano, ale gdy upatrzono chwilę pogody, nie można było wjechać na rolę z wozem, bo konie po kolana w rozmiękłą ziemię wpadały. Rezultaty też dziś tego wszystkiego już są takie, że w wielu miejscach zboże na pokosach porosło, a istniejące w okolicy krochmalnie, gorzelnie cukrownie, z powodu braku produktu na ten rok, wypadnie może zamknąć. Są to klęski ogólne, które prawie całą okolicę dotknęły, olbrzymie zaś szkody poniósł właściciel dóbr Bełdów, w pow. łódzkim, p. Jan Wężyk. Na wielką skalę, z wielkim nakładem przed kilkunastu laty urządzone i wzorowo prowadzone gospodarstwo rybne zniszczone zostało doszczętnie. Kiedy powódź zaczęła grozić tamom i upustom, właściciel przyzwał na
pomoc paręset ludzi konsytującego w okolicy wojska, lecz wszelkie usiłowania były daremne, tamy, wały i upusty powódź zerwała, unosząc z sobą wszystkie ryby, kilka tysięcy rubli wartujące. To też wskutek tej katastrofy, właściciel Bełdowa poniósł strat na 25,000 rb.

Goniec Łódzki 1903 nr 245

Powódź w Kamionaczu.
W naszej okolicy najdotkliwsze szkody poczyniła powódź i wylew Warty.
Powyżej podajemy widoczki powodzi we wsi parafialnej Kamionacz, pow. sieradzkiego. Zdjęć dokonał proboszcz miejscowy ks. Sobikowski; fotografie te znajdują się również na kartach pocztowych, z których dochód przeznaczono na dotkniętych klęską powodzi mieszkańców parafii Kamionacz.

Zorza 1904 nr 3

Dla młynarzów nad Wartą. Ministerjum komunikacji zawiadomiło warszawski zarząd okręgu drogowego, iż rzeka Warta od Działoszyna do samej granicy pruskiej pod Pyzdrami, to jest prawie wzdłuż całej gub. kaliskiej, została przez senat rządzący uznana za rzekę spławną. Na mocy tego orzeczenia, rzeka powyższa staje się własnością rządu, który ma prawo przedsięwziąć wszelkie środki dla usunięcia na niej przeszkód dla spławu. Odtąd też stawianie na powyższej przestrzeni Warty młynów wodnych może odbywać się tylko za zezwoleniem zarządu okręgu. Nadto istniejące na rzece młyny prywatne, urządzone bez pozwolenia rządu i nieodpowiadające przepisom, powinny być zniesione lub przerobione według wymagań rządu. Wniesiona w tej sprawie przez właścicieli młynów na Warcie skarga do senatu została przez tenże senat odrzucona. O powyższem rozporządzeniu zawiadomiono gubernatora kaliskiego.

Rozwój 1911 nr 78

Oberwanie się chmury. W okolicy Sieradza, dnia 31 marca, deszcz lał jak z cebra przez 4 godziny, przy akompaniamencie grzmotów i błyskawic.

Nawałnica była tak gwałtowna, że Rakówka, wpadająca do Meszny, wylała, zalewając pola i łąki. Na kolonii Rakówek woda uniosła na swych barkach ze stodoły ladę do sieczkarni, w okolicy zaś trzodę, wyrywała płoty, krzewy i drzewa. W oborach i stajniach konie i krowy stały po kolana w wodzie. Szalony żywioł poczynił na olbrzymim obszarze mnóstwo szkód, a szczególniej w majątkach Dębołęka, Wróblew i Smardzew. Warta wobec niespodziewanej, a tak szalonej ulewy, w nizinach wystąpiła z łożyska, zalewając w wielu miejscach łąki.

Zorza 1913 nr 22

Czytelnik p. Fr. Zdunek z Kaliskiego pisze: Gospodarz ze wsi Glinnej sprzedał na jarmarku krowę za rb. 73. Wziąwszy pieniądze, poszedł sobie ulicą, a w ślad za nim oszuści, którzy widzieli, jak sprzedawał krowę. Jeden z nich upuścił pugilares, drugi podniósł. Zaczepili onego gospodarza, aby i on się dzielił z nimi znaleźnem. Wyprowadzili się z nim za miasto i do cna go z grosza ograbili. Smutne, że gospodarz był taki łatwowierny i dał się podejść. A to dlatego, że gazety nie czyta. W Glinnej jest koło 100 gospodarzy, a niema ani jednej gazety. Po śnieżycach kwietniowych Warta w naszych stronach wylała i znaczne szkody na zasiewach poczyniła. Woda, stojąc przez kilka dni, doszczętnie zniszczyła kartofle. Inne zboża mniej ucierpiały.

Rozwój (Prąd) 1914 nr 10

Z kolei kaliskiej. Roboty przy gruntownej naprawie wielkiego mostu kolejowego po przez Wartę pod Sieradzem prowadzone są w przyśpieszonem i wkrótce most zostanie kompletnie odrestaurowany.
Ponieważ tor kolejowy został już w części przerobiony z szerokotorowego na normalny, przeto wkrótce pociągi kolejowe zaczną kursować od Sieradza do Zduńskiej Woli. 

Rozwój 1914 nr 222

Załamanie mostu w Sieradzu. Zburzony most na rzece Warcie pod Sieradzem saperzy niemieccy z powrotem prowizorycznie odbudowali.
Następnie po naprawionym naprędce moście zacząto przeprowadzać artyleryę.
Most jednakże nie wytrzymał ciężaru wielkich dział polowych, zaprzężonych po kilka par koni każde i załamał się, pociągając za sobą trzy działa z końmi i obsługą w wodę.
Kilku artylerzystów utonęło, konie wszystkie zginęły.
Zerwanie mostu powstrzymało na czas dłuższy akcyę zaczepną armi niemieckiej na tym punkcie z powodu braku ciężkiej artyleryi na pozycyach pod Zduńską Wolą.
Obecnie saperzy zajęci są wyciąganiem dział z dna Warty oraz naprawą mostu.

Rozwój 1914 nr 223

Z Sieradza. Wypadek na moście kolejowym* pod Sieradzem, zatopienie paru dział przez wojska niemieckie był następstwem zbyt pośpiesznej reparacyi przez saperów, którzy, dokonawszy swej pracy, orzekli, iż wytrzyma on ciężar przez niego przewożony. Obecnie artylerya niemiecka jest przewożona promami, co znacznie opóźnia akcyę bojową tych wojsk.

*nad rzeką Wartą, przypisek autora bloga

Rozwój 1914 nr 251

Z Sieradza. Wojska niemieckie pośpiesznie fortyfikują się pomiędzy rzeką Wartą a Zduńską Wolą.
Zduńska Wola jest również pośpiesznie fortyfikowany.
Mieszkańcy przedmieść otrzymali rozkaz usunięcia się z zajmowanych stanowisk.

Rozwój (Gazeta Wieczorna) 1915 nr 8

Powódź pod Poddębicami. Wojna w okolicach Poddębic nie bardzo dała się we znaki i poczynione szkody w stosunku do innych miejscowości są nieznaczne.
Włościanie okoliczni przystąpili nawet w swoim czasie do uprawy roli i obecnie oziminy przedstawiają się bardzo pomyślnie i rokują dobry urodzaj. Lecz co oszczędziła wojna zniszczy zapewne powódź, gdyż płynące tam rzeki Narew* i Warta wystąpiły z brzegów i zalały całą okolicę, zrywając mosty, tak, że mieszkańcy przeprawiają się na łódkach. (...).

*autorowi artykułu chodziło z pewnością o rzekę Ner, przypis autora bloga


Godzina Polski 1917 nr 135

Ziemie polskie.
Z Sieradza.
Miasto nasze, na wysokim brzegu rzeki Warty rozbudowane, jest jednym z najstarożytniejszych miast w Królestwie Polskiem. Pierwotnie stolica kasztelanii, potem stolica osobnej dzielnicy książąt sieradzkich, następnie główne miasto województwa sieradzkiego, było teatrem wielu ważnych zdarzeń w dziejach naszej ojczyzny. Pomijamy dzieje i wydarzenia z historyi starożytnej, w czasie której miasto ulegało częstym napadom Czechów, Niemców, Mongołów, a później Krzyżaków. W nowszych czasach odbywały się tu liczne zjazdy szlachty polskiej, w celach narad co do wyborów kandydatów na tron polski. Na sejmie, odbytym w r. 1432 w Sieradzu, ustanowiono następstwo tronu po Władysławie Jagielle. Tu również w r. 1455 po zgonie Warneńczyka powołano na tron Kazimierza Jagiellończyka. Wojny i pożogi, jakim miasto, będąc na głównym trakcie, peryodycznie ulegało, podkopały ostatecznie znaczenie Sieradza, który począwszy od 16-go stulecia stopniowo upadał i nie podniósł się już nigdy do dawnej świetności.
Z dawnych pamiątek minionej sławy istnieją tu dwie świątynie: parafialna, bardzo oryginalnego stylu, oraz klasztor oo. Dominikanów, założony przez ojca Władysława Łokietka w r. 1260. W dolinie rzeki Warty istnieją szczątki dawnego i słynnego w swoim czasie warownego zamku, zbudowanego przez Łokietka, w którym ten polski monarcha lubił chętnie przebywać robiąc łowieckie wycieczki do okolicznych puszcz i nadrzecznych bagien. Z braku opieki, szczątki murów tego zamczyska rozkradli mieszkańcy na budowle własne do tego stopnia, iż pozostał zaledwie olbrzymi kopiec, na którym zamek wśród moczarów i bagien nadrzecznych się wznosił. W kopcu tym do dziś istnieją częścią pozapadane, olbrzymie lochy, a nawet utrzymuje się legenda, iż zamczysko połączone jest z klasztorem podziemnem przejściem,którego jednak nikt zbadać nie ryzykuje z obawy trujących gazów.
Za czasów moskiewskich, magistrat tutejszy o zamczysko zupełnie się nie troszczył i stąd pochodzi tak straszne spustoszenie murów, które niesumienni ludzie rabowali, aby zdobytą cegłę użyć na podkłady pod przyciesie domostw, na piece, kominy i t. p. roboty. Obecnie jest wielki czas, aby choć resztę szczątków uratowano od zupełnej zagłady, jaka tej pamiątce grozi od częstych wylewów Warty, która za każdym razem coraz więcej rozmywa i demoluje kopiec.
Przedewszystkiem należałoby zbadać wnętrze lochów i zrobić choćby szkicowy plan takowych i całego zamczyska, a następnie dla zachowania tej starożytnej pamiątki, jedynego dziś świadka minionych dziejów i sławy miasta kopiec należy oddać pod opiekę architektów, archeologów i urzędnika-planisty, którzy winni wspólnie opracować zabezpieczenia szczątek od zalewów fal Warty i obok płynącego strumienia Zegliny, wpadającego pod
zamczyskiem do Warty.
W dolinie rzeki, około zamczyska, miasto
posiada olbrzymie tereny ziemi, pospolicie „łęgiem" zwane, dziś zupełnie bezużytecznie odłogiem leżącej i nie przynoszące miastu żadnych korzyści, gdyż ziemie te tylko w czasie słotnym pokrywają się lichą trawą, na której mieszczanie pasą swoje inwentarze. A jednak gdyby miasto zrobiło pewien nakład na uregulowanie i należyte obwałowanie brzegów Warty i Zegliny, ziemie te, zamienione na plantacye ogrodnicze i śliwniki (ziemia składa się przeważnie z namułów i mady, bardzo przydatnej pod ogrodowizny), dałyby miastu piękny dochód z czynszów dzierżawnych, mając na uwadze, iż w mieście samym ogrodnicy płacą po kilkadziesiąt rubli dzierżawy z morgi i o ziemię dobijają się, z powodu jej braku.


Sieradzanka.


Rozwój 1924 nr 91

Powódź w województwie Łódzkiem.
AKCJA W POWIECIE SIERADZKIM I KALISKIM.
Nadchodzą alarmujące wiadomości z Sieradza o powodzi, która nawiedziła i okoliczne wioski.
Przedmieścia: cała ulica Żabia, Wielkie i Małe Holendry i okoliczne wioski, leżące przy Warcie znajdują się pod wodą. Rozszalały żywioł znosi wszystko co napotka w drodze. Na powierzchni wzbużonych fal Warty widać płynące sterty zboża, snopy, dachy, belki; łóżka; krzesła i inne sprzęty; które pozostawili uciekający ludzie.
Poziom wody tak znacznie się podniósł, że zagraża mostowi kolejowemu. Ratunek nieszczęśliwem ofiarom powodzi niesie miejscowa Straż Ogniowa. (...)
Komunikacja kołowa Łodzi z Zduńską—Wolą przerwana.
Wskutek zniszczenia przez powodź mostu za Sieradzem na szosie ku Zduńskiej Woli komunikacja z Łodzią została przerwana.


Echo Tureckie 1925 nr 42

W sprawie regulacji rzeki Warty.
Staraniem Starosty p. Augustowskiego w Koninie dnia 11 października urządzono zjazd Starostów powiatów; Słupeckiego, Ka­liskiego, Tureckiego, Sieradzkiego i Koniń­skiego w sprawie regulacji, która przyczy­nić się ma do ostatecznego uregulowania koryta Warty, dla dobra miejscowości nad­rzecznych i posunięcia naprzód sprawy bu­dowy dróg wodnych w Polsce.

Echo Tureckie 1925 nr 44

W sprawie regulacji rzeki Warty.
Zgodnie z zapowiedzią dnia 11 paździer­nika r. b. odbył się w Koninie zjazd przed­stawicieli władz i zainteresowanych powia­tów w sprawie regulacji rzeki Warty. Już w sobotę dnia 10-go października przybyli do Konina: delegat Ministerstwa Robót Pub­licznych, Naczelnik VII Wydziału p. Inż.
Bronisław Stawiski i delegat tejże Dyrekcji p. inż Stanisław Moor, Kierownik Wydziału Dróg Wodnych Województwa Poznańskie­go p. Inżynier Stanisław Tychoniewicz, Dy­rektor Towarzystwa Propagandy Budowy Dróg Wodnych w Polsce p. inż Rafał Mie­rzyński. W niedzielę zaś w zastępstwie Wo­jewody Łódzkiego p. Darowskiego, który z powodu choroby nic mógł przejechać przy­był Wice—wojewoda p. Łyszkowski z Okręgowym Komendantem P.P. p. Inspekto­rem Wróblewskim i sekretarzem p. Woje­wody p. Rosickim, Starostowie: z Sieradza p. Kalinowski, z Turka p. Borysławski, z Koła p. Wilski i ze Słupcy p. Mech. Kie­rownicy Zarządów Drogowych: z Turka p. inż. Czerkaski, z Koła p. inż. Kulejowski, ze Słupcy p. inż. Lindner, senator Ludomir Pułaski, Prezes Związku Ziemian, p. Ludwik Pułaski jako przedstawiciel Towarzystwa Rolniczego; Inżynier Ludwik Regamey Radca miejski m. Bydgoszczy, członkowie tu­tejszego Wydziału Powiatowego i wiele innych osób.
O godz. 2,30 w sali posiedzeń Rady Miejskiej odbyło się plenarne posiedzenie Zjazdu w obecności 35 osób.
Posiedzenie zagaił inicjator Zjazdu Sta­rosta Koniński p. Jan Augustowski witając przybyłych na Zjazd przedstawicieli Rządu: oraz wszystkich zaproszonych na Zjazd de­legatów i gości. Po odczytaniu depesz gra­tulacyjnych nadesłanych od Marszałka Sejmu Śląskiego pana Wolnego, Ministra Rolni­ctwa i Dóbr Państw. p. Janickiego i Ministra Handlu i Przemysłu p. Klarnera zaprosił na Przewodniczącego Zjazdu p. Wicewojewodę Łyszkowskiego, na assesorów Se­natora p. Pułaskiego i Starostę Kolskiego p. Wilskiego, oraz na sekretarza, Kierowni­ka Zarządu Drogowego, z Turka p. inż. Czerkaskiego.
Pan Wicewojewoda Łyszkowski obejmu­jąc przewodnictwo Zjazdu, zakomunikował zebranym, że pan Wojewoda Darowski z powodu choroby nie mógł osobiście przy­jechać na Zjazd i dlatego polecił mu zło­żyć Zjazdowi życzenia owocnej pracy.
Po referatach wygłoszonych przez inż. Tychoniewicza ilostrowanemi przezroczami i inż. Moora, oraz po ożywionej dyskusji powzięli następujące uchwały:
1. Zebrani w dniu 11 października 1925 roku w Koninie na Zjeździe pod przewod­nictwem P. Wicewojewody Łódzkiego, przedstawiciele pięciu powiatów: Sieradz­kiego, Tureckiego, Kolskiego i Słupeckie­go, stwierdzają, zgodnie że dotychczasowy zupełnie dziki stan Warty w granicach wz­miankowanych powiatów powodując corocz­nie niekiedy wielokrotnie wylewy, nie mó­wiąc już o żywiołowych powodziach jak w marcu roku zeszłego przyczyniła wielkie stra
ty rolnictwu, a także i bezpośrednio Pań­stwu przez niszczenie mostów i innych objektów państwowych, a co zatem, że ure­gulowanie Warty jest rzeczą konieczną, a nawet pilną tak celem uchronienia tej czę­ści kraju, a więc i Państwa od dalszych dotkliwych strat.
II. Zauważywszy, że regulacja rzeki Warty usunie powyższe szkody i przyczyni się do dobrobytu ludzkości tudzież wzmo­cni stan posiadania rolnictwa, oraz wy­tworzy warunki rozwoju, przemysłu i han­dlu, wreszcie stworzy podstawę związku pol­skiego żeglarstwa, jak się to stało w Woje­wództwie Poznańskiem, zebrani postanawiają:
a) Utworzyć związek Celowy, zainteresowanych powiatów i miast dla przeprowa­dzenia regulacji rzeki Warty, złożony z za­interesowanych pięciu powiatów z ewentualnem przystąpieniem innych powiatów i instytucyj;
b) W tym celu zebrani wyłaniają Ko­mitet Wykonawczy z siedzibą w Koninie, złożony z delegatów poszczególnych po­wiatów, którzy po uzgodnieniu poglądu Władz Państwowych i Samorządowych na formę przeprowadzenia regulacji, tudzież uzyskania funduszów potrzebnych, zajmie się na podstawie uchwały Zjazdu powiatów wykonaniem zamierzeń w możliwie jaknajszybszym czasie;

III. Zważywszy powyższe, Zjazd zwraca się za pośrednictwem obecnego na zjeździe przedstawiciela Rządu Pana Wicewojewody Łyszkowskiego, oraz Delegata Ministra Robót Publicznych, Naczelnika VII Wydziału p. inż. Pliszewskiego z prośbą o poparcie i pomoc Rządu w celu zrealizowania powyższych zamierzeń.


Łódzki Dziennik Urzędowy 1926 nr 1

KOMUNIKAT.
POLSKA AGENCJA TELEGRAFICZNA.
Biuletyn ekonomiczny.
Warszawa, dnia 17.10 1925 r. 11 października był historycznem dniem nietylko dla Konina i jego okolicy, ale i dla całej Polski, w dniu tym bowiem zjazd przedstawicieli władz i powiatów, położonych wzdłuż rzeki Warty od Sieradza do ujścia Prosny, pod przewodnictwem p. Wicewojewody Łyszkowskiego z udziałem prezesa dyrekcji dróg wodnych i naczelnika wydziału wodnego województwa łódzkiego — uchwalił stworzyć związek powiatów: sieradzkiego, tureckiego, kolskiego, konińskiego i słupeckiego, celem regulacji rzeki Warty i jej dopływów. Wybrany na zjeździe komitet ma się zająć tą sprawą, ze względu jednakże na jej doniosłe znaczenie również i dla innych dzielnic Polski, postanowiono rozszerzyć związek i na inne zainteresowane powiaty i okolice.
W zjeździe przyjmował udział delegat Ministerstwa Robót Publicznych a pp.: ministrowie Przemysłu i Handlu oraz Rolnictwa i Dóbr Państwowych, wojewodowie: poznański i pomorski, nadesłali swe życzenia. Uchwała zjazdu ma dla rolnictwa, przemysłu, handlu, dla rzemiosł i dla uzdrowienia warunków gospodarczych w Polsce wielkie znaczenie, nie tylko ze wzglądu na to, że bezrobotni otrzymają pracę, ale i to, że rynki wewnętrznego zbytu zostaną w ten sposób rozszerzone, bo, jakkolwiek nie mamy dostatecznej ilości obiegowej monety, zato pełne są nasze spichrza płodów rolnych i produktów przemysłu i górnictwa.
Towarzystwo ,,Drogi Wodne w Polsce", dążąc do zjednoczenia sił społecznych z Rządem, pobudza do wytworzenia jednolitego wewnętrznego frontu, opartego na wzajemnem współdziałaniu.
Przez swą energiczną propagandę ustaliło ono przekonanie, że Polskę Polacy własnemi siłami z kryzysu gospodarczego wydźwignąć są w stanie, o ile gminy, miasta, powiaty, związki gospodarcze, zawodowe i społeczne przyjdą z pomocą, celem ułatwienia regulacji rzek i budowy kanałów.

Zjazd i przyłączenie się do Towarzystwa ufających w swe siły gmin, miast i powiatów jest wielkim krokiem naprzód, zmierzającym planowo do celu, stworzenia wielkiego dzieła narodowego.

Rozwój 1926 nr 213

Wielki wylew w pow. łaskim.
W powiecie łaskim wylała ostatnio rzeka Warta i zatopiła kilka wsi w gminie Zapolicę, a m. in. wsie Okopy, Jeziorki, Zamorze i in.
W związku z tem p. wicewojewoda dr. Ossoliński zwrócił się do władz centralnych o natychmiastowe przekazanie sumy 2 tys. zł. na akcję ratunkową dla gospodarstw, zniszczonych wylewem.

Rozwój 1927 nr 10

4 wsie pod wodą.
KATASTROFALNY WYLEW RZEKI WARTY.
Wskutek ostatniej odwilży, rzeka Warta przy ujściu jej dopływu Widawki, zalała teren ziemi uprawnej włościańskiej około 300 morgów w gminie Zapolice pow. łaskiego. Wsie Zamość, Okopy. Jeziorko i częściowo Pstrokocice są zalane, a mieszkańcy, drobni rolnicy, ponieśli ogromne straty.
W związku z pobytem p. Wojewody Jaszczołta na miejscu katastrofy, sejmik łaski wydelegował specjalną komisję przy udziale rzeczoznawcy dla zbadania przyczyn i obmyślenia środków zaradczych na przyszłość, ponieważ od 4 lat powtarzają się powodzie i z każdym rokiem coraz potężniejsze. Komisja uznała, że koryto rzeki Warty należy wyprostować, gdyż obecnie jest ono zygzakowate i normalny bieg wody napotyka na ciągłe przeszkody powodujące katastrofalne wylewy.
Sejmik łaski przystępuje do sporządzenia wstępnego projektu i kosztorysu robót regulacyjnych, w przekonaniu, że władze państwowe okażą wydatną pomoc materjalną przy zrealizowaniu zamierzeń sejmiku, dążącego do zabezpieczenia egzystencji ludności 4 wsi.
Przy robotach regulacyjnych można będzie zatrudnić znaczną ilość bezrobotnych.
(bip)

Echo Tureckie 1928 nr 5

Powiat łaski dotknięty klęską powodzi.
Urząd Wojewódzki w Łodzi otrzymał alarmującą wiadomość o katastrofalnym wy­lewie Warty w powiecie łaskim. Okazało się, że rzeka Warta zasilana wodami i lodami rzek: Grabi, Niecieczy i Widawki, ru­szyła, szerząc spustoszenie w wioskach gmi­ny Zapolice powiatu łaskiego. Ludność miejscową ogarnął paniczny strach pod nadciągającem nieszczęściem, rujnującem ich dobytek. Na prośbę miejscowego starosty Urząd Wojewódzki zwrócił się do Dowództwo Okręgu Korpusu o pomoc techniczną. Większy oddział wojskowy wyruszył z Łodzi samochodami ciężarowem do Zapolic, by nieść pomoc powodzianom i wstrzymać w miarę możności dalszy zalew okolicz­nych wiosek. 

Łódzki Dziennik Urzędowy 1928 nr 11

Przetarg.
Wydział Powiatowy Sejmiku w Wieluniu ogłasza publiczny przetarg ofertowy na budowę betonowych podpór mostu na rzece Warcie pod Rychłocicami na drodze wojewódzkiej Łask — Widawa — Wieluń.
Przetarg i publiczne otwarcie ofert odbędzie się w dniu 28 lipca 1928 r. o godz. 13-ej, w gmachu Starostwa w sali przyjęć.
Pisemne oferty na powyższe roboty należy wnosić do kancelarji Wydziału Powiatowego, pokój Nr. 5 do godziny 12 m. 30 dnia 23 lipca 1928 r. w czystych, bez firmy kopertach, zalakowanych z napisem „Oferta na budowę podpór mostu na rzece Warcie pod Rychłocicami".
Koperta winna zawierać: 1) dokładny adres oferenta, 2) otrzymany w Wydziale Powiatowym i wypełniony kosztorys z podaniem cen jednostkowych i ogólnej sumy kosztów robót, 3) pokwitowanie Kasy Sejmikowej w Wieluniu na wpłacone wadjum w wysokości 5% ogólnej sumy kosztów budowy, 4) termin wykonania robót, 5) deklarację, że ,,warunki przetargu i przepisy tymczasowe o oddaniu państwowych robót i dostaw w zakresie działania Min. Rob. Publ. z dnia 31 lipca 1926 r. L. III. 396/26 są mi znane i ich postanowieniom poddaję się bez zastrzeżeń".
Ślepy kosztorys na roboty otrzymać można w Zarządzie Drogowym w Wieluniu codziennie od godz. 11 do 13-ej.
W tymże czasie, tamże można przejrzeć projekt mostu, warunki przetargu i projekt umowy.
Wydział Powiatowy zastrzega sobie dowolny wybór oferenta, bez względu na najniższą cenę, uzależniając to od fachowych i finansowych zdolności przedsiębiorcy, oddanie robót częściowo, względnie nieprzyjęcie żadnej oferty, oraz prawo przeprowadzenia dodatkowego ustnego przetargu.
Przewodniczący Wydziału Powiatowego
Starosta Powiatowy
KACZOROWSKI.

Rozwój 1928 nr 20

Klęska powodzi w powiecie łaskim.
D.O.K. WYSŁANO SAPERÓW.
W dniu wczorajszym urząd wojewódzki otrzymał alarmującą wiadomość o katastrofalnym wylewie Warty w powicie Łaskim. Okazało się, że rzeka Warta, zasilana wodami i lodem rzek Grabi, Niecieczy i Widawki ruszyła, szerząc spustoszenie w wioskach gminy Zapolice powiatu łaskiego. Ludność miejscową ogarnął paniczny strach przed nadciągającym nieszczęściem które rujnuje ich dobytek. Na prośbę miejscowego starosty p. Wallasa urząd wojewódzki zwrócił się do dowództwa okręgu korpusu o pomoc techniczną i w dniu wczorajszym większy oddział wojskowy wyruszył z Łodzi samochodami ciężarowymi do Zapolic by nieść pomoc powodzianom i wstrzymać w miarę możności dalszy zalew okolicznych wiosek. (bip)

Rozwój 1928 nr 25

Powódź w województwie łódzkiem.
ODDZIAŁY WOJSKOWE SPIESZĄ Z POMOCĄ.
Onegdaj w godzinach popołudniowych przybył na miejsce nawiedzione katastrofą powodzi nad rzeką Wartą wojewoda łódzki p. Jaszczołt.
P. wojewoda przybył w towarzystwie osobistego sekretarza p. Rosickiego, okręgowego dyrektora robót publicznych inż. Stawickiego, starosty łaskiego p. Wallasa i przedstawiciela DOK.—IV kpt. Machały.
Okazałe, się, że zagrożone powodzią wsie znalazły się w jeszcze większem niebezpieczeństwie z powodu nagromadzonych ostatnio opadów śnieżnych.
P. Wojewoda Jaszczołt na miejscu badał stan rzeczy i interesował się pracą oddziału saperów, który już od 20 stycznia, pracuje nad usunięciem zatoru lodowego na rzece Warcie, co częściowo złagodzić może rozmiary katastrofy.
P. wojewoda obiecał ludności swą dalszą pomoc i żegnany przez okolicznych mieszkańców odjechał do Łodzi.
W ostatniej chwili dowiadujemy się, że na wniosek p. wojewody Jaszczołta DOK wysyła samochodami do gminy Zapolice szkołę minjorów z 8 oficerami i materjałem wybuchowym dla usunięcia przyczyn mogących spowodować zwiększenie się katastrofy. (bip)


Echo Tureckie 1928 nr 31

Rozpoczęcie budowy mostu na rzece Warcie w Miłko­wicach.

W tych dniach przystąpiono już przez Pow. Związek Komunalny do budowy mo­stu na rzece Warcie w Miłkowicach. Most ten dawno oczekiwany, zwłaszcza przez 2 gminy Lubolę i Niemysłów, położone za rzeką udogodni przeprawę przez nią miesz­kańcom tych gmin, którzy w porze zimo­wej, chcąc się dostać na drugą stronę War­ty i wyruszyć np. do powiatowego miasta Turku, zmuszeni byli objeżdżać naokoło, kierując się na Uniejów, a przez to powięk­szając każdorazowo przestrzeń o kilkadzie­siąt kilometrów. Robotami przy budowie mostu kieruje Inżynier Powiatowy p. AI. Czerkaski. T. G.


Echo Tureckie 1928 nr 44

Poświęcenie i otwarcie mostu na rzece Warcie w Miłkowicach.
Po długich wyczekiwaniach licznych po­koleń znacznego odłamu społeczeństwa powiatu Tureckiego, a zwłaszcza dwóch gmin — Luboli i Niemysłów, wchodzących do powiatu Tureckiego została zrealizowa­na jedna z ważnych kwestji, trapiące ustawicznie tysiące ludzi. Oto most, który nie znikał z ust ludności oddzielonej od miasta powiatowego i reszty powiatu rzeką Wartą nareszcie stanął i po poświęceniu go przez proboszcza parafji Miłkowice ks. Piotrowskiego został oddany do użytku publiczne­go w dniu 20 października r. b.
Na poświęcenie i otwarcie mostu, budo­wa którego pod kierunkiem pow. inżyniera p. Czerkaskiego trwała zaledwie trzy mie­siące, udał się Sejmik i Wydział Powiato­wy in gremio pod przewodnictwem pana Starosty Borysławskiego, oraz naczelnicy urzędów z Turku i zaproszeni goście przy bardzo licznym udziale miejscowego spo­łeczeństwa.
Wstęgę w imieniu Pana Wojewody Jaszczołta przeciął po odpowiedniem przemó­wieniu Pan inż. Stawiski, dyrektor Dyrek­cji Robót Publicznych wojew. Łódzkiego.
Z licznych przemówień wyróżniały się: piękna mowa Ks. Kan. Cyranowskiego— członka Wydziału Powiatowego charakteryzującego twórczość samorządu, pana Sta­rostę Borysławskiego, który podkreślił solidarność i zgodną i pożyteczną pracę członków Sejmiku, oraz delegatów gmin zawarciańskich nie szczędzących słów pochwały dla naszych władz, które nie frazesami, lecz od podstaw budują Państwowość Polską, ma­jąc na względzie w pierwszym rzędzie eko­nomiczne podniesienie kraju i sprawy rolne.


Od tej pory nie będziemy się już topili po najrozmaitszych bezdrożach, łęgach i bagniskach, nie będziemy używali do prze­prawy przez rzekę przedpotopowych środ­ków komunikacji w postaci dziurawego i niepewnego promu i niebędziemy nadrabia­li o kilka mil drogi, jadąc do Turku w porze zimowej na Uniejów i t. d. Obecnie mamy wygodny most, który przyczynił się do ogólnego wzmożenia ruchu ożywienia okolicy i podniesienia stanu ekonomiczne­go najbliższych adjacentów. T. G.

Rozwój 1929 nr 85

Niebezpieczeństwo powodzi mija
W POW. KONIŃSKIM ŁĄKI CZĘŚCIOWO ZALANE. - SAPER PADŁ OFIARĄ AKCJI PRZECIWPOWODZIOWEJ.
Według informacyj, któro nadchodzą z terenu całego Województwa akcja przeciwlodowa i przeciwpowodziowa dała dotychczas dobre wyniki.
(...) W pow. sieradzkim Warta jest prawie zupełnie wolna od lodów. Jedynie pod miastem Wartą wczoraj przed mostem utworzył się zator, który wezwani saperzy wespół z ludnością miejscową, rozbijają.
Kra na wielu odcinkach tej rzeki prawie zupełnie spłynęła. Żaden z mostów uszkodzony nie został.
Na Widawce płynie jeszcze drobna kra, która niebezpieczeństwa nie przedstawia.(...)


Łódzki Dziennik Urzędowy 1929 nr 2

PRZETARG.
Wydział Powiatowy Sejmiku w Wieluniu ogłasza publiczny przetarg ofertowy na budowę trzech kratowych drewnianych ustrojów niosących mostu systemu inż. Rechniewskiego, rozpiętości po 41.28 m. i szerokości teoret. 6.70 m. na rzece Warcie pod Rychłocicami na drodze wojewódzkiej Łask—Widawa— Wieluń.
Przetarg i publiczne otwarcie ofert odbędzie się w dniu 31 stycznia 1929 roku o godzinie 12-ej w poł. w lokalu Zarządu Drogowego w Wieluniu.
Pisemne oferty na powyższe roboty należy wnosić do kancelarji Zarządu Drogowego pokój Nr. 15 do godziny 12-ej w poł. dnia 31-go stycznia 1929 roku w czystych bez firmy kopertach zalakowanych z napisem: „Oferta na budowę ustroju niosącego mostu na rzece Warcie pod Rychłocicami".
Koperta winna zawierać: 1) dokładny adres oferenta, 2) otrzymany w Wydziale Powiatowym i wypełniony kosztorys z podaniem cen jednostkowych i ogólnej sumy kosztów, 3) pokwitowanie Kasy Komunalnej w Wieluniu na wpłacone wadjum w wysokości 5% ogólnych kosztów budowy, 4) deklarację, że „warunki przetargu i przepisy tymczasowe o oddawaniu państwowych robót i dostaw w zakresie działania Min. Robót Publ. z dnia 31-go lipca 1926 r. Nr. III - 396/26 są mu znane i ich postanowieniom poddaje się bez zastrzeżeń".
Ślepy kosztorys na roboty otrzymać można w Zarządzie Drogowym w Wieluniu. W tymże czasie tamże można przeglądać szczegółowy projekt mostu, warunki przetargu i projekt umowy.
Wydział Powiatowy zastrzega sobie dowolny wybór oferenta, bez względu na najniższą cenę, uzależniając to od fachowych i finansowych zdolności przedsiębiorcy, oddania robót częściowo względnie nieprzyjęcia żadnej oferty oraz prawo przeprowadzenia dodatkowego ustnego przetargu.
Przewodn. Wydz. Powiatowego: Starosta Powiatowy
(—) Kaczorowski.


Echo Tureckie 1929 nr 15

Wiadomości krajowe
Budowa mostów na rzece Pilicy i Warcie
Jak się dowiadujemy, dyrekcja robót pu­blicznych przy Urzędzie Wojewódzkim przy­stąpiła do budowy mostów w Koninie na odnodze rzeki Warty. Most ten będzie łą­czył miasto z dworcem kolejowym.
Poza tem pod Sieradzem rozpoczęto studja wodne, w wyniku których będzie zbu­dowany most żelazno-betonowy na Warcie.
W Rychłowicach na drodze Widawa Wie­luń przystąpiono do kontynuowania rozpo­czętej w ub. r. budowy mostu na Warcie. Dzięki temu mostowi skrócona zostanie dro­ga z Łodzi do Wielunia.

Również dyrekcja robót publicznych roz­poczęła przebudowę mostu na Pilicy w Sulejowie oraz mostu na rzece Ner w Dąbiu.

Rozwój 1929 nr 238

Katastrofa pechowego auta przewozowego
Onegdaj w nocy pod wsią Wośnice na szosie Łódź-Wieruszów wydarzyła się katastrofa samochodowa, która na szczęście nie pociągnęła za sobą ofiar w ludziach.
Auto przewozowe, zdążające z Wieruszowa do Łodzi w pewnej chwili musiało wyminąć furmankę, jadącą w tymże kierunku. W czasie wjeżdżania na drogę bitą z rozmokłej bocznej drogi, pękła kierownica i auto wywróciło się do góry kołami. Szofer zdążył wyskoczyć i wyszedł bez szwanku. Cały ładunek, znajdujący się na aucie w postaci szkła i porcelany uległ całkowicie zniszczeniu. Auto zostało poważnie uszkodzone.
Należy zaznaczyć, że to samo auto w bardzo krótkim czasie miało już kilka katastrof, a między innemi podczas przewozu cieląt w porze zimowej wpadło na lód rzeki Warty za pierwszym mostem pod Sieradzem.
(w)

Łódzki Dziennik Urzędowy 1930 nr 5

OGŁOSZENIE PRZETARGU.
Na podstawie polecenia Urzędu Wojewódzkiego Dyrekcji Robót Publicznych w Łodzi z dn. 15/11 1930 r. L. IX-1921/30. Wd. Kierownictwo Regulacji Warty w Koninie ogłasza przetarg ofertowy na dostawę materjałów faszynowych do robót regulacyjnych w ilości 5.000 m3 faszyn lasowych, 2.000 m3 faszyn wiklowych i 70.000 sztuk kołków faszynowych loco brzeg Warty pod Sieradzem, wskazanym w czasie dostawy przez Kierownictwo Budowy.
Ilości powyższe mogą być zwiększone lub zmniejszone o 25% bez prawa roszczenia sobie przez dostawcę jakichkolwiek bądź pretensyj do Skarbu Państwa.
Faszyna ma być silnie wiązana 3 razy w wiązki średnicy około 0,30 m. drutem lub witkami z jednolitych prostych gałęzi 3 do 4 m. długich.
Do faszyn lasowych użyte mogą być gałęzie sosny, olchy, brzozy, leszczyny lub świerka; do faszyn wiklowych wiklina lub wierzba. Kołki winny być około 5 cm. grube, 1.00 m. długie, wyrobione z dębu, brzozy, olchy, wierzby lub drzew iglastych.
Oferta winna zawierać cenę 1 m3 faszyn i 1000 sztuk kołków, z podaniem jakości materjału oferowanego (faszyn lasowych lub wiklowych) miejsca dostawy oraz ilość jaką chce dostarczyć oferujący.
Oferować można dostawę wszystkich wyszczególnionych ilości materjałów lub ich części. Dostawa w części odpowiadającej wartości 20.000 zł. winna być ukończona do końca marca 1930 r., reszta zaś do dn. 15 maja 1930 r.
Po zgłoszeniu wykonania dostawy nastąpi odbiór dostarczonych materjałów; wypłata należności do 14 dni po odbiorze.
Oferty pisemne, wolne od stempla, sporządzone według wymogów określonych w przepisach tymczasowych o oddawaniu dostaw, wedle rozporządzenia Ministerstwa Robót Publicznych z dn. 31/VII. 1926. L. III-396/26. i zaopatrzone w dowód złożenia przez oferenta w Kasie Skarbowej wadjum w wysokości 5% oferowanej wartości dostawy (które to wadjum w razie przyjęcia oferty zostanie zatrzymane jako kaucja), należy składać lub przesłać do dnia 12 marca 1930 r. godz. 11-ta na ręce Kierownika Zarządu Drogowego w Sieradzu, w zapieczętowanych i zalakowanych kopertach z napisem: „Oferta do przetargu na dostawę materjałów faszynowych", gdzie tego dnia nastąpi otwarcie ofert.
Oferty, nieodpowiadające powyższym warunkom lub złożone po upływie powyższego terminu, nie będą rozpatrywane.
O ile komisja przetargowa uzna za stosowne, może po sprawdzenia ofert przeprowadzić dodatkowy przetarg ustny między wybranymi przez siebie oferentami.
Komisja przetargowa zastrzega sobie swobodę wyboru oferenta względnie nieoddania dostawy nikomu z oferujących, zależnie od zatwierdzana wyników przetargu przez Urząd Wojewódzki — Dyrekcja Robót Publicznych.
Konin, dnia 19 lutego 1930 r.
Kierownik Budowy:
(—) Inż. Władysław Dunin.

Echo Sieradzkie 1931 3 październik

WARTA WZBIERA.
W ostatnich dniach woda na Warcie wskutek długotrwałych deszczów znacznie się podniosła. Jeżeli będziemy mieli nadal opady zajdzie możliwość wylewu.

Rozwój 1931 nr 85

Wylew Warty
Urząd wojewódzki otrzymał zawiadomienie o wylewie Warty, nocy ubiegłej na skutek roztopów.
Woda zalała część szosy na odcinku z Sieradza do Warty, wobec czego wstrzymano na tym odcinku ruch kołowy.
Zawiadomione o wylewie władze wszczęły prace celem skierowania wody z powrotem do koryta rzeki. Straty, spowodowane wylewem narazie niewielkie.

Echo Sieradzkie 1932 18 styczeń

WARTA WZBIERA.
Od kilku dni dało się zauważyć podniesienie* się wody na Warcie. Rzeka wystąpiła z brzegów. Pod miastem Wartą zalała okoliczne pola i łąki w obrębie kilku kilometrów.

*nieczytelne, przypis autora bloga  

Echo Sieradzkie 1932 21 styczeń

WARTA WZBIERA.
Od kilku dni daje się zauważyć przypływ wody w Warcie. Na przestrzeni pow. Sieradzkiego i innych wystąpiła woda z koryta, zalewając pobliskie pola i łąki w odległości do czterech kilometrów. Lód, który pokrył rzekę, pęka i lada chwila może ruszyć. Wielkiego niebezpieczeństwa jednak niema, gdyż jest cienki.

Echo Sieradzkie 1932 17 marzec

Możliwość powodzi.
W związku ze znaczną zwyżką temperatury zaczęła się odwilż, wobec czego zachodzi poważna obawa, że poziom rzeki Warty podniesie się i lód ruszy. Skutki mogą być bardzo poważne, tembardziej, że grubość lodu dochodzi do 18 cm. W wypadku powodzi poważnie zagrożony jest most przejazdowy na Warcie. Ochronne krałomy, pamiętające jeszcze powódź w r. 1924, pod naporem tak grubej kry mogą ustąpić, co spowodowałoby zawalenie mostu. Kra, przy podnoszeniu się poziomu wody również bardzo poważnie zagraża łazienkom, tembardziej, że niema tam odpowiedniego zabezpieczenia.
Mieszkańcy wiosek, położonych nad rzeką Wartą niezabezpieczonych ochronnemi wałami — również stanęliby w obliczu niebezpieczeństwa.

Echo Sieradzkie 1932 3 kwiecień

STAN WARTY.
Lody na całej przestrzeni Warty już spłynęły, nie wyrządzając żadnych szkód.
Obecnie poziom wody jest bardzo niski.

Echo Sieradzkie 1932 19 lipiec

KIEROWCOM AUT KU UWADZE.
W myśl przepisów samochody wszelkich typów przez mosty położone na rzece Warcie i Żeglinie winny przejeżdżać z szybkością 5 klm na godzinę. Przepisy takie i ostrzeżenia o grożącej karze za niestosowanie się do takowych widnieją na specjalnych tablicach przed mostami, co jednakże nie przeszkadza, że auta przejeżdżające mosty zwalniają coprawda szybkość, lecz zamiast do przepisowych 5 klm minimum do 40 na godz. Ponieważ mosty o których mowa, a szczególnie most na Żeglinie, jest stale odwiedzany przez spacerowiczów i dzieci — stąd też nie trudno o wypadek — przeto czy nie byłoby wskazane aby auta zwalniały swój bieg nie na moście, lecz w znacznej odległości przed mostem i już wolno według przepisowej szybkości wjeżdżały na most i żeby powołane czynniki zajęły się uregulowaniem tej kwestii.
Dodać należy, że przepisy o których powyżej mowa obowiązują tak pojazdy konne, jak i motocykle i rowery.

Rozwój 1933 nr 23 (Prąd)

Groźba powodzi na terenie Województwa łódzkiego
(a) Po mrozach, które skuły wody rzek okowami lody, nastąpiła odwilż tak że obecnie w górnym biegu rzeki ruszają co powoduje zatory z kry i zalewy.
Również rzeka Warta na terenie Województwa Łódzkiego przybrała a ponieważ lód dotychczas trzyma zachodzi obawa iż nastąpi powódź.
Celem dokładnego zapoznania się ze stanem wód Warty, delegowano specjalną komisję z ramienia Dyrekcji Robót Publicznych, która wyjechała wczoraj do Konina, Koła, Sieradza i Warty.
Od wyników przeprowadzonych badań uzależnione są dalsze poczynania, w kierunku zapobieżenia klęsce powodzi.

Rozwój 1933 nr 25 (Prąd)

Pogotowie saperskie nad brzegami Warty
(a) W związku z groźbą powodzi na terenie powiatów sieradzkiego, kolskiego i konińskiego z racji ruszenia wód rzeki Warty wzdłuż całego wybrzeża, szczególnie zaś w miejscach zagrożonych, to jest w pobliżu mostów i zakrętów, czuwać będzie specjalne pogotowie saperskie i straży pożarnych wiejskich, które w wypadku formowania się zatorów rozbijać będzie je przy pomocy materjałów wybuchowych.
Ponadto zarządzono wszelkie środki ostrożności na wypadek powodzi. Stan wód na Warcie, jak się dowiadujemy, narazie nie przybrał poważniejszych rozmiarów.

Echo Sieradzkie 1933 10 luty

WARTA WYLEWA.
W dniu 7 b. m. w godzinach rannych miasto Sieradz zostało zaalarmowane, iż ruszyły kry na Warcie i jednemu z mostów grozi niebezpieczeństwo. Natychmiast na pomoc wyruszyła straż ogniowa oraz ludność cywilna. Na miejscu zastano cały zarząd drogowy i inżynierem p. Wilczkiem na czele oraz kilku posterunkowych z kom. post. p. Litczywkiem.
Nagromadzone w olbrzymiej masie kry groziły poważnem niebezpieczeństwem. Natychmiast zajęto się posuwaniem grożącego niebezpieczeństwa. Ratowanie z braku odpowiednich narzędzi odbywało się bardzo powoli.
Przybył również Starosta p. inż. Boryssowicz, wicestarosta p. Ejchblat oraz burmistrz p. Mąkowski.
Po kilkugodzinnych trudach udało się narazie grożące niebezpieczeństwo usunąć i olbrzymi zator lodowy przesunięto za most.

Lód na całej rzece jeszcze nie ruszył, tylko tworzą się miejscami duże tamy, które wstrzymują wodę — powodując wylew rzeki.

Echo Sieradzkie 1933 22 luty

WARTA ZAMARZŁA.
Wskutek ostatnich mrozów rzeka Warta na całej przestrzeni znów stanęła. 

Echo Sieradzkie 1933 12 czerwiec

ZNOWU BARBARZYŃSKIE STRZAŁY.
Około wieczora 8 bm. przechodnie znajdujący się wpobliżu mostu stojącego na szosie rzeki Warty pod Sieradzem usłyszeli trzy kolejne straszne wybuchy.
Okazało się, że to mieszkańcy Sieradza rzucali petardy w wodę powodując ogromne wybuchy zabijając wszelki narybek jaki się tylko znajduje w wodzie, następnie 6-ciu ludzi skrzętnie uwijało się wyłapując podrywkami idące z wodą zabite ryby. Można sobie wyobrazić zuchwalstwo rybaków, którzy nie bacząc na to, że dzieje się to pod Sieradzem, bezlitośnie niszczą ryby, drwią sobie z litery prawa.


Echo Sieradzkie 1933 9 lipiec

PROTOKÓŁ
posiedzenia Rady Miejskiej miasta Sieradza.
(...) W celu zabezpieczenia brzegów rzeki Warty po lewej stronie jej brzegu, jak również i przedmieścia Olendry Małe należy niezwłocznie przystąpić do budowy dwóch tam, które spowodują odpływ rzek Warty i Zegliny w stare koryto rzeki Warty. W związku z powyższem Magistrat, po porozumieniu się z Urzędem Kierownictwa Regulacji rzeki Warty w Koninie, który ze swej strony dostarczy na swój rachunek robotników oraz potrzebną ilość kołków do umocnienia tam, postanowił niezwłocznie przystąpić do budowy wspomnianych tam. W tym też celu zakupił w lasach państwowych odpowiednią ilość faszyny. Prócz zakupionego przez Magistrat materiału faszynowego, około 100 metrów faszyny bezpłatnie dostarczył obywatel Sławiński, którego ogród łączy się z brzegiem rzeki Warty. O powyższem Magistrat podaje do wiadomości Rady Miejskiej celem powzięcia w tej sprawie odnośnej uchwały.
Rada Miejska zważywszy, że urządzenie dwóch tam na rzece Warcie jest koniecznie potrzebne, wniosek Magistratu jednogłośnie akceptuje uchwalając wydatki związane z zakupem przez Magistrat materjału faszynowego pokryć z kredytu budżetowego, przeznaczonego na prowadzenie robót publicznych.

(d. c. n.)

Echo Sieradzkie 1933 25 lipiec

STRAJK PRZY ROBOTACH ZIEMNYCH W SIERADZU.
Od kilku dni odbywa się po prawej stronie rzeki Warty począwszy od wsi Sucha gm. Męka w stronie miasta Warty sypanie wału przy regulacji rzeki Warty, pod kierunkiem Państwowej Spółki Wodnej z Konina.
Przy robotach tych zatrudnionych jest z Sieradza 36 osób Zduńskiej Woli miasta i gminy 32, Męki 10 i kilku z gm. Rossoszyca. Pracę wykonują wymienieni przeważnie akordowo, przyczem za 1 metr kubiczny wykopanej i wywiezionej ziemi na wał Spółka płaci 50 gr. co po obliczeniu robotnikowi wypadło 2 do 2.50 dziennie. Ponieważ płaca ta jest zbyt mała robotnicy postanowili zastrajkować.
W dniu 20 bm. interwenjowała w tej sprawie delegacja robotników wraz z sekretarzem związku Z. Z. u p. Starosty w Sieradzu.
Strajkujący codziennie przychodzą na miejsce, szpadle ustawiają w kozły sami zaś plażują.
Jak długo strajk trwać będzie i jak się skończy niewiadomo gdyż na razie nie ma widoków rychłego zakończenia strajku tem bardziej iż robotnicy zapowiedzieli okupacje ter[enu] aż do zwycięstwa.

Echo Sieradzkie 1933 28 lipiec

UKOŃCZONY ZATARG NAD WARTĄ.
Trwający kilkudniowy strajk robotników przy regulacji rzeki Warty został zażegnany.
Przybyły inspektor pracy pogodził strony, przyczem w myśl regulaminu, każdy robotnik ma wywieźć taczką na wał dziennie 6 met. kub. ziemi, za co otrzyma 6 m. x 50 gr. =3 złot. Jeżeliby chciał robotnik wywieźć więcej jak 6 m. kub. — płacone więcej nie będzie miał. O ile wywiezie mniej to stosownie do wywiezionej ziemi będzie miał płacone.
Robotnicy przystąpili do pracy.

Echo Sieradzkie 1933 11 sierpień

Zduńska Wola
O PRACE DLA ZDUŃSKOWOLAN.
W dniu 8 b. m. interweniowała u p. starosty w Sieradzu delegacja na czele z sekretarzem ZZZ. w Zd. Woli p. Jeszyńskim w sprawie przyjmowania na roboty przy regulacji rzeki Warty więcej robotników ze Zd. Woli, gdyż tam znajduje się jeszcze bardzo dużo bezrobotnych. P. starosta przyrzekł że od 10 b m. postara się zatrudnić więcej robotników z tegoż miasta.

Echo Sieradzkie 1933 10 wrzesień

100 ROBOTNIKÓW ZNAJDZIE PRACĘ.
Z inicjatywy Starosty sieradzkiego w dniu 6 b. m. mieszkańcy wsi i kol. Włyń oraz kol. Wojciechów gm. Rossoszyca uchwalili większością głosów utworzenie związku wałowego celem budowy wału ochronnego od powodzi na prawym brzegu rzeki Warty na odcinku Biskupice—Włyń, aż do szosy idącej w kierunku m. Warty.
Skutkiem tego znajdzie pracę conajmniej 100 osób przez kilka miesięcy.
Z ramieniu Starostwa funkcje Komisarza pełnił p. R. Trojanowski. Jako znawca techniczny brał udział p. inż. Wilczek.
Na zebraniu byli obecni kierownik państwowego zarządu wodnego inż. W. Dunin i przedstawiciel urzędu ziemskiego w Piotrkowie inż. A. Główkowski.
Koszty robocizny pokryte zostaną przez Fundusz Pracy.

Rozwój 1933 nr 175 (Prąd)

Zmiana koryta rzeki Warty
(p) Jak informują z PUPP. w związku z podjęciem robót publicznych w powiecie kaliskim postanowiono zatrudnić bezrobotnych przy zmianie koryta rzeki Warty.
Zmiana koryta Warty dyktowana jest względem na bezpieczeństwo na wypadek powodzi.
Zmiana koryta przeprowadzona będzie przez utworzenie dwóch tam równoległych w kilku punktach w powiecie konińskim.
Roboty te spowodują sprowadzenie na dużej przestrzeni wód Warty do dawnego koryta tej rzeki i rzeki Zegliny.
Roboty potrwają przez kilka miesięcy i zakończone będą ostatecznie w przyszłorocznym sezonie robót.


Echo Sieradzkie i Zduńskowolskie 1934 1 marzec

LODY RUSZYŁY.

W tych dniach lody na rzece Warcie z terenu pow. sieradzkiego ruszyły nie wyrządzając żadnej szkody.


Echo Sieradzkie i Zduńskowolskie 1934 19 kwiecień

PRZY OBWAŁOWANIU RZEKI WARTY

roboty również w tych dniach mają ruszyć i odciążyć nieco podaż rąk na miejscowym rynku.

Echo Sieradzkie i Zduńskowolskie 1934 21 kwiecień

ROZPOCZĘCIE ROBÓT WAŁOWYCH
Jak się dowiadujemy, już w dniach najbliższych rozpoczynają się regulacyjne roboty przy obwałowaniu rzeki Warty od strony Wośnik.
Przy tych robotach na początek ma być zatrudnionych około 60 bezrobotnych z naszego miasta. Stopniowo zatem nasi bezrobotni wychodzą ze stanu odrętwienia, uzyskując pracę i chleb.
Podkreślić z uznaniem należy, iż nasza szara brać robocza nie słucha złych podszeptów podżegaczy, lecz zachowuje się w dobie obecnego kryzysu z godnością i spokojnie.

Echo Sieradzkie i Zduńskowolskie 1934 3 maj

NISZCZENIE RYB I TAM.
Niszczenie ryb w rzece Warcie za pomocą petard, przybiera coraz szersze rozmiary. Jak się okazuje, te niszczycielską akcję stosują osobnicy, w godzinach rannych, często pod tamami rzecznemi. które uszkadzają. Zagadkowe w tej sprawie jest to, iż dotychczas dozorca tam nie uchwycił wandali — toć za straż nad tamami on ma płacone.

Echo Sieradzkie i Zduńskowolskie 1934 14 maj

WARTA WYSYCHA.
Wskutek długotrwałej suszy woda w Warcie obniża swój poziom. Są miejsca, że dzieci przejść mogą przez całą rzekę.

Echo Sieradzkie i Zduńskowolskie 1934 4 czerwiec

ROBOTY SEZONOWE NA DROGACH W SIERADZKIEM.
W dziale drogowym w całym powlecze Sieradzkim zostały silnie rozwinięte roboty sezonowe przy których zostało zatrudnionych około 200 ludzi, w tem 110 zapośredniczonych przez Urząd Pośrednictwa Pracy.
Jedną z najważniejszych prac jest budowa mostu na rzece Warcie oraz mostu w Chodakach, jak również gruntowna naprawa odcinka szosowego między Sieradzem a Woźnikami i Zduńską-Wolą.
Roboty szarwarkowe w powiecie postępują bardzo intensywnie, tak, że spodziewać się należy, iż jeszcze przed rozpoczęciem żniw zostaną w większości wykonane. W roku bieżącym będzie wybudowane około 16 klm. szos bitych, 25 klm. żwirowych.


Echo Sieradzkie i Zduńskowolskie 1934 16 lipiec

DRZEWO JEST - ROBOTY PRZERWANE.
W związku z projektowaną budową na rzece Warcie pod Sieradzem mostu betonowego, obecnie przygotowane zostało drzewo na budowę mostu objazdowego, by z chwilą rozpoczęcia budowy mostu betonowego ruch nie był tamowany.

Wskutek braku odpowiednich kredytów, dalsze prace przerwano.

Echo Sieradzkie i Zduńskowolskie 1934 27 lipiec

SIERADZ BEZPIECZNY.
W związku z alarmem iż rzeka Warta w Częstochowie i okolicach mocno wezbrała, aby się upewnić czy Sieradzowi nie grozi jakieś niebezpieczeństwo nasz korespondent zwrócił się do zarządu drogowego gdzie mu oświadczono iż narazie władze nie spodziewają się dużej wody gdyż rzeka Warta nie ma nic wspólnego z górskiemi potokami. Wylew Warty mógłby jedynie nastąpić wskutek oberwania się chmury co niewątpliwie odbiłoby się na stanie wód rzeki.


Łódzki Dziennik Urzędowy 1935 nr 4

UPOWAŻNIENIE URZĘDU WOJEWÓDZKIEGO ŁÓDZKIEGO
z dnia 1. II. 1935 r. Nr. RM. I-5/1
o wydaniu zarządzeń powodziowych i usunięciu drzew z terenu zalewowego rzeki
Warty.
Do Pana Starosty Powiatowego w Sieradzu.
Na mocy art. 190 Ustawy wodnej z dnia 19. IX. 1922 r. (Dz. Ust. Nr. 62, poz. 574) z 1928 r. upoważniam Pana Starostę do wydania zarządzeń w myśl art. 121 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 4 i art. 113 ust. 1 litera c. w przedmiocie dostarczenia przez ludność miejscową i sąsiednią dla ochrony wałów położonych nad rzeką Wartą, zagrożonych podczas wielkiej wody — bezpłatnej pomocy, potrzebnych narzędzi i środków transportowych (art. 121 ust. 1 i 2) oraz zarządzeń w celu usunięcia bądź też zezwolenia na usunięcie w przekroju przepływu wielkiej wody dziko rosnących drzew i krzaków, zaś poza tym obszarem—wszystkich tych drzew i krzaków, które są narażone na wpadnięcie do wody lub wyrwanie (art. 118, ust. 1).
Wykonanie zarządzeń należy powierzyć Zarządowi Drogowemu.
Za Wojewodę:
(—) J. Orłowski

Naczelnik Wydziału.

Łódzki Dziennik Urzędowy 1936 nr 14

ORZECZENIE WOJEWODY ŁÓDZKIEGO
z dnia 30 maja 1936 r. Nr. RR. V-3a/24
o podziale rzeki Warty i niektórych jej dopływów na obwody rybackie.
Na podstawie art. 19 i 20 ustawy z dnia 7 marca 1932 r. o rybołówstwie (Dz. U. R. P. Nr. 35, poz. 357) w brzmieniu ustalonem art. 67 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 28 grudnia 1934 r. (Dz. U. R. P. Nr. 110 poz. 976) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 25 marca 1935 r. o ogłaszaniu orzeczeń, o tworzeniu i zmianach obwodów rybackich (Dz. U. R. P. Nr. 24 poz. 165) ustanawiam z dniem 1 sierpnia 1936 r. następujące obwody rybackie na rzece Warcie na przestrzeni od Osjakowa do granicy województwa poznańskiego na rzece Myji (Mesznik), na strudze Kamieniackiej, na strudze Spicymierskiej, na kanale Trzemskim, na rzece Widawce, na rzece Pilsi, na rzece Chrząstawce i na rzece Grabi. RZEKA WARTA.
1.
Obwód rybacki rzeki
Warty Nr. 30.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od dolnej krawędzi mostu na drodze z Osjakowa do Czernic do ujścia jej prawobrzeżnego dopływu Wierznicy pod wsią Pszczelnik. Do obwodu tego należy również łacha (jeziorko) w gruntach wsi Walków. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gmin Radoszewice i Konopnica, powiatu wieluńskiego.
2.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 31.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od ujścia jej prawobrzeżnego dopływu Wierznica pod wsią Pszczelnik do jazu młyńskiego w Konopnicy. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gminy Konopnica, powiatu wieluńskiego. Do obwodu tego nie należą sztuczne stawki dla hodowli, ryb w gruntach wsi Strobin, położone na prawym brzegu Warty, a należące do Szumigaja.
3.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 32.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od jazu młyńskiego w Konopnicy do miejsca, w którem granice między powiatami wieluńskim a sieradzkim przecina rzekę Wartę. Do obwodu tego włącza się odcinek dolnego biegu rzeki Pysznej od jej ujścia do rzeki Warty do jazu młyńskiego w Światłowiźnie. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gminy Konopnica, powiatu wieluńskiego i gminy Majaczewice, powiatu sieradzkiego.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 33.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od miejsca, w którem granica między powiatami wieluńskim a sieradzkim przecina rzekę Wartę, do dolnej krawędzi mostu w Burzeninie, łącznie z dawniejszem korytem rzeki Warty na gruntach wsi Wielka Wieś i Siemiechów, gminy Widawa, powiatu łaskiego. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gminy Widawa, powiatu łaskiego.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 34.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od dolnej krawędzi mostu w Burzeninie do promu w Pstrokoniach. Granicę jego obwodu na dopływie rzeki Widawki stanowi droga z Jeziorka do Pstrokoni i most dla pieszych przez rzekę Widawkę przy ujściu do Warty. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gmin Majaczewice i Bogumiłów, powiatu sieradzkiego i gminy Widawa oraz Zapolice, powiatu łaskiego.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 35.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od promu w Pstrokoniach do miejsca, w którem granica gmin Bogumiłów i Męka, powiatu sieradzkiego, przecina rzekę Wartę. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gminy Bogumiłów powiatu sieradzkiego i gminy Zapolice, powiatu łaskiego.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 36.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od przecięcia jej przez granicę gmin Bogumiłów i Męka, powiatu sieradzkiego aż do dolnej krawędzi mostu na szosie Sieradz— Zduńska-Wola. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gminy Męka, powiatu sieradzkiego.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 37.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od dolnej krawędzi mostu na szosie Sieradz—Zduńska-Wola do dolnej krawędzi mostu kolejowego na linji kolejowej Kalisz-Łódź. Do obwodu tego włącza się dolny bieg rzeki Zegliny od jej ujścia do rzeki Warty do mostu na drodze z Sieradza do Bogumiłowa. Obwód ten leży w obrębie gmin wiejskich Bogumiłów i Męka i gminy miejskich Sieradz, powiatu sieradzkiego.
9.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 38.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od dolnej krawędzi mostu kolejowego
na linji kolejowej Kalisz-Łódź do dolnej krawędzi mostu na drodze Biskupice — Kamionacz, w obrębie nadbrzeżnych gmin wiejskich Męka i Charłupia-Mała oraz gminy miejskiej Sieradz, powiatu sieradzkiego. Do obwodu tego nie należy staw sztuczny, położony po lewym brzegu Warty na gruntach majątku Biskupice.
10.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 39.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od dolnej krawędzi mostu na drodze Biskupice-Kamionacz do miejsca, w którem granica między powiatami sieradzkim a tureckim dochodzi do lewego brzegu Warty. Do obwodu tego włącza się jeziorka, łachy i części koryta starej Warty na terenie gminy Bartochów i miasta Warta, mające stałe lub okresowo powtarzające się połączenie z rzeką Wartą, przydatne dla przepływu ryb, oraz odcinek dolnego biegu strugi Kamienackiej od jej ujścia do rzeki Warty do wału nadbrzeżnego nad Wartą. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gmin wiejskich Bartochów, Charłupia Mała, Rossoszyca i Męka oraz gminy miejskiej Warta, powiatu sieradzkiego.
11.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 40.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od miejsca, w którem granica między powiatami sieradzkim, a tureckim dochodzi do lewego brzegu rzeki Warty, do promu przy folwarku Tądów Górny, oraz wszystkie łachy i zatoki, mające na tym odcinku rzeki Warty stałe lub okresowo powtarzające się połączenie z rzeką Wartą, przydatne dla przepływu ryb. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gmin Grzybki i Lubola, powiatu tureckiego.
12.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 41.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od promu pod folwarkiem Tądów Górny do promu przez Wartę na drodze Jeziorsko-Brodnia. Do wymienionego obwodu włącza się prawobrzeżny dopływ bez nazwy, wpadający do rzeki Warty pod wsią Kolonja Zagórki, oraz wszystkie zatoki, jeziorka i łachy, mające stałe lub okresowo powtarzające się połączenia z tym odcinkiem Warty, przydatne dla przepływu ryb. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gmin: Grzybki, Ostrów-Wartski i Lubola, powiatu tureckiego.
13.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 42.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od promu przez Wartę na drodze Jeziorsko- Brodnia do promu pod wsią Miłkowice. Obwód ten leży w obrębie gmin: Ostrów- Wartski, Lubola i Niemysłów, powiatu tureckiego.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 43.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od promu pod wsią Miłkowice do promu pod wsią Łyszkowice oraz dolny bieg rzeki Brodni (Szadkówki) od jej ujścia do rzeki Warty aż do mostu na szosie Pęczniew- Lubola, ze wszystkiemi zatokami, jeziorkami i łachami, mającemi z wyżej wymienionemi odcinkami rzek stałe lub okresowo powtarzające się połączenie przydatne dla przepływu ryb. Obwód ten leży w obrębie gmin: Ostrów-Wartski, Niemysłów i Piekary, powiatu tureckiego.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 44.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od promu pod wsią Księże Młyny ze wszystkiemi łachami, jeziorkami i zatokami, mającemi z rzeką Wartą na wymienionem odcinku stałe lub okresowo powtarzające się połączenie, przydatne dla przepływu ryb. Granice między wodami, należącemi do tego obwodu, a wodami, należącemi do obwodu rybackiego strugi Spicymierskiej, stanowi droga Piekary—Księże Młyny. Obwód ten leży w obrębie gmin Piekary i Niemysłów, powiatu tureckiego.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 45.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od promu pod wsią Księże Młyny do miejsca, w którem południowa granica gruntów miasta Uniejów przecina rzekę Wartę. Do wymienionego obwodu włącza się dolny bieg prawobrzeżnego dopływu bez nazwy od jego ujścia do rzeki Warty pod kolonją Balin do dolnej krawędzi mostu na szosie Łódź—Uniejów. Obwód ten leży w obrębie gmin Niemysłów, Niewiesz, Piekary i Kościelnica, powiatu tureckiego.

Łódzki Dziennik Urzędowy 1936 nr 17

Dział urzędowy.
ORZECZENIE WOJEWODY ŁÓDZKIEGO
z dnia 23 lipca 1936 roku w sprawie podziału rzeki Warty na obwody rybackie.
Na podstawie art. 19 i 20 ustawy z dn. 7 marca 1932 r. o rybołówstwie (Dz. U. R. P. Nr. 35, poz. 357) w brzmieniu ustalonem art. 67 Rozp. Prez. Rzplitej z dnia 28 grudnia 1934 r. (Dz. U. R. P. Nr. 110, poz. 976) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dn. 25 marca 1935 r. o ogłaszaniu orzeczeń, o tworzeniu i zmianach obwodów rybackich (Dz. U. R. P. Nr. 24, poz. 165), ustanawiam z dniem 1 października 1936 r. następujące obwody rybackie na rzece Warcie na przestrzeni od granicy województwa kieleckiego do Osjakowa.
RZEKA WARTA
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 20.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od granicy między powiatami radomszczańskim i wieluńskim na prawym brzegu rzeki Warty do dolnej krawędzi mostu kolejowego na linji Zduńska Wola—Herby Nowe oraz wszystkie prawo i lewobrzeżne łachy i stare rzeczyska, mające z wymienionym odcinkiem rzeki Warty stałe lub okresowo powtarzające się połączenia, przydatne dla przepływu ryb. Do obwodu tego należą również łachy (jeziorka) folwarku Kąty oraz gromady Grądy, Łazy. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gmin Działoszyn, powiatu wieluńskiego i Popów, pow. częstochowskiego.
11.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 21.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od dolnej krawędzi mostu kolejowego na linji Zduńska Wola—Herby Nowe do brodu we wsi Lisowice (około 0,8 klm. powyżej młyna Lisowice) oraz wszystkie prawo i lewobrzeżne łachy i stare rzeczyska, mające z wymienionym odcinkiem rzeki Warty stałe lub okresowo powtarzające się połączenia, przydatne dla przepływu ryb. Do wyżej wymienionego obwodu należy łacha prawobrzeżna (jeziorko) wsi Trębaczów i łacha lewobrzeżna, położona na łąkach młyna Działoszyn. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gminy Działoszyn, powiatu wieluńskiego.
12.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 22.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od brodu we wsi Lisowice (około 0,8 klm. powyżej młyna Lisowice) do promu na drodze - ze wsi Troniny do wsi Jarzębie oraz wszystkie prawo i lewobrzeżne łachy i stare rzeczyska, mające z wymienionym odcinkiem rzeki Warty stałe lub okresowo powtarzające się połączenia, przydatne dla przepływu ryb. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gmin Działoszyn i Mierzyce, powiatu wieluńskiego.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 23.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od promu na drodze ze wsi Troniny do wsi Jarzębie do mostu we wsi Załęcze Wielkie oraz wszystkie prawo i lewobrzeżne łachy i stare rzeczyska, mające z wymienionym odcinkiem rzeki Warty stałe lub okresowo powtarzające się połączenia, przydatne dla przepływu ryb. Do obwodu tego włącza się dolny bieg strugi, wypływającej ze wsi Cieśle do drogi Starej Wsi i dolny bieg strugi wypływającej z lasów Nadleśnictwa Rudniki do drogi Stara-Wieś — Załęcze Wielkie. Do obwodu tego należy łacha przy wsi Źródła. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gmin Działoszyn i Mierzyce, powiatu wieluńskiego.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 24.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od mostu we wsi Załęcze Wielkie do promu we wsi Mierzyce — Cieślina około 0,5 klm. poniżej młyna Molenda. Do obwodu tego włącza się: dolny bieg strugi bez nazwy, wypływającej z okolic wsi Dzietrzniki. do śluzy piętrzącej młyna Dzietrzniki oraz dolny bieg strugi bez nazwy, wypływającej z okolic wsi Popowa do śluzy piętrzącej młyna Bieniec. Do obwodu tego należą wszystkie prawo i lewobrzeżne łachy i stare rzeczyska, mające z wymienionym odcinkiem rzeki Warty stałe lub okresowo powtarzające się połączenia, przydatne dla przepływu ryb. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gmin Kamionka i Mierzyce, powiatu wieluńskiego.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 25.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od promu we wsi Mierzyce Cieślina około 0,5 klm. poniżej młyna Molenda do południowo-zachodniego skrętu rzeki Warty przy północnej granicy t. zw. kaliskich wąwozów oraz wszelkie prawo i lewobrzeżne łachy i stare rzeczyska, mające z danem odcinkiem rzeki Warty stałe lub okresowo powtarzające się połączenia, przydatne dla przepływu ryb. Do obwodu tego należy prawobrzeżna łacha przy wsi Ogroble. Opisany obwód rybacki leży w gminie Mierzyce, pow. wieluńskiego.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 26.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od północno-zachodniego skrętu rzeki Warty przy północnej granicy t. zw. kaliskich wąwozów do dolnej krawędzi mostu drogowego na szosie Wieluń — Działoszyn w miejscowości Krzeczów oraz wszystkie prawo i lewobrzeżne łachy i stare rzeczyska, mające z wymienionym odcinkiem rzeki Warty stałe lub okresowo powtarzające się połączenia, przydatne dla przepływu ryb. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gminy Mierzyce, powiatu wieluńskiego.
17.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 27.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od mostu drogowego na szosie Wieluń- Działoszyn w miejscowości Krzeczów do tamy piętrzącej młyna Jarząb oraz wszystkie prawo i lewobrzeżne łachy i stare rzeczyska, mające z wymienionym odcinkiem rzeki Warty stałe lub okresowo powtarzające się połączenia, przydatne dla przepływu ryb. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gminy Mierzyce i Radoszewice, powiatu wieluńskiego.
18.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 28.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od tamy piętrzącej młyn Jarząb do brodu we wsi Dolina Borkowe poniżej młyna Kajdas oraz wszelkie prawo i lewobrzeżne łachy i stare rzeczyska, mające z wymienionym odcinkiem rzeki Warty stałe lub okresowo powtarzające się połączenia, przydatne dla przepływu ryb. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gminy Radoszewice, powiatu wieluńskiego.
Obwód rybacki rzeki Warty Nr. 29.
Obwód ten obejmuje obszar biegu rzeki Warty od brodu we wsi Dolina Borkowe poniżej młyna Kajdas do dolnej krawędzi mostu na drodze z Osjakowa do Czernic oraz wszelkie prawo i lewobrzeżne łachy i stare rzeczyska, mające z danem odcinkiem rzeki Warty stałe lub okresowo powtarzające się połączenia, przydatne dla przepływu ryb. Do obwodu tego należy prawobrzeżna łacha wsi Felinów oraz prawobrzeżna łacha (jeziorko), położone między wsią Felinów a osadą Osjaków. Opisany obwód rybacki leży w obrębie gminy Radoszewice, pow. wieluńskiego.
Ustalenie wyżej wymienionych obwodów w oznaczonych granicach nastąpiło z uwagi na ich samowystarczalność pod względem przyrodzonych warunków hodowlanych i dostateczność do prowadzenia samodzielnego gospodarstwa rybnego, stosownie do postanowień ustawy o rybołówstwie z dnia 7 marca 1932 roku, a w szczególności art. 19 i 20 z uwzględnieniem postanowień p. 3 art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. R. P. Nr. 36, poz. 341).
Odwołania od niniejszego orzeczenia mogą zainteresowani wnosić do Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych za pośrednictwem Urzędu Wojewódzkiego w ciągu czternastu dni, od dnia ogłoszenia niniejszego orzeczenia we właściwych gminach.
Właściwą powiatową władzą administracji ogólnej dla obwodów rybackich rzeki Warty Nr. Nr. 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19 jest Starosta Powiatowy Radomszczański, dla obwodów rybackich rzeki Warty Nr. Nr. 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29 jest Starosta Powiatowy Wieluński.
Wojewoda
w/z. (—) Wendorff
Wicewojewoda

Echo Tureckie 1936 nr 37

Projekt połączenia Wisły z Wartą.
W związku z opracowanym wieloletnim programem inwestycji wodnych ministerstwo komunikacji przystąpiło obecnie do szcze­gółowego przestudiowania projektu połącze­nia Wisły z Wartą przez jeziora Gopło, Ślesińskie, Mikorzyńskie i Piątnowskie.
Ogólne studja prowadzone były już da­wniej, w latach 1923 1927 i w tym też cza­sie, ministerstwo komunikacji prowadzi obecnie szczegółowe zdjęcia terenowe i bada­nia hydrologiczne dla ostatecznego ustalenia trasy kanału oraz sposobów zasilania go wodą. Badania te mają za zadanie na pod­stawie generalnego projektu i dodatkowych danych wyjaśnić najbardziej racjonalne ro­związanie zagadnienia komunikacyjnego przy najszerszym uwzględnieniu interesów meli­oracji doliny.
Połączenie wodne dwóch wielkich dorze­czy kraju odegra niewątpliwie doniosłą rolę gospodarczą, zwiększając znacznie zasięg wodnych transportów, idących do naszych portów morskich. Kanał rozpoczynać się będzie w pobliżu Konina, punktem zaś ko­ńcowym będzie Kruszwica, położona nad brzegiem Gopła, skąd istnieje już droga wodna przez skanalizowaną Noteć i Kanał Bydgoski do Wisły.
W chwili obecnej ministerstwo komuni­kacji prowadzi intensywne prace, zmierza­jące do poprawienia żeglowności na nieu­regulowanym dotąd odcinku Warty od ujścia Prosny wgórę. Prace te umożliwią przewozy wodą na nieprzerwanej przestrzeni od granicy państwowej aż do ujścia przyszłego kanału Warta Gopło, względnie w górę do Sieradza. Budowa kanału niewątpiwie przy­czyni się do wzmożenia ruchu żeglugowego na Warcie i odciągnie część ładunków, kie­rujących się dziś wodą do portów niemieckich.

Poza wielkim znaczeniem gospodarczym droga wodna Wisła-Gopło-Warta otworzy szerokie możliwości dla naszego sportu wo­dnego oraz turystki, udostępniając dotarcie do kompleksu najładniejszych jezior.

Echo Łódzkie 1936 maj

Strajk 204-ch robotników przy budowie wału ochronnego. SIERADZ, 22.5. Przy budowie wału ochronnego na odcinku Chojno — Tyczyn wybuchł strajk spowodu zbyt niskich płac. Porzucili pracę wszyscy robotnicy w liczbie 204. Jak się dowiadujemy, od 1 metra sześciennego wywiezionej ziemi na wał płacono po 30 gr. wskutek czego niektórzy robotnicy zarabiali zaledwie 1 zł. 20 gr. Natomiast ci robotnicy, którzy pracują przy sypaniu wału od kilku lat wyrabiają do 2 zł. 80 gr. dziennie. Mimo to wszyscy robotnicy solidarnie ogłosili strajk i porzucili pracę, domagając się podwyżki. Spodziewana jest interwencja starosty mgr. Łazarskiego i inspektora pracy.


Echo Tureckie 1937 nr 5

Nowa droga wodna.
Jedną z najbardziej celowych inwestycy z punktu widzenia gospodarki państwowej są nowe wielkie linie komunikacyjne. Zo­stały one w ostatnich latach w poważnej mierze uwzględnione obok prac mających na celu uporządkowanie zaniedbanych miast melioracyj, budowy zbiorników wodnych i t. p.
W ostatnich latach zwrócono u nas uwa­gę na dotychczas będące w zaniebaniu dro­gi wodne i ułożono program 5-letni ich rozbudowy.
Program ten przewiduje wydatki na roz­budowę dróg wodnych łącznie z regulacją rzek i budową zbiorników wodnych ca 170 miljonów złotych i obejmuje między inny­mi budowę kanału Warta Wisła i częścio­wo regulację rzeki Warty.
Droga Warta—Wisła jest jedną z najbardziej celowych inwestycji i znaczenie jej gospodarcze ma swoje specyficzne uzasad­nienie, wynikające z układu warunków ge­ograficznych i gospodarczych.
A układ jest oryginalny i spróbujemy go przedstawić w grubym skrócie:
Poznańskie i Pomorze posiadają dzisiaj w Polsce najsilniej rozbudowaną sieć dróg wodnych, a właściwie nie sieć, a poprostu długi szlak wodny z odgałęzieniem. Głów­ny jego trzon stanowią dolna Wisła, kanał Bydgoski i dolna Warta, ta ostatnia możli­wa do żeglugi w województwie poznańskim aż do granicy z województwem łódzkim. Odgałęzieniem — jest kanał Górnonotecki (od Kanału Bydgoskiego do jeziora Gopła).
W czasach zaborczych—sytuacja Poznań­skiego była zupełnie dobra, jeśli idzie o ko­munikację wodą. Poznań miał dobrą drogę przez Wartę i Odrę do morza (port w Szczecinie), miał swój rejon gospodarczy, ciążą­cy do drogi wodnej i z roku na rok rosną­cy ruch towarowy na Warcie.
Dziś Poznańskie znacznie obniżyło ruch towarowy na drogach wodnych dzięki temu, że Warta ma połączenie z kanałem Byd­goskim przez terytorium Rzeszy Niemiec­kiej.
Z drugiej strony władze kolejowe pol­skie, żeby odciąć ruch drogą wodną przez Niemcy i skierować export do Gdyni za­miast Szczecina, zastosowały taryfę specjal­ną, która pozwala na tańszy przewóz towa­rów z Poznania do Gdyni koleją, niż dro­gą wodną.
Skutek takiego układu stosunków dał się odczuć—ruch towarowy na Warcie zmalał do minimum. Obroty w porcie Poznańskim, dochodzące przed wojną do ca 260000 t. rocznie spadły w r. 1935 do ca 20.000 t., a tabor rzeczny przeniósł się z Warty na inne drogi wodne (głównie na Wisłę).
Uregulowanie Warty w pow. konińskim i połączenie jej z kanałem Górnonoteckim usuwa ten anormalny stan i pozwoli na ściągnięcie do drogi wodnej terenów wo­jewództwa łódzkiego, powiększając w ten sposób zasięg gospodarczy portu Gdyń­skiego.
Dodać należy, że trasa nowego kanału biegnie przez tereny pozbawione linji kole­jowych i skazane obecnie na konny transport towarów.
Koszt budowy kanału wyniesie ca 6miljonów złotych, przyczym część drogi jest gotową — 17 km. długości na tej drodze wodnej stanowią istniejące jeziora—wybu­dować trzeba kanał na 26 klm. między Wartą i jeziorami: Pątnowskim, Gosławskim, Ślesińskim, Melno i Gopłem; od jez. Gopła do kanału Bydgoskiego jest wybudowa­ny w r. 1878 kanał górnonotecki.
Jeziora Gosławskie i Ślesińskie dadzą jeszcze 12 klm. dróg wodnych bocznych— w kierunku poprzecznym do trasy projek­towanego kanału.
Na ogólną więc długość 52 klm. dróg wodnych kanału trzeba wybudować 23 klm. t.j. ca 44%.— Koszt 1 klm. drogi wodnej wypadnie ca 115.000 zł.
Będzie to więc najtańsza budowana dro­ga wodna w Polsce.
Dalszą konsekwencją będzie w przyszłości regulacja i wciągnięcie na drogi wodne przemysłu okręgu łódzkiego, przez stworzenie dla Łodzi wielkiego portu rzecznego w Uniejowie lub Sieradzu.
Obecnie w rozważaniu jest wysokość kredytów, przeznaczonych na budowę kanału na rok bieżący—wynosić one mają podobno 600—800 tysięcy złotych.

W roku ubiegłym zapoczątkowano budowę drogi wodnej i wydatkowano powyżej 200.000 zł. na regulację rzeki Warty w pow. konińskim.


Echo Tureckie 1938 nr 19

Obwałowanie Warty
Jak już o tym pisaliśmy, na terenie powiatu tureckiego zorganizowano obozy Ju­nackich Hufców Pracy a mianowicie w Księżej Wólce, gm. Pęczniew, gdzie skoszaro­wano 300 junaków oraz w Górach, gminy Orzeszków, 400 junaków. Obecnie jest zatym na terenie powiatu 700 junaków. Li­czba ta zwiększy się w lipcu b. r. o dal­szych 400 junaków, a mianowicie stworzo­ny zostanie obóz junaków-maturzystów tegorocznych.
Młodzież junacka zatrudniona będzie przy pracach nad obwałowaniem rzeki Warty.— Prace te mają zabezpieczyć tereny nad Wartą przed wielkiemi powodziami. Ob­wałowane będą odcinki: Młyny Skęczniewskie—Uniejów (lewy brzeg Warty i poni­żej Uniejowa od wsi Ostrowska w dół (pra­wobrzeżny wał). Prace trwać będą do 31 października.

Młodzież junacka zorganizowana jest na sposób wojskowy. D-cami batalionów są mjr. w s.s. p. Geronis i mjr. w s.s. p. Raypert.


Łódzki Dziennik Urzędowy 1938 nr 22

ROZPORZĄDZENIE WOJEWODY ŁÓDZKIEGO
z dnia 5 lipca 1938 roku
o wykonaniu obwałowania rzeki Warty w powiatach: sieradzkim i łaskim na odcinku Tyczyn — Chojnę i rzeki Widawki od ujścia do Kalinowej.
Na podstawie art. 13 Ustawy z dnia 26-go października 1921 roku o popieraniu publicznych przedsiębiorstw melioracyjnych (Dz. Ust. R. P. Nr. 91, poz. 671) w brzmieniu ustawy z dn. 23 czerwca 1925 roku (Dz. Ust. R. P. Nr. 75, poz. 524), zmieniającej niektóre postanowienia ustawy z dnia 26 października 1921 r., Rozporządzenia Ministrów: Robót Publicznych, Skarbu, Spr. Wewnętrznych, oraz Rolnictwa z dnia 21 listopada 1927 roku o statutach i rozporządzeniach, dotyczących publicznych przedsiębiorstw melioracyjnych (Dz. Ust. R. P. Nr. 112, poz. 950 z 1927 roku), oraz po wysłuchaniu opinii Rady Wojewódzkiej z dnia 24 marca 1938 roku postanawiam, co następuje:
§ 1.
Obwałowanie rzeki Warty ma być wykonane na podstawie projektu i kosztorysu zatwierdzonego przez Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych rozporządzeniem z dnia 27 czerwca 1935 roku Nr. M. IX-66/1 i określonego na 703,000 złotych. Suma kosztorysowa w razie zachodzących zniżek na ceny materiałów i robocizny ulegnie odpowiedniemu zmniejszeniu.
§ 2.
Roboty objęte powyższym projektem zostaną wykonane jako przedsiębiorstwo Powiatowych Związków Samorządowych w Sieradzu i Łasku przy pomocy Państwowego Funduszu Melioracyjnego, środków Powiatowych Związków Samorządowych i miast wydzielonych z powiatów pod względem administracji samorządowej, oraz środków zainteresowanego Związku Wałowego.
§ 3.
Dla pokrycia kosztów wykonywanych robót tworzy się fundusz budowy w wysokości zatwierdzonej sumy kosztorysowej, z którego będą pokrywane koszty budowy, koszt zarządu, kontroli, kolaudacji i wszelkich innych czynności urzędowych, związanych z wykonaniem budowy.
§ 4.
Do powyższego funduszu mają się przyczyniać:
a) Państwowy Fundusz Melioracyjny w myśl art. 5 ust. 2, p. b. Ustawy z dnia 26 października 1921 roku (Dz. Ust. R. P. Nr. 91, poz. 671) bezzwrotnym zasiłkiem w wysokości 50% sumy kosztorysowej zatwierdzonej przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych;
b) Powiatowe Związki Samorządowe i miasta wydzielone z powiatów województwa łódzkiego bezzwrotnym zasiłkiem w wysokości 30% kosztów;
c) zawiązany na podstawie przepisów Ustawy Wodnej Związek Wałowy z udziałem w wysokości 20% kosztów budowy, które to 20% kosztów do czasu zorganizowania Związku Wałowego będą zaliczkowo pokrywać Powiatowe Związki Samorządowe i miasta wydzielone z powiatów.

§ 5.
Będące w toku wykonania roboty będą prowadzone w miarę wpływów zasiłków z kredytów przeznaczonych przez Skarb Państwa na Państwowy Fundusz Melioracyjny oraz zasiłków Związków Samorządowych i datków Związku Wałowego.
Wysokości i terminy płatności zasiłków Związków Samorządowych i miast wydzielonych z powiatów ustalać będzie Wojewoda Łódzki przy współudziale Wydziału Wojewódzkiego. Wysokość i terminy płatności udziału Związku Wałowego ustalać będzie Wojewoda Łódzki.
§ 6
Oznaczone przez Wojewodę kwoty na zasiłki ze środków samorządowych będą wstawiane do odnośnego budżetu samorządowego corocznie.
§ 7.
Utrzymanie wałów i budowli wałowych oraz zarząd gruntami wywłaszczonymi — lub uzyskanymi wskutek robót wałowych jest obowiązkiem Związku Wałowego.
W tym celu zostanie utworzony fundusz konserwacyjny, do którego wpływać będą:
a) datki członków Związku Wałowego,
b) datki zainteresowanych Związków Samorządowych,
c) dochody z grzywien zgodnie z art. 250 Ustawy Wodnej,
d) odszkodowania i dochody z gruntów, stanowiących własność przedsiębiorstwa. Wysokość udziałów Związku Wałowego i zainteresowanych Związków Samorządowych w funduszu konserwacyjnym określa Wojewoda Łódzki przy udziale Wydziału Wojewódzkiego.

§ 8.
Zarząd funduszem budowy i funduszem konserwacyjnym obejmie Wojewoda Łódzki.
Roboty mogą być wykonane przez osoby i instytucje prywatne, organa Związku Wałowego, organa państwowe i samorządowe, na które zgodzi się Wojewoda.
§ 9.
Kontrolę techniczną i finansową będzie wykonywał Wojewoda Łódzki, a kolaudacje Wojewoda Łódzki z delegatami zainteresowanego samorządu i delegatem Związku Wałowego.
§ 10.
Wypłata zasiłków i rat kolaudacyjnych może nastąpić tylko w razie niepodniesienia zarzutów ze strony Wojewody Łódzkiego, względnie Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych.
§ 11.
Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem ogłoszenia w Łódzkim Dzienniku Wojewódzkim.
Wojewoda:
w/z. (—) Wendorff.
Rozporządzenie niniejsze zatwierdza się:
Minister Roln. i Ref. Rolnych:
(—) J. Poniatowski.
Za Ministra Skarbu:
J. Poniatowski.
(—) T. Grodyński
Podsekretarz Stanu.
Za Ministra Spraw Wewnętrznych:
(—) Nakoniecznikow-Klukowski
Podsekretarz Stanu.

Echo Łódzkie 1938 styczeń

Niespokojna Warta Wielki zator lodowy utworzył się przed mostem w Biskupicach. SIERADZ, 21. 1.- Wskutek nagłej odwilży i związanego z nią wysokiego stanu wód w rzece Warcie, spłynęły obecnie olbrzymie masy kry, które w kilku miejscach w powiecie sieradzkim poważnie zagroziły mostom. Most na Warcie we wsi Burzenin został poważnie uszkodzony, gdyż kra zgruchotała 7 pali. Mimo to komunikacja przez ten most odbywa się nadal, jedynie z zachowaniem ostrożności. Most na szosie Zduńska Wola — Sieradz został uszkodzony mniej, gdyż kry naruszyły tylko jedną jaźwicę. Dalej w dół rzeki przed mostem w Biskupicach kry utworzyły wielki zator długości ponad 2 kilometry i grubości około 2 mtr. Ten olbrzymi zator zagraża mostowi zupełnym zerwaniem. Poza mostem również utworzył się drugi zator. Ten bezpośrednio nie grozi niebezpieczeństwem mostowi, jednak powstrzymuje normalny odpływ wody i kry gromadzącej się z góry. Władze przystąpiły energicznie do usunięcia niebezpieczeństwa. Wojsko wraz z brygadami robotniczymi Wydziału Drogowego powiatu prowadzą roboty w kierunku umożliwienia swobodnego odpływu kry. Most pod Biskupicami nie posiada jaźwic, rozbijających krę, przeto jest szczególnie zagrożony. Wskutek wielkiego zatoru woda na wielkim odcinku Warty spiętrzyła się o 4 metry ponad normalny poziom, zalewając sąsiednie łąki i pola. Kry w roku bieżącym, mimo że nie są grube (około 20 cm.), są niebezpieczne, gdyż są bardzo twarde wskutek tego, iż odwilż przyszła nagle i nie zdążyła jeszcze naruszyć twardości lodu. Zarząd drogowy w dalszym ciągu utrzymuje posterunki, pilnujące mostów w Burzeninie i w Sieradzu, gdzie kra już przeszła, istnieje jednak możliwość nowego napływu.

Echo Tureckie 1939 nr 3

Zarybianie rzeki warty.

Jesienią 1938 r. Rybacki Związek Ochro­ny obwodów rzeki Warty z siedzibą w Poznaniu dokonał zarybienia rzeki Warty sandaczem, pochodzącym z gosp. stawow, Bucharzewo, gospodarowanego przez Wiel­kopolskie i Pom. Tow. Ryb. Ogółem wpu­szczono do Warty w Sieradzu, Uniejowie Pyzdrach, Śremie i Sierakowie 31.520 palczaków sandacza, ponadto w Sieradzu i Śremie 50 sztuk znakowanych dwulat­ków sandacza.

Dziennik Łódzki 1945 nr 44

Przetarg nieograniczony.
Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w Łodzi ogłasza przetarg nieograniczony na wykonanie następujących robót mostowych: odbudowa prowizoryczna sześciu mostów na linii Herby Nowe — Inowrocław, odbudowa na stałe wiaduktu nad szosą Pabianicką w Łodzi i mostu na Moszczenicy pod Strykowem, nasuwanie przęseł stalowych na Warcie pod Sieradzem oraz rozbiórka mostu prowizorycznego na Pilicy pod Tomaszowem.
Roboty wykonać ma przedsiębiorca ze wszystkich materiałów własnych za wyjątkiem cementu i belek dwuteowych.
Podkładki do przetargu można otrzymać w Wydziale Drogowym DOKP Łódź, pokój Nr 320.
Termin składania ofert do dnia 30 sierpnia 1945 r., godz. 10.

Echo Tureckie 1946 nr 14

3 letni plan finansowania
Zarządzeniem Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych Wydziały Wodno-Melioracyjne poleciły swo­im Urzędom opracowanie 3 letniego planu robót melioracyjnych, które będą finansowano w latach 1947—1949. Urząd Wodno-Melioracyjny w Turku, przewiduje na najbardziej konieczne roboty w okresie objętym planem, przeszło 54 miliony złotych, za które zostaną wykonane następujące roboty melioracyjne:
1) 28 km. obwałowania rzeki Warty, na odcinku Skęczniew-Młyniska,
2) Odwodnienie i nawodnienie łąk Ewinów,
3) Regulacja rzeki Teleszyny,
4) Regulacja rzeki Kiełbaski,

5) Drenowanie gruntów wsi Krępa, Ostrowsko, Wola Zadąbrowska, i dokończenie robót drenar­skich w Turku—Poduchownym. Pozatym zostaną przeprowadzone melioracje półpodstawowe. Jak z powyższego wynika będzie można w najbliższym czasie, począwszy od wiosny 1947 roku zatrudnić ponad 200 robotników niewykwalifikowanych, co przyczyni się niewątpliwie do poprawy bytu lud­ności robotniczej naszego powiatu.

Dziennik Łódzki 1946 nr 125

Z Sieradza
Kiedy zostaną naprawione
mosty?
Sieradz nie ma szczęścia do mostów. Warta wcale nie jest taka szeroka, mosty na niej mocne, a jednak nieomal każdego roku niszczyły je kry lodowe. Potem wybuchła wojna i mosty znów uległy zniszczeniu. Niewielkie to były zniszczenia, ale były i, co gorsze... są jeszcze, gdyż, jak się okazuje nie ma ludzi czy instytucji, któraby chciała ponieść koszty ich reperacji.
Od końca wojny minęło już półtora roku. Półtora roku więc czekają sieradzanie na naprawą szkód i tyleż czasu przedstawiciele władz, nie zdołali rozwiązać tej sprawy, mimo licznych katastrof, które na tych mostach miały miejsce.
Może lato 1946 roku przyniesie coś bardziej konkretnego ?

Dziennik Łódzki 1946 nr 305


Dziennik Łódzki 1946 nr 312

Z województwa
Na szosach woj. łódzkiego
coraz mniej wybojów
Remont 2 tys. km dróg w r. 1946-74-ty most po wojnie
Sezon budowlany 1946 roku zbliża się ku końcowi. Zamyka się on sumą wydatków na drogi 150 milionów złotych z kredytów państwowych i około 30 milionów złotych z kredytów samorządowych, z czego 84 miliony złotych przypadło na przebudowę i odnowę dróg, 56 milionów złotych na konserwację dróg, a więc na przeprowadzenie remontu zachowawczego i, wreszcie, 40 milionów złotych na odbudowę i przebudowę mostów.
Na podstawie otrzymanych z terenu województwa łódzkiego prowizorycznych zestawień wyników prac drogowych można stwierdzić, że osiągnięcia tegoroczne (jeżeli chodzi o ilość kilometrów odbudowanych i przebudowanych dróg, lub też o ilość odbudowanych mostów) wykazują znaczny wzrost; poza tym należy podkreślić podniesienie się jakości wykonania i planowości poczynań, co dało się osiągnąć z jednej strony drogą systematycznego doszkalania personelu drogowego z drugiej zaś— drogą nieustannej relekcji pracowników, którą umożliwił powrót do kraju pewnej ilości fachowców.
Ogółem w sezonie letnim bieżącego roku odnowiono i przebudowano nawierzchni drogowych dwa razy tyle, aniżeli w roku ubiegłym; remontem zachowawczym objęto ponad 2 tysiące kilometrów dróg, a mostów drogowych zbudowano 13 o ogólnej długości 722 metry.
W dniu 27 października bieżącego roku oddano do użytku publicznego 74-ty z kolei odbudowany po wojnie most drogowy w Nowym Mieście nad Pilicą, długości 146 metrów bieżących. Most ten, zbudowany w ciągu 158 dni kosztom 6,2 miliona złotych, jest dziełem polskiego robotnika, inżyniera i technika.
Dobiega końca odbudowa żelazobetonowego mostu przez rzekę Wartę pod Sieradzem, na trakcie Łódź — Wrocław, koszt której wyniesie ponad 9 milionów złotych. Prace przy betonowaniu tego mostu prowadzone były na 3 zmiany, dzięki czemu betonowanie zakończone zostało przed nastaniem mrozów i tym sposobem zabezpieczono konstrukcję żelbetową od szkodliwych wpływów niskiej temperatury.
Sprzyjające warunki atmosferyczne pozwalają wykonywać roboty na drogach w dalszym ciągu 22 walce drogowe wciąż jeszcze przesuwają się po ostatnich w tym roku kilometrach odnawianych dróg, a z kamieniołomów wyruszają nowe transporty materiałów kamiennych i smołowych.

Dziennik Łódzki 1947 nr 31

Sieradz
Otwarcie mostu na drodze Warszawa Wrocław
W dniu 2 lutego br. odbędzie się poświęcenie i otwarcie żelbetonowego mostu przez rzekę Wartę na drodze Warszawa — Wrocław.
Most zrujnowany przez działania wojenne został odbudowany na długości ok. 80 m. (b)

Dziennik Łódzki 1947 nr 66

Zabezpieczono już brzegi Warty i Widawki
Przygotowania do akcji przeciwpowodziowej w Łodzi
Onegdaj w Urzędzie Wojewódzkim w Łodzi pod przewodnictwem p. o. wojewody Górniaka odbyło się posiedzenie Wojewódzkiego Komitetu Przeciwpowodziowego.
Ze sprawozdań poszczególnych sekcji wynika, że powiatowe i gminne komitety zostały już zorganizowane oraz poczyniono, główne przygotowania do rozpoczęcia akcji na wypadek gwałtownej odwilży i wzbierania rzek. Sekcja techniczna zabezpieczyła już narażone na podmycie przez wodę drogi oraz otoczyła wałami grożące wylewem niskie brzegi rzek. Praca nad zabezpieczeniem brzegów Warty na terenie pow. sieradzkiego i łaskiego oraz dopływu Warty — Widawki są na ukończeniu.
Sekcja społeczna przygotowała już zapasy żywności, odzieży i leków przeznaczonych na pomoc powodzianom.
Akcja ochrony mostów przed lodami jest już również w pełnym toku.
W wypadku poważniejszego niebezpieczeństwa, grożącego mostom, do akcji mają być wezwane oddziały wojskowe, które mają wziąć udział w ochronie przed powodzią dróg i mostów kolejowych.
Z nadchodzących do Wojewódzkiego i Komitetu meldunków z terenu wynika, że poziom wód rzek w województwie nie uległ dotychczas znaczniejszym zmianom. (b)

Dziennik Łódzki 1947 nr 78

Warta zrywa mosty.
Klęska powodzi grozi w woj. łódzkim
Szybkie tempo topnienia wielkiej ilości nagromadzonych śniegów stwarza na terenie województwa łódzkiego niebezpieczeństwo powodzi. Szereg miejscowości niżej położonych przeważnie w powiecie łaskim zostało już zalanych przez wody spływające z terenów wyższych. Ludność nawiedzionych powodzią osad przewieziono w bezpieczne miejsca, przy czym sekcja społeczna wojewódzkiego komitetu przeciwpowodziowego roztoczyła nad powodzianami opiekę dostarczając im żywności, a w niektórych wypadkach i odzież.
Istnieje niebezpieczeństwo wylania największych rzek, przepływających przez województwo łódzkie — Warty i Pilicy. Brzegi Warty na długości 50 km otoczone są wałami ochronnymi, stale jednak wzbierająca woda w wielu miejscach sięga już szczytu wałów i zagraża wylaniem.
Wczoraj w Burzeninie lody zerwały most na Warcie na drodze Łask — Sieradz. Poza tym najpoważniej zagrożone są mosty w Biskupicach i Warcie. Ochrona mostów jest szczególnie utrudniona tym, że ruszające lody są znacznej grubości trudno więc je kruszyć. Grubość lodów sięga w wielu miejscach 1 m.
Spływające lody tworzą liczne zatory, najpoważniejsze tworzyły się wczoraj na Warcie i na Pilicy koło Spały.
W akcji ochrony mostów i rozpraszania zatorów bierze energiczny udział miejscowa ludność, straże pożarne, wojsko i milicja. (b)

Dziennik Łódzki 1947 nr 81

Poziom nienotowany od 100 lat
osiągnęły wody wezbranych rzek w województwie łódzkim.
Żywioł niszczy mosty i młyny.
Klęska powodzi, zagrażająca wielu miejscowościom w Polsce, nie omija też województwa łódzkiego. Woda głównych rzek, przepływających przez województwo, Warty i Pilicy, na skutek licznych zatorów lodowych podniosła się w niektórych miejscach do wysokości przekraczającej notowany od 100 lat poziom.
Poza zburzeniem mostu w Burzeninie, wody Warty poważnie uszkodziły most na drodze Gidle-Kłomnice oraz w Ważnych Młynach w pow. radomskim. Bardzo poważnie uszkodzone zostały również mosty w mieście Warta, oraz w Biskupicach i pod Spałą.
Ochronny wał w okolicy miejscowości Wośniki na długości 400 m. został podmyty. Na 173 km woda Warty przedostała się przez wał i popłynęła starym korytem w kierunku Biskupic. Najpoważniejszy zator lodów, długości półtora kilometra, powstał na odcinku Warty między Suchą i Biskupicami.
Lody Pilicy zniszczyły most w Inowłodziu oraz poważnie uszkodziły most w Tomaszowie.
Z mniejszych rzek, największe spustoszenia w mostach wyrządziły Bzura, Mroga i Ner.
Część mostów drewnianych celem uchronienia przed zagładą, rozebrano przed ruszeniem lodów. Ocalono w ten sposób cenny w dzisiejszych czasach materiał budulcowy, z którego po opadnięciu wód, będą ponownie zmontowane mosty.
Bardzo poważną szkodę wyrządziły lody również w urządzeniach młynów wodnych. Obecnie w woj. łódzkim całkowite zniszczenie zagraża 300 młynom.
Po gwałtownym wzroście poziomu wód w ciągu dni ostatnich, od wczoraj nastąpiło pewne zahamowanie, a na Warcie zaznaczył się nawet niewielki spadek wód.
Przy mostach, młynach jak również w akcji rozbijania zatorów czynne są specjalne brygady, złożone z miejscowej ludności, wojska i milicji. (b)

Dziennik Łódzki 1947 nr 141

Za odbudowę mostu na Warcie...
Dnia 17 maja odbyła się w U. W. Ł. dekoracja robotników i inżynierów, którzy zasłużyli się odbudowując w szybkim tempie ważny most drogowy na Warcie pod Sieradzem na trasie Warszawa — Wrocław. Krzyże zasługi wręczył Delegat Ministerstwa Komunikacji Dyr. Departamentu inż. A. Sajkowicz. Życzenia dalszej owocnej pracy złożył zasłużonemu Wicewojewoda St. Górniak.
Złote krzyże otrzymali: Naczelnik Wydziału Komunikacyjnego UWŁ inż. Koryciński i kierownik Oddziału Drogowego inż. M. Iwanow. Srebrne: kierownik budowy mostu inż. I. Majeneskuł, oraz kierownik robót spółdzielni budowlanej "Zespół" ob. I. Krawczyński. Krzyże brązowe: drogomistrz I. Soszkowski, majster betoniarski St. Pertkiewicz, betoniarz I. Sylwestrzak i cieśla — I. Bednarski.


Dziennik Łódzki 1948 nr 154 

Sum — olbrzym
łupem łódzkiego wędkarza
P. Kasprzak ze swą wspaniałą zdobyczą.
Sport wędkarski ma wszędzie swoich licznych zwolenników. W Łodzi istnieje Łódzkie Towarzystwo Rybackie, w którym zrzeszeni są obok zawodowców i wędkarze —amatorzy.
Dobry przykład dał przed kilku dniami członek zarządu p. Kasprzak, który na wycieczce rybackiej nad Wartę złowił na wędkę olbrzymiego, bo przeszło metrowego i ważącego 3 kg suma. Wspaniały ten okaz złowiony został na odcinku Warty między Sieradzem a Dzierlinem. Szczęśliwy wędkarz zawdzięcza swój sukces własnej zręczności jak i dobremu sprzętowi.

W towarzystwie zrzeszonych jest ok. 400 wędkarzy. Towarzystwo stara się zarybiać rzeki i strumienie w okolicach Łodzi, sprawuje opiekę nad rybami rzecznymi i dzierżawi liczne stawy rybne. (O)


Dziennik Łódzki 1948 nr 327

Sieradz
POSZERZENIE WAŁU NA WARCIE
Na odcinku Sieradz — Warta, Oddział Wodno - melioracyjny prowadzi prace zapobiegawcze związane z poszerzeniem wału na Warcie. Dzięki tym robotom na wiosnę uniknie się powodzi, która zawsze zagrażała z powodu zbyt niskich brzegów Warty. Roboty ukończone zostaną 30 listopada r.b.

Dziennik Łódzki 1948 nr 336

100.000 ryb
wpuszczono do Warty, Pilicy oraz Jeziora Bugaj
Nowopostałe przy Zarządzie Wojewódzkim Zw. S. Chł. Zrzeszenie Producentów i Hodowców Ryb wraz z Wydz. Rolnictwa i Reform Rolnych woj. łódzkiego, podjęło akcję zarybienia rzek i niezagospodarowanych dotąd stawów województwa.
Gospodarstwa rybne w Sarnowie (pow. łódzki) oraz w Nelurzynie (pow. radomszczański) dostarczą dla zarybienia wód otwartych województwa wielkich ilości różnych ryb, a m. in. 40 tys. sztuk sandacza oraz 60 tys. szt. lina i szczupaka. W pierwszym rzędzie będą zarybione Warta i Pilica z dopływami oraz jezioro Bugaj pod Piotrkowem. (jb)

Dziennik Łódzki 1949 nr 61

I NA WARCIE
Na rzece Warcie pod miastem Wartą odbudowano dwa mosty o łącznej długości 105 m.

Dziennik Łódzki 1949 nr 85

Dwa wodomierze na Nerze
Melioracje w woj. łódzkim
(z) W planie Wydz. Wodno-Melioracyjnego przy Urzędzie Wojewódzkim w Łodzi przewidziano m. in. budowę dwóch wodometrów na rzece Ner oraz regulację rzek — kosztem 25 mil. zł. Na budowę stacji przeciwpowodziowych nad rzeka Ochnią (powiat kutnowski) i nad Wartą (powiat sieradzki) przeznaczono sumę 2,5 mil. zł.
13 mil. zł kredytów inwestycyjnych przyznano na wykonanie nowych drenowań na obszarze 46 ha oraz na budowę rowów odwadniających na przestrzeni 41 ha we wsiach i osadach poparcelacyjnych.
Zaplanowano również budowę 40 studzien w celu zaopatrzenia tych osiedli w wodę zdatną do picia.
Niezależnie od tych inwestycji przewidziana jest naprawa 11 km wałów rzecznych, 2 km brzegu rzeki Widawki, 1 km rzeki Żegliny pod Sieradzem i 2 km rzeki Białki w powiecie rawsko mazowieckim.

Dziennik Łódzki 1950 nr 51

Saperzy czuwają dzień i noc
Kra nie zniszczyła ani jednego mostu w woj. łódzkim
Mroźny styczeń i początek lutego zostawił po sobie widoczną pamiątkę w postaci grubej pokrywy lodowej, która pokryła rzeki naszego województwa tak zresztą jak i całego kraju. Grubość lodu doszła np. na niektórych odcinkach Warty do 80 cm. Nieco cieńsza skorupa lodowa utworzyła się na Pilicy, Prośnie, Widawce, Nerze czy Łódce.
Gorące promienie słońca, które od kilku dni zaczęły prażyć nie na żarty zaatakowały grube lody. Zaczęły one topnieć i to w bardzo szybkim tempie. W następstwie tego korytami naszych rzek popłynęła potężna kra. Ale nie wszędzie kra popłynęła spokojnie. Tu i ówdzie utworzyły się zatory, ponieważ na niektórych odcinkach pokrywa lodu była jeszcze zbyt silna i nie chciała się kruszyć. W takich wypadkach mogłoby dojść szybko do katastrofy gdyby nie natychmiastowa interwencja ze strony naszych dzielnych saperów.
Rozpoczęło się więc minowanie opornej skorupy lodowej. Mieszkańców Sieradza, Piotrkowa, Radomska czy Brzezin zaniepokoiła groźna detonacja. Nie było to jednak nic strasznego — po prostu wysadzono lód w powietrze.
Od dziesięciu dni pod kierownictwem Wojewódzkiego Wydziału Komunikacji odbywa się na terenie całego województwa akcja przeciwlodowa. Nad rzekami czuwa dzień i noc straż złożona nie tylko z saperów ale także z obsługi drogowej, funkcjonariuszy MO i Straży Pożarnej. Ludzie ci wiedzą, że na nich spoczywa wielki obowiązek niedopuszczenia w żadnym wypadku do zniszczenia choćby jednego mostu. Zdając sobie z tego najzupełniej sprawę, nie szczędzą sił, aby sprostać zadaniu.
Wczoraj najniebezpieczniejszym terenem była Warta na odcinku od Osjakowa do Konopnicy oraz pod Sieradzem, ale dzięki wytężonej pracy naszych ekip ratowniczych, sytuację udało się opanować.
Województwo łódzkie ma do zanotowania na odcinku walki z lodem poważne osiągnięcie: dotychczas kra nie zniszczyła u nas ani jednego mostu, co jest wielką zasługą ludzi biorących udział w akcji. Przypuszczalnie akcja przeciwlodowa zakończona zostanie pomyślnie w najbliższych dniach. (ka)

Dziennik Łódzki 1957 nr 179

Z ostatniej chwili
Ostatnie, długotrwałe deszcze spowodowały wylew rzek i strumieni w naszym województwie. Mieszkańcy wiosek położonych nad Nerem, Wartą i Pichną twierdzą, że już na przestrzeni kilkunastu lat nie było takiej powodzi w okresie letnim. Sytuacja powodziowa jest nadal poważna, aczkolwiek wezbrane wody powoli już ustępują.

A oto nasze zdjęcia z niektórych miejscowości pow. poddębickiego, zagrożonych powodzią.


Dziennik Łódzki 1957 nr 234

10-kilogramowy
łosoś złowiony w Warcie
Prawy brzeg Warty, w pobliżu Rychłowic*, pow. Sieradz, był miejscem niecodziennego widowiska. Przez dwie godziny grupa przypadkowych osób obserwowała z zainteresowaniem trudu wędkarza, Stanisława Mielczarka, który usiłował wydobyć z wody wspaniały okaz złapanego na haczyk, łososia. Wielka ryba uległa dopiero wówczas, kiedy uparty wędkarz, narażając się na katar, skoczył po nią do wody. Trud opłacił się sowicie, gdyż łosoś ważył ok. 10 kg.

*Rychłocice? Przypis autora bloga.

Dziennik Łódzki 1958 nr 172

Suma o wadze 40 kg złowiło dwóch łodzian w Warcie.
W niedzielę na Warcie w okolicy Tondowa, wyłowiono ogromnego suma o wadze 40 kg i długości 1 m 72 cm.
Szczęśliwymi rybakami okazali się dwaj pracownicy Południowo-Łódzkich Zakładów Przemysłu Jedwabniczego: St. Radek i Cz. Miller. Nareszcie ulubione powiedzenie wędkarzy „taaka ryba" zostało poparte należytym przykładem. (l. D.)

Dziennik Łódzki 1959 nr 191

Sandacz-olbrzym zdobyczą łódzkiego wędkarza
Andrzej Chrzanowicz, łowiąc w Warcie koło Balina, złapał na żywca sandacza-olbrzyma. Ryba ważyła 8 kg, a długość jej przekraczała 80 cm. Nic dziwnego, że holowanie takiej sztuki nie było łatwe i trwało przeszło 10 minut.
Sandacz złapany przez łódzkiego wędkarza jest niezwykle rzadkim okazem. Najlepszy dowód, że literatura fachowa podaje, iż sandacz, jedna z najszlachetniejszych ryb naszych wód, jedynie w wyjątkowych wypadkach dochodzi do wagi 4 kg.
Jak informują rybacy, sandacze w większych ilościach dostały się do Warty z jeziora Gopła podczas trwającej w tamtych okolicach powodzi.
(k)

Dziennik Łódzki 1961 nr 38

Nad Wartą alarm przeciwpowodziowy
Saperzy w akcji
Od przedwczoraj Warta zaczęła wzbierać w górnym i środkowym biegu. Rzeką płynie gęsta kra, tworząc liczne zatory.
Zator 300-metrowej długości pod Osjakowem rozbili wczoraj rano saperzy, a kulminacja tego spływu przesila minionej nocy przez Sieradz. Saperzy interweniowali również na Warcie pod Biskupicami, gdzie wczoraj od godziny 15 do 18 rozbili zator długości 200 m. Zaraz po tym woda opadła tam o 30 cm.

Stan wody na Warcie wynosił w poniedziałek o 15.30 438 cm, czyli o 28 cm ponad stan alarmowy. Alarm przeciwpowodziowy ogłoszono w powiatach Wieluń, Sieradz, Łask i Poddębice.

Dziennik Łódzki 1961 nr 39

Stan wód na Warcie nie budzi obaw
Sytuacja na Warcie jest niewyjaśniona, jedynie poniżej mostu w Biskupicach. 200 m za tym mostem jeszcze wczoraj po południu rozbijano zator. W Sieradzu stan wody na Warcie przekraczał tylko o o 14 cm stan alarmowy.

Specjalne podziękowanie należy się powiatowemu komitetowi przeciwpowodziowemu w Wielunia i jednostkom saperskim, które przyczyniły się do likwidacji niebezpiecznego zatoru pod Osjakowem. (s)

Dziennik Łódzki 1961 nr 82

Hasło: Ratunek-powódź!
Alarm powodziowy
dla województwa łódzkiego ogłoszony wczoraj o godz. 9.30
Wczoraj o godz. 9.30 ogłoszony został alarm powodziowy dla województwa łódzkiego. Powodzią zagrożone są powiaty: sieradzki, łaski, tomaszowski, rawsko-mazowiecki, piotrkowski, radomszczański i łęczycki. Powiatowe komitety przeciwpowodziowe utrzymują stały kontakt z Wojewódzkim Komitetem Przeciwpowodziowym. Telefon w Łodzi 516-84 dyżuruje bez przerwy przyjmując meldunki. Pierwszeństwo mają rozmowy pod hasłem: Ratunek — powódź! W razie potrzeby do dyspozycji przygotowane są oddziały ratownicze, wśród których w pełnym pogotowiu jest wojsko.
Wody Warty przybierają stale. Najpoważniejsza sytuacja zaistniała w Sieradzu. Poziom rzeki osiągnął wczoraj w południe 4.36 m, a więc o 26 cm ponad stan alarmowy. Straż czuwa tu bez przerwy. Władze miejscowe mają kontakt z wojskiem, które pomoże, jeśli zajdzie potrzeba. W Działoszynie poziom rzeki osiągnął wczoraj 4.95 m. Przewiduje się, że jeśli nie byłoby już opadów, poziom ten podniesie się o dalsze 15 cm. W takim wypadku nie doszłoby do krytycznego momentu powodzi.
W Uniejowie Warta nie jest groźna. Do stanu powodziowego brakuje jeszcze metr.
W Podgórzu rzeka Widawka przekroczyła stan alarmowy o 60 cm, a w Łęczycy Bzura o 7 cm.
Przybrały potężnie także wody Pilicy. W Spale poziom rzeki podniósł się do 2,60 m, podczas gdy stan alarmowy uważany jest już przy 2 metrach. W Sulejowie Pilica podniosła się 1,40 m.

Z Łowicza nadeszły wieści na razie nie wróżące nic złego. Poziom wody wynosił 1,40 m. a więc brak 60 cm do stanu alarmowego. Także z Lutomierska nadeszły pocieszające meldunki. Ner opada szybko. W południe poziom rzeki przekraczał już tylko 5 cm stan alarmowy. (Kas.)

Dziennik Łódzki 1961 nr 180

Czy ogłoszony będzie alarm przeciwpowodziowy dla województwa łódzkiego?
W dniu wczorajszym z Podkarpacia nadchodziły wieści, że tam rozpogodziło się. Chmury deszczowe skierowały się w stronę centralnej Polski i dalej na północ. Na terenie województwa łódzkiego w dniu wczorajszym trwało pełne pogotowie przeciwpowodziowe. W Wojewódzkim Komitecie Przeciwpowodziowym co chwila składano meldunki z poszczególnych powiatów, gdzie z kolei trzymały rękę na pulsie powiatowe komitety powołane do walki z żywiołem. Stan wody na Warcie, największej rzece w województwie łódzkim wynosił wczoraj 38 mm poniżej stanu alarmowego. W Działoszynie zanotowano 60 mm poniżej stanu alarmowego. Ponieważ jednak w górnej Warcie, która nie przepływa przez tereny naszego województwa woda osiągnęła już poziom ponadalarmowy — sytuacja była napięta.
Na Bzurze w Łęczycy brakowało wczoraj 12 mm. a w Łowiczu 108 mm do stanu powodziowego. Opad za ostatnią dobę wyniósł 39,8 mm. Był to opad duży jeśli zważyć, że 50 mm to już katastrofa.
Najpoważniejsza sytuacja w dniu wczorajszym panowała w Lutomiersku na Nerze, gdzie zarządzono stan alarmowy, ale koło południa woda, która napływała ze ścieków łódzkich w związku z przerwa deszczu zaczęła opadać. Dzisiejszy dzień będzie decydujący. Ważną sprawą są dalsze opady. Jeżeli deszcz przestanie padać, to nie zajdzie naturalnie potrzeba zaradzania alarmu przeciwpowodziowego.
(Kas.)

Dziennik Łódzki 1961 nr 181

Przybór wód na Warcie
W Sieradzu stan pogotowia
Wczoraj poziom wody na Warcie podniósł się. W Sieradzu tylko 2 cm zabrakło do stanu alarmowego, dlatego też zarządzono pogotowie. Straż pełniła w dniu wczorajszym dyżury na wałach. Przybór wód w ciągu doby wyniósł 36 cm. W Uniejowie poziom rzeki podniósł sie o 40 cm, ale mimo to sytuacja nie była jeszcze alarmowa. Również w Łowiczu w ciągu doby poziom wody na Bzurze zwiększył się o 38 cm. Do stanu alarmowego zabrakło jednak jeszcze 70 cm.
W Lutomiersku, gdzie istnieje stan alarmowy, wody na Nerze opadły w ciągu wczorajszego dnia o 10 cm. Tendencja zniżkowa utrzymuje się nadal. Pocieszające są mniejsze opady. Wyniosły one za ostatnią dobę 2 mm w porównaniu do 40 mm za dobę poprzednią. (k)


Dziennik Łódzki 1961 nr 183

Nasz specjalny wysłannik donosi:
Alarm na Warcie trwa
Już z daleka słychać było potworny ryk wody. Wysoko skłębione jej masy pędziły wśród dudnienia kamieni, rwąc brzegi niby kartki zielonego papieru.
Na brzegu krzyk. Właśnie fala uderzyła w dom, wywróciła go i poniosła z sobą. Środkiem rzeki płynęły szczątki mostów, ogromne drzewa, połamane jak zapałki, snopy siana i zboża. Ze srebrnej kipieli wyłonił się na chwilę trup ogromnej krowy — zawirował przez kilka sekund i wartko popłynął dalej.
A oto nadpływa z daleka niby szary żagiel, cała stodoła. Na dachu siedzi zielono-żółty kogut i pieje...
Taki obraz pozostał mi w pamięci z czasu słynnej powodzi w roku 1934, kiedy wezbrany Dunajec i inne górskie rzeki zniszczyły olbrzymi szmat Podhala i ziemi krakowskiej.
* * *
Warta to nie Dunajec... Ale i ona — jak świadczy o tym sama jej nazwa — płynie wartko. I umie ze zdradzieckim impetem występować z łożyska...
Wielodniowe deszcze podniosły — jak o tym donosiliśmy — jej normalny poziom. Onegdaj zarządzono stan alarmowy. Nad Wartą stanęła warta, ażeby, w miarę możliwości, uprzedzić ataki rzeki, ewentualnie zmniejszyć ogrom katastrofy.
W Prez. Narodowej w Sieradzu czuwano przez całą noc. Ostry dyżur trwał w Komitecie Partyjnym, MO, Komendzie Straży Pożarnej, w specjalnie powołanym do życia Komitecie Powodziowym. Sytuacja była niebezpieczna. Stan alarmowy ogłasza się tu przy poziomie 4.10 m, a w czwartek osiągnął on 4.46 m.
W zalanym wodą ośrodku sportowym czuwał m. in. stary strażnik wałowy Zygmunt Złobicki. Czuwał niespokojnie przez całą noc, bo...
Bo, proszę pana — opowiadał mi — z wodą Warty to nie żarty! W roku 1940 pokazała ona co potrafi. Woda przelała się wtedy przez wały ochronne i zalała całe dzielnice, więc Olendry Duże i Małe, ul. Wierzbową, Porzecze itd. Pociągnęło to za sobą ogromne straty: w gruzy padły liczne domy, zniszczone zostały wielkie połacie ogrodów i gospodarstw rolnych. Stan wody podniósł się wczoraj jeszcze o 8 cm, ale myślę, że tym razem najgorsze już przeszło: że nie czeka nas katastrofa podobna do tej, jaka zniszczyła nas w roku 1940.
— A według pana, jakie należałoby przedsięwziąć środki, aby ewentualność tego rodzaju powodzi zmniejszyć do minimum? — zapytuję.
— Po prostu: poszerzyć tamy i wznieść przeciwpowodziowe wały wsteczne nad rzeką Żegliną.
* * *
Samochód redakcyjny zatrzymuje się w Dzierlinie.
Pola tamtejszej spółdzielni produkcyjnej, do której przytyka 8 ha stawów rybnych, przypominają w niektórych fragmentach Polesie w czasie roztopów.
Nad świeżo rozkopaną tamą wre praca. Migają łopaty i motyki. Walenty Król, przewodniczący spółdzielni ma strapiona minę:
— Spójrz pan, co się stało. Rzeka Myja wylała i zdewastowała tamy stawów. Ryby, nasze bogactwo, dosłownie rozpłynęły się po okolicznych polach i łąkach, zatopionych przez wodę. Straty wielkie! A dodajmy do tego zniszczenie pól ornych i łąk. Niestety, tego rodzaju wypadki przeżywamy tu raz wraz.
— A środki ochronne na przyszłość?
— Trzeba pomyśleć o lepszym zabezpieczeniu technicznym, a więc regulacji rzeki Warty oraz rzeki Myi na odcinku Dzierlin — Charłupia Mała do rzeki Warty.
* ★ *
Warta pod wsią Biskupice przypomina jezioro. Ofiarą powodzi padło 300 ha łąk. W gromadzie Włyń jeszcze gorzej. Przewodniczący tamtejszej Gromadzkiej Rady Narodowej Zygmunt Widelski bilansuje straty:
Zalało około 500 ha łąk i, licząc pobieżnie, przeszło 100 ha ornego pola. Najwięcej ucierpiały wsie: Glinno, Dzierżązna, Włyń, Kamionacz, Grądy. Postawiliśmy na nogi straż pożarną, nad brzegiem czuwają stałe warty. Wczoraj odetchnęliśmy, ponieważ najwyższa fala minęła, niemniej czuwamy dalej. Trzeba by w przyszłości przeprowadzić regulację rzeki Niwki na odcinku Włyń — Kamionacz — Grądy. Wznieść wał od szosy Warta — Łódź do miejscowości Brodnica, co zabezpieczy dobrych kilkaset hektarów pól ornych i łąk...
* * *
...Warty czuwają również nad brzegami Widawki. Najwyższy poziom wody obserwowano tam w środę. Utonął wtedy w Zielęcicach 12-letni chłopak Siubczyński. Klęska powodzi dotknęła najbardziej wsie: Rębieszów, gdzie zatopiła ogromny szmat łąk i poligon, Restarzew Cmentarny, Szczerców i Podgórze przy ujściu Widawki do Warty, gdzie poziom wody podniósł się o 60 cm. ponad stan alarmowy.
W tej chwili — informują nas w Prez. RN w Łasku: katastrofę uważamy za zażegnaną, ale alarm trwa. A co trzeba zrobić w przyszłości, ażeby uniknąć podobnych niespodzianek? Uregulować rzekę na odcinku Widawa — Kalinowa — Ligota — Górki Grabieńskie.
* ★ *
...Wracamy do Łodzi. Nie jest tak źle, jak zapowiadało się! Wszystkie znaki na niebie i ziemi wskazują, że kryzys minął. Ale te złe godziny wykazały dojrzałość władz społeczeństwa, które stanęło na poziomie, mobilizując wszystkie swoje siły do walki z powodzią. Okazuje się jednak, że aczkolwiek wiele bardzo wiele zrobiono już w tej dziedzinie, to jednak brzegi rzek woj. łódzkiego nie na wszystkich odcinkach zostały już należycie zabezpieczone. Tak więc dalsza ich regulacja staje się sprawą bardzo palącą.

M. JAGOSZEWSKI


Dziennik Łódzki 1961 nr 183 


 Jeszcze w 4 powiatach trwa alarm powodziowy
Wody na Warcie stale przybierają. Wczoraj w Sieradzu przybyło 10 cm, przez co już o 32 cm podniósł się stan wód ponad poziom alarmowy. W Uniejowie rzeka przybrała 25 cm. ale na szczęście swym poziomom nie dosięgnęła jeszcze stanu alarmowego. Widawka w Podgórzu opadła o 18 cm. niemniej przekracza jeszcze stan alarmowy o 42 cm.
Dalszej poprawie uległa sytuacja na Nerze. Wody tej rzeki obniżyły się o 11 cm a więc znajdują się już poniżej stanu alarmowego. Podobna, choć poważniejsza sytuacja panuje w Łęczycy na Bzurze, gdzie woda opadła o 9 cm. ale tylko o 2 cm jest poniżej stanu alarmowego.
Na Pilicy stan alarmowy sygnalizowano jedynie ze Spały. W Nowym Mieście i w Sulejowie sytuacja była o wiele lepsza. W związku z tym alarm przeciwpowodziowy utrzymano w dniu wczorajszym dla 4 powiatów: sieradzkiego, łaskiego, łęczyckiego i rawskiego. Jeśli nie byłoby deszczu, największy przybór wód w Sieradzu przewidziany jest w dniu dzisiejszym, a w Uniejowie około poniedziałku, po czym wody zaczną obniżać swój poziom. Inaczej naturalnie wyglądałaby sytuacja w razie opadów.
(Kas).

Dziennik Łódzki 1961 nr 184

Alarm przeciwpowodziowy jeszcze tylko w Sieradzu
Zgodnie z przewidywaniami poziom wód w woj. łódzkim stale opada i niebezpieczeństwo powodzi nie jest już groźne.
Wczoraj stan alarmowy utrzymany został wyłącznie w Sieradzu. Poziom Warty wynosił 4,32 m. a więc jeszcze o 22 cm za dużo. Woj. Komitet Przeciwpowodziowy dyżurował jeszcze całą noc z soboty na niedzielę do godz. 8 rano. Jeśli pogoda się utrzyma, wszystko wskazuje na to, że w poniedziałek stan alarmowy również w Sieradzu będzie odwołany.
(Kas.)

Dziennik Łódzki 1961 nr 185

Alarm przeciwpowodziowy dla woj. łódzkiego odwołany
W dniu wczorajszym trwający od kilku dni alarm przeciwpowodziowy dla woj. łódzkiego został odwołany. Warta w Sieradzu obniżyła swój poziom do 396 cm. a więc 14 cm poniżej stanu alarmowego. Również zmniejszyła się znacznie woda Bzury w Łęczycy.
Niebezpieczeństwo powodzi minęło.

Dziennik Łódzki 1961 nr 292

"Warta" znaczy straż
Długosz, w swoich wiekopomnych „Dziejach polskich" wymieniając rzeki Królestwa Polskiego, wylicza Wartę na trzecim miejscu po Wiśle i Odrze, co świadczy, nie tylko o jej wielkości, ale także o roli, jaką odgrywała. Rola tej rzeki niewiele zmieniła się od czasów Długosza. Warta szerokimi ramionami swych dopływów łączy ziemie Polski centralnej z Ziemiami Zachodnimi, jakby podkreślając ich nierozerwalną więź.
Problem spławności tej rzeki od dawna nurtował światlejsze umysły polskie różnych epok. W miarę słabnięcia władzy królewskiej, egoistyczna polityka szlachty przedkładającej interes własny nad interesy ogółu, przyczyniała się do jej dewastacji. Oto już w roku 1447 za panowania Kazimierza Jagiellończyka, wobec licznych skarg, iż poszczególni właściciele gruntów przylegających do rzeki, przywłaszczali sobie dla prywatnego użytku jej koryto, wydana została konstytucja, by "...wszelkie cła, jazy i zawady jakiego bądź rodzaju, zniesione były pod karą siedemnadziestą i wynagrodzeniem szkód, a to by kupcy i inni żeglujący z jakimkolwiek towarem lub produktem bezpiecznie w górę i na dół płynąć niemi mogli". Podobne rozporządzenia wydają następni królowie. Oto Zygmunt I w 1511 roku rozkazuje, aby na Wiśle i Warcie pozrywane były wszelkie jazy i groble tamujące żeglugę na tych rzekach, a Zygmunt III przeznaczył nawet pewne fundusze na regulację Warty na pewnych odcinkach i przez specjalnych pełnomocników pertraktował z książętami pomorskimi i margrabiami brandenburskimi w sprawie cła i wolności żeglugi na tej rzece.
Jednakże rozporządzenia królewskie nie zawsze były respektowane. Interes prywatny przeważał nad interesem ogólnym. Wawrzyniec Surowiecki, autor dzieła „O rzekach i spławach Krajów Xięstwa Warszawskiego" już w początkach XIX w. postulował, by Warta stała się główną drogą wodną dla wszystkich prowincji Księstwa Warszawskiego. Drogą jej regulacji (była bowiem spławna dopiero od Sieradza) i połączeniom kanałowym poprzez Ner, Bzurę i projektowany kanał łęczycki z Wisłą, miała być główną drogą wodną dla ziem centralnych, jak i przyległych do Pomorza i Śląska. W okresie Księstwa Warszawskiego przystąpiono do realizacji tego projektu. Przeprowadzono regulację jej brzegów od Poznania po Konin, umożliwiając żeglugę statków na tym odcinku. Projekt regulacji odcinka od Koła do Sieradza opracował w roku 1811 W. Maruszewski. Koszt regulacji tego odcinka obliczono wówczas na 318.000 złp. Jednakże wojna położyła kres dalszej realizacji tych projektów.
mgr TADEUSZ OLEJNIK

Dziennik Łódzki 1963 nr 63 

W woj. łódzkim ogłoszono ALARM POWODZIOWY
Na skutek postępującego ocieplenia stan wód w rzekach woj. łódzkiego zbliża się powoli do punktu kulminacyjnego. Wczoraj, w związku z dalszym przyborem wód do stanu alarmowego na większych rzekach woj. łódzkiego — Warcie, Pilicy i górnej Bzurze, Woj. Komitet Przeciwpowodziowy ogłosił alarm powodziowy dla dalszych powiatów. Tak więc wczoraj wieczorem alarmem powodziowym nie były w woj. łódzkim objęte tylko 4 północne powiaty: kutnowski, łowicki, skierniewicki i brzeziński.


Przy wszystkich zagrożonych obiektach, czuwają nieustannie przedstawiciele komitetów przeciwpowodziowych oraz oddziały wojskowe. Wczoraj żołnierze przeprowadzili dokładny patrol samolotowy wzdłuż całego koryta Warty w granicach woj. łódzkiego, W południowych odcinkach — od Działoszyna do miejscowości Garnek, rzeka uwolniła się już z lodu i wody spokojnie spływają. Na odcinku północnym rzeki, w kierunku Rychłocic, Burzenina, Osjakowa i Sieradza, Warta-wciąż jeszcze stoi skuta lodem. W tym rejonie ruszenie grubej, dochodzącej do 90 cm pokrywy lodowej, może stać się w najbliższych dniach bardzo kłopotliwe. M. Kr.


Dziennik Łódzki 1963 nr 65

Kulminacyjna fala w dolnym biegu rzek
Pomimo korzystnej dla spływu lodów pogody, stopniującej wiosenne roztopy, dla woj. łódzkiego nadal utrzymany jest alarm powodziowy. W poszczególnych rejonach rzecznych, sytuacja zmienia się bardzo szybko. Podczas gdy na Warcie wciąż jeszcze utrzymuje się stan alarmowy wód (np. wczoraj w Działoszynie wodowskazy podawały przekroczenie o 16 cm, w Burzeninie — 48 cm, w Sieradzu — 48 cm, w Uniejowie — 16 cm), na Widawce i Pilicy, mimo stanu alarmowego widoczny jest spadek przyboru. Fala kulminacyjna minęła w czwartek na Bzurze pod Łęczycą. W tym rejonie w okolicy Łowicza poziom wód podniósł się wczoraj o 10 cm.
A oto pokrótce sytuacja w poszczególnych rejonach woj. łódzkiego. W czwartek zostały przerwane wały ochronne na rzece Bełdówce w pow. poddębickim. Wyrwy załatano workami z piaskiem. Na rzece Ner w pobliżu wsi Kossów w pow. łęczyckim, woda przerwała wały na długości około 40 metrów. Nie zagraża jednak budynkom ani ludności.
Spory zator lodowy uformował się na Pilicy w Krzętowie w powiecie Radomsko. Przy usuwaniu przeszkody interweniują żołnierze z Kielc.
Na górnej Warcie, wolnej od lodu, na skutek przymrozków tworzy się świeży lód. W tym rejonie kulminacyjna fala przeszła w czwartek wieczorem przy stanie 550 cm (130 cm ponad stan alarmowy).
Jak nas informuje Woj. Komitet Przeciwpowodziowy, 16 marca spodziewana jest kulminacja (ok. 300 cm) w Burzeninie. Charakterystyczny dla woj. łódzkiego jest niewielki spadek wody na górnych odcinkach rzekj, a na dolnych przybór.

M. Kr.

Dziennik Łódzki 1963 nr 66

Z przeciwpowodziowego frontu
W województwie łódzkim sytuacja nie budzi obaw
Jak wynika z informacji Wojewódzkiego Komitetu Przeciwpowodziowego, sytuacja na rzekach województwa łódzkiego nie budzi na razie obaw. Mróz wstrzymał chwilowo spływ lodów, a co za tym idzie, zmniejszyło się tempo przyboru wody.
Na górnej Warcie zanotowano spadek poziomu wody o 10 cm, natomiast na odcinku dolnym i środkowym, wzrost do około 10 cm na dobę. Ponieważ od Osjakowa w dół rzeka „stoi", wody płyną przeważnie po lodzie. Na Pilicy i Widawce — największym dopływie Warty, od paru dni woda opada na całej długości. Na Nerze i górnej Bzurze woda opadła poniżej stanów alarmowych. W związku z tym, w powiecie łęczyckim alarm przeciwpowodziowy został odwołany.
Saperzy zlikwidowali ostatnio zator na Pilicy — w Przętowie, na Widawce — w miejscowości Szczerców (pow. bełchatowski) i szereg zatorów na Warcie — w dół rzeki od Krzeczowa. (Sł)

Dziennik Łódzki 1963 nr 147

Dla przemysłu i rolnictwa.
Wielki zbiornik wodny na Warcie koło Sieradza
W „Hydro-projekcie" opracowano koncepcję największej w woj. poznańskim inwestycji wodnej, o decydującym znaczeniu dla ochrony przed powodzią, zaopatrzenia w wodę przemysłu i rolnictwa, gospodarki komunalnej oraz aktywizacji żeglugi. Będzie nią duży zbiornik wodny na Warcie w Jeziorsku koło Sieradza.
Zbiornik, podnosząc poziom Warty, stworzy z niej także na odcinku Konin — Poznań i poniżej drogę wodną, umożliwiającą żeglugę nawet 600-tonowym barkom.
W rejonie Poznania tworzy się już nowe koryto żeglowne Warty i buduje się nowy most.
Realizacja inwestycji powinna się rozpocząć w 1966 roku.

Dziennik Łódzki 1965 nr 68

Spływ wód wiosennych w woj. łódzkim
Kulminacyjna fala mija środkowe odcinki rzek
Terenowe Komitety Przeciwpowodziowe w woj. łódzkim przeżywają chwile szczytowego napięcia. Sytuacja w poszczególnych rejonach wodnych zmienia się z godziny na godzinę. W czwartek pojawienie się kulminacyjnej fali na górnych odcinkach większych rzek woj. łódzkiego, spowodowało ogłoszenie alarmu przeciwpowodziowego dla powiatów: łowickiego, łódzkiego, łaskiego, rawsko-mazowieckiego, poddębickicego.
Wiceprzewodniczący Woj. Kom. Przeciwpowodziowego inż. Zb. Szczerba poinformował nas, że w piątek wysoka fala opuściła góne odcinki rzek oraz ich dopływy i utrzymuje się obecnie w rejonach środkowych większych rzek. Pozwoli to być może najwcześniej odwołać stan alarmowy w pow. łódzkim i łaskim.
Sprzyjającą okolicznością jest brak większych zatorów lodowych, które są najczęstszą przyczyną groźnych wylewów. Spiętrzenie lodów, które powstało na Warcie pod Uniejowem, nie stanowi większego niebezpieczeństwa. Wojsko nadzoruje również Pilicę w okolicy Nowego Miasta.
A oto kilka szczegółów o przebiegu spływu wód wiosennych w woj. łódzkim. Nadspodziewanie wysoka fala mijała wczoraj miejscowość Mirków nad Prosną w pow. wieruszowskim. Woda zalała tam częściowo łąki nadrzeczne, nie zagrażając jednak gospodarstwom. Znaczny przybór zanotowały wodowskazy w Osjakowie i Rychłocicach na Warcie (30 cm), w Sulejowie i Spale na Pilicy (12 cm) oraz na Pilicy w Nowym Mieście i jej dopływie Drzewiczce. Woda opadła natomiast na Widawce w Podgórzu (o 7 cm), Nerze w Poddębicach oraz na dopływie Bzury-Ochni (o 20 cm).
M. Kr.

Dziennik Łódzki 1966 nr 46

Dziękujemy saperom
W walce z zatorami lodowymi na Warcie
Sytuacja na większych rzekach woj. łódzkiego zmienia się z dnia na dzień. Sprawą najpilniejszą, jest stworzenie wolnych torów, po których mogłyby spłynąć nagromadzone w czasie mrozu olbrzymie ilości kry. Na Pilicy i Warcie od kilkunastu dni wolne szlaki wodne wyrębują w lodzie wezwani przez Woj. Kom. Przeciwpowodziowy do pomocy saperzy.
W powiecie łaskim i sieradzkim od 9 lutego nieprzerwanie pracuje nad Wartą oddział pod dowództwem ( kpt. A. LICHOTY, który 12 już rok kieruje w różnych rejonach woj. łódzkiego akcją interwencyjną w okresie spływu lodów.
Warta w okolicy Strońska do niedawna przypominała Wisłę środkową. Na szczęście obeszło się bez tragicznych następstw. Miejscowa ludność i sztab akcji przeciwpowodziowej przeżyli jednak okres najwyższego napięcia. Tu, w rejonie gdzie Warta gromadzi wody Widawki i Grabi, utworzył się olbrzymi zator ciągnący się na przestrzeni ponad 6 km. Koryto Warty przy niskim stanie wody zablokował lód. Nurt rzeki przerzucił się pod same wały ochronne, za którymi leżą gospodarstwa wsi Pstrokonie i Woźniki.
Pomogli saperzy. Widzieliśmy ich pod Strońskiem przy pracy. Kapitan LICHOTA z żołnierzami: J. Jankowskim, K. Grygorcewiczem, K. Pożarlikiem, L. Kubiesa, P. Kilosem in. dwoił się i troił. W przerębli raz po raz zanurzano kilkudziesięciokilogramowe ładunki trotylu. Rozkaz dowódcy, błysk w elektrycznej zapalarce i tony lodu wędrują w powietrze.
Warta powoli powraca do swego koryta. Żołnierze kpt. Lichoty, których odwiedziliśmy pod Strońskiem, walczą dziś z zatorami w okolicy wsi Suchej i mostu w Biskupicach w pow. sieradzkim. Jutro będą tam, dokąd wezwie ich SOS terenowych komitetów przeciwpowodziowych.

Tekst i foto: M. KRAJÓWNA

Dziennik Łódzki 1968 nr 19

Alarm przeciwpowodziowy w powiecie Rawa Mazowiecka
Zator na Warcie utrzymuje się
Stan wód na rzekach ziemi łódzkiej w ciągu nocy z niedzieli na poniedziałek obniżył się. Wyjątek pod tym względem stanowiła Warta pod Sieradzem, gdzie nadal utrzymuje się wysoki poziom 60 cm ponad stan alarmowy. Jest to spowodowane utrzymywaniem się zatoru lodowego między Dziegoszewem a Suchą. Saperzy rozbili już 1.000 m tego zatoru i obecnie jest on nadal likwidowany. Podniósł się poziom Warty pod Uniejowem.
(...) W dalszym ciągu obserwuje się opadanie wód Neru, Widawki i Prosny. Obecnie alarmy przeciwpowodziowe obowiązują w następujących powiatach województwa łódzkiego: Poddębice, Łowicz, Rawa Mazowiecka, Sieradz i Wieluń.
(s)

Dziennik Łódzki 1970 nr 72

Alarm przeciwpowodziowy w powiatach: łęczyckim, łowickim i łaskim
Topniejące masy śniegu nadmiernie zasilają w wodę rzeki województwa łódzkiego. Bzura, Widawka, Warta, Pilica i Ner — na całych długościach wykazują wysokie przekroczenia stanu alarmowego wód. W Działoszynie Warta „wyskoczyła" o 17 cm ponad stan alarmowy, a w Uniejowie o 30 cm. Widawka w okolicach Podgórza przybrała o 28 cm powyżej stanu alarmowego, Prosna w Mirkowie (pow. Wieruszów) aż 80 cm. Wody Pilicy w Sulejowie przekroczyły normę alarmową o 12 cm, a w Spale o 66 cm, Bzura pod Łęczycą 12 cm a w Łowiczu o 16 cm.
W tej sytuacji Wojewódzki Komitet Przeciwpowodziowy w Łodzi ogłosił alarm przeciwpowodziowy w trzech powiatach: łęczyckim, łowickim i łaskim.
Na razie nie ma zagrożenia określonych obiektów. Awarie zdarzają się tylko na groblach. Usuwane są przez miejscową ludność pod nadzorem komitetów przeciwpowodziowych. Takie wypadki miały miejsce w powiecie łęczyckim i łowickim.
Prognozy na najbliższe dni przewidują dalszy przybór wód Warty, Pilicy i Widawki, natomiast wody Neru i Bzury powinny nieznacznie opadać. W stan pogotowia przeciwpowodziowego postawiono powiaty piotrkowski, wieruszowski, poddębicki i rawski.
Jak nas informuje Wojewódzki Komitet Przeciwpowodziowy — na razie nie przewiduje się takich sytuacji, w których należałoby ewakuować ludność z najbardziej zagrożonych terenów. Na tę ewentualność — wszystko jest jednak przygotowane od dawna, łącznie z kwaterami dla wojska (jeżeli jego pomoc okaże się konieczna), drużynami ratowniczymi, organizacją zaopatrzenia itd.
Teren województwa jest stale patrolowany i wykonuje się wszystkie zabiegi, które mają na celu niedopuszczenie do powodzi. (tar)

Dziennik Łódzki 1970 nr 152

Flisacki spływ pod Sieradzem
WARTĄ — JAK PRZEŁOMEM DUNAJCA
Aby popłynąć flisackimi tratwami trzeba było do tej pory jechać aż do Niedzicy nad Dunajcem. Od nadchodzącego poniedziałku podobne spływy, organizować będzie na Warcie Powiatowy Ośrodek Sportu Turystyki i Wypoczynku w Sieradzu.
Dzięki inicjatywie miejscowych władz zbudowano tu takie same tratwy jak te, które pływają po Dunajcu. Wartą będą one pokonywać odcinek od Burzenina do Sieradza w czasie ok. 1,5 godz. Trasa biegnie przez piękne okolice.
Z Sieradza do Burzenina tratwy przewozić się będzie samochodami.
Zgłoszenia chętnych do wzięcia udziału w tej niecodziennej atrakcji turystycznej przyjmuje POSTiW w Sieradzu, (Parkowa 1, tel. 80-39, 87-81). (Kas.)

Dziennik Łódzki 1970 nr 154
Flisacy znad Warty
Chcąc popularyzować piękno ziemi sieradzkiej POSTiW w Sieradzu wystąpił z ciekawą inicjatywą spływów flisackich na Warcie. W ubiegły poniedziałek ruszyły pierwsze tratwy, którymi kierowali flisacy ubrani w barwne stroje regionalne. Trasa spływu wiodła z Burzenina do Pstrokoni, gdzie organizatorzy przygotowali dla uczestników wycieczki — pieczonego na rożnie... cielaka.
Sieradzki POSTiW wspólnie z „Gromadą" już w najbliższych dniach będzie organizował podobne wycieczki dla grup zbiorowych oraz turystów indywidualnych. Organizatorzy opracowali pięć wersji spływu, trwającego od 2 do 8 godzin. Obranym szlakiem przebiegała w XII wieku znad Bałtyku Droga Bursztynowa. Inicjatorzy spływu chcą połączyć go ze zwiedzaniem zabytków Sieradza.
Foto A. Wach.

Dziennik Łódzki 1971 nr 24

ALARM na rzekach województwa
Przekroczenie poziomu wód
Najgorzej na Warcie
Straż pożarna pracuje całą dobę
Systematyczny — a w ostatnich dniach gwałtowny wzrost temperatury spowodował topnienie śniegu i lodu oraz przybór wód w rzekach oraz zbiornikach wodnych. Przedwcześnie ruszyły kry lodowe. Sytuację skomplikowały dodatkowo opady deszczu.
W tych warunkach w ostatnich 3 dniach powstała groźba powodzi w woj. łódzkim. W powiatach łaskim, łowickim i sieradzkim ogłoszono alarm przeciwpowodziowy. Wody na rzekach i strumieniach — a szczególnie Warcie i Widawie — przekroczyły od 20 do 35 cm. stan alarmowy. Na Warcie — na odcinku Tyczyn — Burzenin — woda przerwała już wały ochronne. Z natychmiastową pomocą pospieszyła tu straż pożarna i miejscowa ludność. Natomiast w powiecie wieluńskim — o czym poinformował nas wczoraj z-ca przew. Woj. Komitetu Przeciwpowodziowego, mgr J. Wojciechowski — woda zagraża kilku wsiom.
Chociaż w niektórych miejscach, na Warcie i innych rzekach woda powoli opada, sytuacja nadal jest trudna. Na Warcie bowiem w okolicach Osjakowa, Konopnicy i Kamiona utrzymują się poważne zatory lodowe. Należy spodziewać się, że trudna sytuacja utrzyma się jeszcze przez najbliższych kilka dni, o ile nie zajdą zmiany w warunkach atmosferycznych.
* •
W wyniku gwałtownego znikania z pól śniegu i lodu niełatwe warunki panują również na drogach województwa. W środę np. na trasie Radomsko, Sieradz, Łódź, samochody prawie tonęły w potężnych kałużach wody. Służba drogowa i ludność — jak dotąd — w większości przypadków nie pomyślały o odprowadzeniu wody nawet z dróg publicznych.
(zbk)

Dziennik Łódzki 1971 nr 28

Wysoka woda opanowana
Odwołanie stanów alarmowych
Obliczanie strat
Po kilkunastu trudnych dniach, akcja przeciwpowodziowa w województwie łódzkim została zakończona. Wczoraj odwołano stany alarmowe w powiatach łowickim i sieradzkim. Na Warcie, Pilicy oraz innych rzekach woda systematycznie opada. Na przykład w Burzeninie, Działoszynie i Sieradzu poziom wody obniżył się o 15 do 20 cm. Utrzymuje się obecnie poniżej stanu alarmowego.
Powiatowe komitety przeciwpowodziowe oceniają straty wyrządzone przez styczniową powódź. Szkody są duże. Woda i spływająca kra lodowa zniszczyły kilka mostów, uszkodziły wały ochronne oraz urządzenia melioracyjne. Woda z Pilicy na odcinku Ostrów — Łączno zalała także dwa budynki mieszkalne (rodziny ewakuowano) oraz wiele budynków gospodarczych. (zbk)

Dziennik Łódzki 1972 nr 203

Sezon wędkarski trwa
Uczeń z Wielunia — Andrzej Glinka miał niebywałe szczęście. Złowił w Warcie w miejscowości Krzeczów — brzanę. Ryba mierzyła 75 cm, a ważyła 3,5 kg (na zdjęciu). Natomiast Roman Pacocha zdobył dużego bolenia, rybę trudną do złowienia. Ważyła ona również ok. 3,5 kg. Rekordowym połowem w tym sezonie był złowiony w Warcie 35-kg sum o długości 172 cm.




Dziennik Łódzki 1975 nr 220

Krajobrazy XX wieku
WARTA
ŻYCIODAJNY SKARB
W LUTYM TEGO ROKU, WE WSIACH POŁOŻONYCH W DOLINIE RZEKI WARTY, NAJBLIŻEJ MIASTECZKA, KTÓRE SWĄ NAZWĘ WZIĘŁO OD RZEKI, POJAWILI SIĘ SPECE Z POZNANIA. ICH BARAKOWOZY ROZRZUCONE W PUSTCE ROZLEGŁYCH ŁĄK, NIE WYGLĄDAŁY IMPONUJĄCO. WKRÓTCE POTEM W NIEDALEKIM MIASTECZKU DOBRA, NALEŻĄCYM JUŻ JEDNAK DO OŚCIENNEGO WOJEWÓDZTWA KONIŃSKIEGO, POJAWIŁY SIĘ ŻÓŁTE TABLICE POZNAŃSKIEGO PRZEDS. ROBÓT LĄDOWYCH I WODNO-INŻ. „HYDROBUDOWA 7", KTÓRE WYTYCZYŁY SZLAK W KIERUNKU WSI SKĘCZNIEW.
Jeziorsko" — to nazwa, która za kilka lat będzie w kraju tak samo dobrze znana, jak dziś Sulejów. Nie ma zbiornika w samym Sulejowie, nie będzie też w gminnej wsi Jeziorsko. Gdy projektanci z „Hydroprojektu" w Poznaniu wzięli zbiornik na Warcie „na deski" — miał może sięgać aż dotąd. Teraz jego linia brzegowa kształtuje się nie co inaczej.
Do Jeziorska trafić z Łodzi jest dość łatwo. Każdy powie w Sieradzkiem: „można od strony Sieradza, można i od Poddębic". W obu wypadkach trzeba tak, jak do Sulejowa nakręcić na licznik samochodu ok. 60 km. Za Skęczniewem sprawa się już bardziej komplikuje. To jedna z tych wsi, gdzie to "diabeł lubił mówić dobranoc". Wystarczy jednak przejechać Uniejów, Dobrą i Piekary, by znaleźć się zaraz potem w miejscu, gdzie stanie za kilka lat wielka zapora czołowa nowego zbiornika wodnego centralnej Polski.
Od strony Warty — miasta, droga też jest dziś jeszcze kręta, bo przez Jeziorsko, trzeba jechać na Miłkowice, Rzymsko i Dobrą. Wytyczenie nowych, prostszych i krótszych dróg do zalewu, to jedno z najważniejszych obecnie zadań towarzyszących tej budowie. Dróg, które trzeba zmodernizować lub zbudować w tym rejonie, jest w programie 90 km.
Przez specjalistów woda jest już od dość dawna traktowana jako jeden z najcenniejszych surowców. Nie jest to jednak jeszcze poglądostatecznie upowszechniony. Sporo działaczy gospodarczych i użytkowników ze sfer gospodarki komunalnej i przemysłu, bardzo już uczulonych na sprawy deficytu wielu innych surowców, w wypadku wody wykazuje
JESZCZE BRAK WYOBRAŹNI
Problem urasta do sprawy „gardłowej" w momencie, gdy z kranu przestaje kapać woda. Ale wtedy najczęściej jest już zbyt późno na rozsądne manewry.
Od wielu lat, Polska należy do krajów charakteryzujących się znacznymi deficytami w bilansie ogólnym wody. Te niedobory są jeszcze większe w poszczególnych regionach. Należałoby więc nie od razu po aptekarsku, ale z największą uwagą traktować zasoby wody przemysłowej i pitnej, stosując nie tylko oszczędności i ochronę wód, ale prowadząc gospodarkę wodną w całym tego słowa znaczeniu i to wszędzie, nawet w najmniejszym zakładzie czy miasteczku. Rzadkie są jeszcze w naszym przemyśle urządzenia do zamkniętego obiegu, pozwalające wodę wykorzystywać wielokrotnie, rzadkie jest „preparowanie" wody pozwalające na uniknięcie strat technologicznych. Posłużmy się tylko jednym przykładem. Szacunek GUS mówi, że straty w przemyśle spowodowane złą jakością wód powierzchniowych, niewłaściwie stosowanych, wynoszą rocznie ponad 1.179 mln zł. W gruncie rzeczy są one znacznie wyższe, gdyż mają wpływ na jakość wielu wyrobów przemysłu (korozja, niszczenie aparatury, złe wybarwienia w farbiarstwie itp.). Ostatnie lata są okresem przyspieszenia realizacji wielu podstawowych inwestycji, które zbliżą nas do pierwszego etapu kompleksowego uporządkowania gospodarki wodnej w kraju. Należą do nich głównie oczyszczalnie ścieków, zbiorniki retencyjne na wodę i regulacja rzek.
W BLISKIM ZASIĘGU ŁODZI
po Sulejowie, zbiornik "Jeziorsko", jest drugą taką inwestycją o kapitalnym znaczeniu. Nie przypadkowo naczelnym inwestorem tego przedsięwzięcia jest Ministerstwo Rolnictwa. Na olbrzymim terenie doliny rzeki Warty, depresja obejmująca 4.710 ha ziemi wyłączyła ją praktycznie spod gospodarki intensywnej. Obszar ten będący przez lata całe naturalnym zbiornikiem przeciwpowodziowym, chroniącym niżej położone dzielnice Poznania, w okresie wystąpienia większych fal powodziowych na Warcie, przed zalewem tylko, dzięki utworzeniu w tym rejonie zbiornika będzie mógł być przywrócony mądrze kierowanej gospodarce agrarnej. Zamiary samego resortu rolnictwa są w tym rejonie znacznie ambitniejsze. Dzięki wodzie zmagazynowej w zbiorniku „Jeziorsko" po zmeliorowaniu doliny, będzie bowiem można zacząć stosować kontrolowane szeroko-przestrzenne nawodnienia na obszarze 54 tys. ha. Ile to jest plonów w przeliczeniu na użytki rolne nie trudno obliczyć.
Kierownika odcinka „Hydrobudowy 7" w Skęczniewie, Mieczysława Wojciechowskiego w czasie rajdu po przyszłym królestwie urodzaju nie zastałam. Miałam jednak szczęście — obok nieoszklonych jeszcze baraków przyszłego biura budowy spotykam inspektorów nadzoru mgr inż. mgr inż. Leona Czarneckiego i Ireneusza Szejbę. Razem budowali już zbiorniki we Włocławku na Wiśle oraz w Pakości na Noteci. Teraz postanowili spróbować jeszcze raz na Warcie. „To jest ogromna inwestycja. Na szczęście może nie tak trudna, bo w gruncie rzeczy sama natura nam tu wiele pomoże — informują mnie moi rozmówcy. Zalejemy to co się przez wieki samo ukształtowało. Zbiornik budowany na 484 km Warty, będzie mieć długość 20 km. szerokość od 2 do 4 km. Powierzchnia będzie 2 i pół raza większa od sulejowskiego. Będzie to piękny akcent w tutejszym krajobrazie, akcent już XX-wieczny.
PATRZĘ NA MAPĘ
sporządzoną na olbrzymiej tablicy i staram się ujrzeć tę okolice tak, jak będzie wyglądała po 1 października 1981 r., kiedy nastąpić ma zalanie niecki zbiornika „Jeziorsko". Między Skęczniewem i Siedlątkowem na drugim brzegu Warty, na przestrzeni 2.720 metrów wyrośnie główna zapora czołowa, która zamknie całą dolinę. Dwie zapory boczne zaczynać się będą z jednej strony w Miłkowicach, z drugiej w Pęczniewie. Zbiornik mimo formalnego podporządkowania gospodarce Poznania, w 90 proc. położony będzie na terenie woj. sieradzkiego, a w 10 proc. na obszarach ziemi konińskiej.
Zbiornik „Jeziorsko" poza uszczelnieniem w niektórych miejscach dna, nie będzie wymagał pogłębiania i zbyt wielu obwałowań. Każdorazowo na wiosnę, gdy fala będzie wysoka, napełniany będzie stopniowo, by później zależnie od potrzeb można było wodę rozdzielać głównym odbiorcom.
Na tę wodę z Warty czeka już długa kolejka klientów. Przede wszystkim Poznań, który z wód Warty korzystać będzie w perspektywie roku 2000. Woda ta jest także niezbędna dla rejonu przemysłowego Turka, Konina i Śremu. O rolnictwie już była mowa. Pozostaje jeszcze kapitalna funkcja zalewu, jako nowego rejonu rekreacyjno-sportowego dla całego łódzkiego okręgu przemysłowego, od którego dzielić będzie zbiornik odległość 60 km, Sieradza (30 km), Konina (30 km), Kalisza (50 km). Funkcje te szczególnie szybko powinny zaktywizować gospodarczo i kulturalnie te dotąd zupełnie nie znane, a bogate lasy okolice.
W rejonie środkowej Warty pojawił się nowy element, gruntownie przeobrażający ten region. Jego znaczenia trudno jut dziś przecenić, choć załoga przyszłej wielkiej budowy liczy dopiero 100 osób. Przeobrażenia będą tu szybko nabierały tempa. We wsi Łyszkowice, w Skęczniewie i w Błaszkach, gdzie powstaje specjalna bocznica dla inwestycji, rozpoczęły się już wywłaszczenia rolników, którzy przeniosą się w inne strony. W przyszłym roku pełną parą ruszy budowa wielkiej zapory. A później wszystko pójdzie już szybko. Tak jak to było na innych podobnych inwestycjach, od których zależy tak wiele.
MARYNA KRAJÓWNA


Brak komentarzy:

Publikowanie komentarza