Inwentarz Sędzice (1790)

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-183, karta 1261-1268.
Dokument przepisał Piotr Tameczka.

Inwentarz czyli stan dóbr wsi połowy Sędzic WW Jmć Panów Filipa y Józefa Nieniewskich dziedzicznych Wielmożnemu Jegomości Panu Stanisławowi Balickiemu w zastaw puszczonych z osiadłością poddaństwa i budynków dworskich jako i wiejskich opisany i przez strony podpisany. 

1mo. Dwór do którego wchodząc ganek na czterech słupach w przyciesiach ale pogniełych stojący zgórą czyli izdebką na tym ganku będącą o trzech oknach w cztery tafle z drzwiami. Wchodząc do dworu drzwi na zawiasach żelaznych z ryglem żelaznym do zamykania sieni, w sieni okno wytłuczone złe tylko w nim tafelek dwie, posowa zła kawałkami brakuje tarcic powygniwała, bez podłogi. Z sieni wchodząc do dworu po prawej ręce pokój pierwszy do którego drzwi z tarcic stolarską robotą z antabą żelazną, okien w tafle w tym pokoju trzy w których oknach tafel cztery przetrąconych, piątej tafli w jednym oknie całki niemasz, okiennice ze dworu zamykane na zawiasach żelaznych, w tymże pokoju obicie atłaskowe już potrzaskane i nadbutwiałe co z pułapu ciecze, bryłów dziewiętnaście długich, krótkich zaś nad oknami i drzwiami kawałków szesnaście, narożnik z tego pokoju do którego wchodząc – drzwi na zawiasach żelaznych z zamkiem i kluczem będące w tymże narożniku okien dwa, w jednej kwaterze tafla zła, u których to okien okienice dwie, jedna zewnątrz zasuwana a druga ze dworu zamykana. W tymże to narożniku posowa pobutwiała, u podłogi tarcice pogniwały i popruchniały. 
Pokój drugi do którego wchodząc drzwi podwójne na żelaznych zawiasach z zamkiem antabą i kluczem żelaznym – w którym to pokoju posowa częścią pobutwiała co ciecze i podłoga miejscami dziurawa gliną powylepiana, kredensik z zamkami trzema lecz tylko przy jednym zamku jest klucz, a u dwóch niemasz, okien trzy, w jednym oknie kawałek tafli brakuje, w drugim zaś oknie tafle dwie przetrącone. W tychże to dwóch pokojach – piec jeden, kominki zaś dwa biało trynkowane. W tymże pokoju obicie niebiesko malowane. Z tegoż to pokoju drugiego wchodząc do narożnika drzwi stolarską robotą na zawiasach żelaznych z zamkiem antabą i kluczem żelaznym, wtymże narożniku posowa pobutwiała bo ciecz[e?], podłoga dziurawa pogniła kawałkami, okno jedno z o[kie?]nicą zewnątrz zasuwaną w którym to oknie tafla jedna przetrącona, z tegoż to narożnika wychodząc na powrót [do?] tegoż pokoiu idąc do drzwi do siąnki otwieraiących się kł[ódką?] drzwi taką robotą iak i u pierwszego pokoiu z antabą i kł[ódką?] żelaznym, na zawiasach żelaznych a wchodząc do sianki posowa dobra, podłogi niemasz, w tey siance okno w tafelki drobne połowe z dużych dwie złe przetrąconemi brakuie tafelek 4, wteyże siance stoi magla WW. Dziedzica, z sionki wychodząc do pokoiu, który to pokóy obrocony na spiżarnią, podłogi niemasz, posowa z dylów, drzwi troie stolarską robotą na zawiasach żelaznych, okno z tafelek drobnych dobre, drugie okienicą bez zawias zabite, trzecie tylko [...] okienicą na zawiasach zamykane. Z tego pokoiu czyli spiżarni narożnik na którym to narożniku posowa z [...] łupanych, okna niemasz tylko zewnątrz zasuwane okienicą. W teyże spiżarni pieca i kumina niemasz tylko mur [gli?]ną do czeladney izby wylepiony; wchodząc znowu do czeladney izby tam posowa dobra bez podłogi. W tey izbie okien dwa z tafel drobnych brakuie tafli pięć, trzecie okno okienicą zabite i gliną oblepione. W teyże izbie czeladney pieca [nie?]masz tylko komin z gliny wylepiony. W teyże izbie szafa drewniana bez drzwiczków u spodu. Z tey izby narożniczek z posową bez podłogi, okna niemasz tylko okienicą zamykane; wychodząc z izby czeladney schody na góre z drzwiami na za[wia?]sach, w środku zaś tego dworu kuchnia, mur dołem do po[łowy?] na iedney stronie dany, daley z gliny lepiony, wierzch [...] nadmurowany; w ktorey to kuchni kotlina zruynowana. Dach na dworze reparacyi znaczney potrzebuie przyciesi w ziemie powłaziły. 
Browar wchodząc do sieni, drzwi na biegunach drewnianych wrzecądzem i szkoblem. W tey sieni statki browarne do robienia piwa, kadzie dwie dębowe, iedna zła reparacyi potrzebuie, obręcze na tychże kadziach drewniane, beczek cztery, przycierków małych dwa, posowy kawałek nad iedną kadzią a daley niema, kociełek ieden ma[...] pogięty, z sieni izba, drzwi z tarcic na zawiasach żelaznych z chaczykiem i szkoblem zrękoieścią żelazną. W izbie tey pod[łoga?] dobra i posowa z tarcic, okno duże iedno, okienicą zewnątrz zasuwane z szyb okrągłych brakuie szybków pięć, na drugiey stronie okienko małe iedno, dobre, wtey izbie piec z kafli zielonych w glinę oblepiane, na górze do suszenia słodu [...]ganki z burtnicą bez lasów których niemasz do burtnicy [bez?] kadzi, dach na tym browarzu częścią snopkami częścią szkudłami zły i reparacyi znaczney potrzebuie, studnia przed browarem od której rynna tylko iedna mała do browaru. Przed browarem zrąb od gorzelni bez drzwi. Daley idąc w podwórze spichrz z wystawą o dwóch sypaniach dolnym i górnym. U tego spichrza drzwi z wrzecądzem, zawiasami żelaznemi, z zamkiem bez klucza, podłoga z gruntu reperacyi potrzebuie, posowa zbutwiała i pogniła, dach także reparacyi potrzebuie znaczney, przyciesi pognieły. 
Stodoła u ktorey przyciesi pognieły i wielkiey reparacyi potrzebuie. Przed tą stodołą zrąb w podwórzu w trzy ściany bez owierek. 
Daley idąc owczarnia nade drogą, kalonki niemasz, wrota złe, drągów niemasz, ściany na podwórze pochylone, żłoby cztery krótkie, nadpruchniałe, drabki małe trzy, dach zły. 
Staynia, drzwi na biegunach drewnianych z szkloblem i wrzecądzem żelaznym u którey stayni przyciesi pognieły, zgoła reparacyi potrzebuie i poprawy dachu, gdyż się pochyliła. 
Za staynią oborka nowo przestawiona ze starych dylów, żłobów cztery, drabek dwie, u drzwi wrzecądz i szkobel żelazny. Przy tey oborze chlewików trzy pod iednym przykryciem. W iednym chlewiku posowa z dylików, na dwóch zaś niemasz posowy, reparacyi potrzebują. 
Za dworem sad częścią żerdziami częścią płatami ogrodzony, poprawy znaczney w grodzeniu potrzeba. W tym sadzie leszek czternaście grochu, kartofli leszek dziewięć, marchwi do nasienia sadzoney leszek cztery, pasternaku kawałków siedm. 

Pobudynki wieyskie za podwórzem idąc na wieś ogródek żerdziami kawałkami ogrodzony, marchwią zasiany ale iey niemasz, grochu kawałków cztery. Przy tym ogródku chałupa w którey komornica siedzi, kumin obalony i puł dachu niemasz, po lewey ręce na drugiey stronie chałupa na placu kmiecym "Szewskim" zwany, stara i znaczney reperacyi potrzebuie. Przy tey chałupie ogród na którym komornice kapustę mają zasadzoną. Przy ogrodzie łączka okopana rowem, w końcu łączki marchwi zagonów trzynaście krótkich, wedle tego ogroda stodoła dobra ze wszystkiem od dwóch sąsiekach, wedle tego placu i chałupy ogród w składów sześć na szerz do wpołowy owsem zasianych, od końca pięć kawałków prosa, pięć kawałków jęczmienia zasianych, na którym placu stoi chałupa zagrodnicza stara po Izydorze co na wędrówkę poszedł, w tey siedzi Izydorka komornica. 
Na drugiej stronie po prawej ręce chałupa Piotra Olejnika kmiecia z stodołą i innemi budynkami na tym placu będącemi. Idąc daley po lewey ręce chałupa na placu kmiecym "Jadamowizna" zwanym, dobra tylko komin i dach potrzebuie poprawy, bez grodzenia, za tą chałupą ogród jęczmieniem przez Krysztofa Parobka zasiany, na drugiey stronie po prawey ręce plac kmiecy pusty "Nadziejowski" zwany, na którym placu tylko szołek czyli komórka stoi, za tym placem ogród kawałkiem prosa zasiany przez komornice Nadziejkę. Idąc daley po prawey ręce chałupa, w którey siedzi Szczepan Zagrodnik, przy którey chałupie ma stodołkę i ogród, chałupa na placu kmiecym "Marczakowskim" zwanym, w którey siedzi Tom[asz?] przed dwiemu laty osadzony na teyże kmiecey roli, ma stodoł[k?]ę, ogród przy tey chałupie i szopę nieposzytą. Daley idąc po prawey ręce karczma z sienią i izbą, na którey kalonki nie masz. W sieni balka iedna upadła, komin zruynowany, posowa pod kalonką pognieła, okna dwa w tafelki małe, i to powytłukiwane. Daley idąc po lewey ręce chałupa, w którey siedzi Jan Szewczyk zagrodnik, nie ma żadnego innego budynku, tylko ogród przy tey chałupie. Po prawey zaś ręce za karczmą chałupa zagrodnicza, w którey siedzi komorą urodzony Otwinowski, ogród przy tey chałupie, lecz stara i spruchniała. Druga na tey samey stro[nie?], w którey siedzi komornica Adamka, także stara, spruchniała, reperacyi potrzebuie i ogród do tey chałupy. 

Osada wiejska. 
Piotr Olejnik kmieć ma cztery woły, pare koni starych i inną [...] osady kmiecia należącą. Załogę robi cały tydzień po dw[oygu?] w poniedziałek i czwartek po iednemu, a od Ś. Małgorzaty do Sgo Michała tylko w czwartek po iednemu, a cały tydzień po dwoygu stróżą i trzodę odbywać powinien, sep żyta, wierteli cztery, owsa wierteli cztery, kapłonów dwa, jay trzydzieści, jarzyny dwie odprawować powinien. Drugi Tomek Marczak ma wołów cztery, konie mu dać trzeba, szli[?] parę ponieważ jeszcze zasiewku nie ma dokładnego, więc spu na ten roli ieden nie da, i do tego grochu wiertel do siewu, i owsa korzec dać mu potrzeba, robić powinien tak iak pierwszy i czynsz oddawać. 
Zagrodnicy: 1-szy Szczepan robi trzy dni w tydzień ręczną robotą, stróżą, trzodę odbywać powinien i sztukę oprząść, drugi Jan Szewczyk te[...] same robocizne odbywać powinien, zaprzęgu dworskiego [...] nie mają. Komornice: pierwsza Jadwiga Owczarkowa wdowa, 2-ga Józefowa Szewcowa, 3-cia Agata Nadziejka, 4-ta Ewa Szymkowa, 5-ta Stachowa Królka z mężem, 6-ta Maryanna Krysztofowa, 7-ma Maryanna Toiąnka, 8-ma Maryanna Adamowa, którey mąż służy w Bartochowie, 9-ta Anna Izydorka, Dziesiąta Maryanna Walkowa, te biorą kopizny żyta po pułkopy, jęczmienia po pułkopy, grochu, taterki i owsa po składzie na ogrodzie warzywa po zagonie przysadzić sobie powinny i przysiać lnu lub prosa także po zagonie na pańskim folwarku robić powinny pańszczyzny dni dwa w tydzień a od S. Małgorzaty do Sgo Michała dni trzy w tydzień, tłukę w żniwa wraz z drugiemi odbywać powinny. 

Zasiewy dworskie tak też i grunta dworskie i wiejskie. 
Pole ozimie. 
Pierwszy folwark u Wiatraka dwoygiem stay przyłogiem leży, dwoie stay żyta piąte przyłogiem, szóste i siódme staie żyta na którym cztery składy komornice przysiały, na ósmym staju owsa pułtoraków siedemnaście, iarki zagonów czternaście, daley idąc w pole rola składem jednym po Izydorze zbiegłym żytem zasiana ale bardzo żyto mizerne na dłuż staj ośm. Item rola "Kaczmarska" zwana składem jednym przyłogiem leży. Item rola zagrodnia po Krysztofie Otwinowskim ze składowego sieje. Item rola po Izydorze składem jednym czworo stay żyta, piąte staie iarki, reszte tey roli komornica zasiała. Item rola po Krysztofie składem iednym, stay ósm ze składowego siana. 
Drugi folwark pański "Dziewiątnik" zwany, zasiany żytem stay sześć do drogi, siódme staie całkie na szerz, także zasiane żytem. 
Trzeci folwark ku granicom "Przymiarki" zwany na markowkach[?] dwoie stay przyłogiem leży. 
Czwarty folwark ku "Zagłówkom" na którym iarki dwoie stay zagonów trzydzieści sześć na szerz na trzecim staju iarki zagonów dziewiętnaście, owsa zagonów czternaście, na czwartym staju między drogą zagonów krótkich jarki szesnaście owsa pułtoraków dziesiąć, na tym samym folwarku jęczmienia zagonów piętnaście na szerz staie iedno, na dłuż, troie zaś stay żyta, na czwartym staju parobek i szewc żyto zasiali, reszta tego folwarku ku granicom przyłogiem leży. 
Folwark piąty ku "Pasiekom" na którym żyta zagonow czterdzieści pięć na szerz troie stay na dłuż zasianego reszta ku granicom przyłogiem leży. Wracając się ku wsi pod wiatrakiem klin czyli kawałki żytem ze składowego zasiane. Za rowami za wsią role puste kmiece pierwsza rola "Szewcowska" nazwana sześcią składów na szerz zakładowego zasiana, druga rola "Nadziejska" zwana kmieca podobnież szeroka i długa częścią ze składowego zasiana częścią przyłogiem leży [...] rola zagrodnia po Tomku składem jednym na szerz przyłogiem leży. 
Czwarta rola "Adamowizna" kmieca składów [dwa?]naście na szerz częścią ze składowego zasiana częścią przyłogiem leży. 
Piąta rola zagrodnia po Tomku składem jednym ze składowego zasiana. 
Szósta rola Szewcowska sześcią składów na szerz częścią ze składowego siana częścią przyłogiem leży. 
Siódma rola pusta "Kowalowizna" zwana sześć składów na szerz częścią zasiana ze składowego a częścią przyłogiem leży. 
Ósma rola pusta u leśney drogi składów trzy na szerz ze składowego zasiana. 
9ta rola kmieca "[...]dziejewska" zwana ze składowego zasiana. Pole jare za[...] za placem "Szewcowskim" tatarki staje jednem pułtoraków [...] [dwa?]naście, a dwa pułtoraki niezasiane, na drugim staju [...] półtoraków [...] owies zasiany na szerz pułtoraków szesnaście, ostatnie staje ku "Kalonkom" przyłogiem leży, wedle tey roli, "Dziewiątnik" zwany na szerokim folwarku ku Kalonkom owsa pułczwarta stay na dłusz szesnaście pułtoraków na szerz na tymże samym folwarku staje jedno [...] dwadzieścia cztery pułtoraki na szerz: przy drodze Kościelney z obudwóch końców tego folwarku przyłogiem leży. U topoli w końcu tego folwarku jęczmienia zagonów dziesięć, klinów pięć, lnu zagonów dziewięć na dwór zasianych, kanoniczych zagonów pięć krótkich. Idąc dalej drogą Sieradzką nad sadzawką WJmc Pana Jakuba Nieniewskiego klin roli przyłogiem leży, dalej role puste kmiece. Pierwsza rola kmieca [...]mowska czworgiem stay sześcią składów na szerz ze składowego zasiana, troygiem stay. Druga zagrodnia Izydorowizna składem jednym czworgiem stay niezasiana. Trzecia kmieca Szewcowizna czworgiem stay sześcią składów na szerz całka na składowe zasiana. Czwarta rola pusta trzyema składy czworo stay ze składowego zasiana. 5ta rola kmieca Adamowizna sześciom składy czworo stay ze składowego zasiana. 6ta zagrodnia po Krysztofie składem jednym ze składowego zasiana. Siódma Kaczmarska rola składem [...] przyłogiem leży. Ósma zagrodnicza po Izydorze przyłogiem leży. 9ta zagrodnicza po Tomku przyłogiem leży składów dwa na szerz na długość stay czworo. 10ta zagrodnicza po Krysztofie składem jednym ze składowego zasiana. Za temi rolami folwark pański nad drogą Sieradzką, na którym jęczmienia dwojgiem stay na dłuż zagonów dwadzieścia cztery, na szerz tatarki stay jedno, na dłuż zagonów dwadzieścia cztery na szerz reszta roli na tym folwarku przyłogiem leży, od łąk zaś na tym samym folwarku marchew zagonów osiemnaście krótkich, kapusty zagonów piętnaście, pięć zaś zagonów roli miedzy tą kapustą i marchwią nie zasiane ani zasadzone, kapusta i marchew bardzo rzadka. Za tym folwarkiem dział pusty trzema składami z klinem przez połowę ze składowego zasiny reszta przyłogu. Item rola kmieca Adamowska czworgiem stay czterma składy połowę ze składowego zasiana połowę przyłóg. Item rola "Szewcowizna" zwana podobnie długa i szeroka całkiem ze składowego zasiana. Item przydziałki zagrodnie przyłogiem leżące. Item rola kmieca Nadziejowska czworo stay czterma składy ze składowego zasiana. Item rola pusta dwiema składy czworo stay przyłogiem leży. Folwark pański za temi rolami nad granicami Pietrowskiemi całki przyłogiem leży. Item staje roli klinem nad stawem wychodzące przyłogiem leży i kawałem cierniem zarosło, na stawisku łąka wypasiona, tudzież inne łąki jako to trzy kmiece jedna pusta i połowę pasternika aż do sadzawki [li tera?] sadzawaka łabuziem zarosła i trzciną nie zastawiona, przy tey sadzawce dziesięć pułtoraków roli przyłogiem leży za sadem w końcu łąki pustey, które się tu się opisują. Folwark za temi łąkami od Pietrowic ku wsi ciągnący się na którym staie iedno jęczmienia na wpół z owsem na dłuż zagonów osiemdziesiąt ieden, na szerz na drugim staju grochu dwadzieścia i dwa pułtoraków, tatarki pułtoraków dwadzieścia, na trzecim staju tatarki pułtoraków trzydzieści sześć, reszta tego folwarku przyłogiem leży i na szerz i na dłuż pod Pietrowicami za tym folwarkiem rola Szewcowizna trojgiem stay ze składowewego zasiana, druga rola Adamowizna także ze składowego zasiana, trzeci dział pusty trzema składy także ze składowego zasiany. Także rola Nadziejowska kmieca ze składowego zasiana. Za temi rolami folwark pański "pod Brzeziną" ku Jukubicom czworgiem stay ciągły na którym rzepaku zagonów dwadzieścia trzy, reszta całego folwarku przyłogiem leży. 
Pole ugorowe pierwszy dział za owczarnią ugorem leży, drugi dział na Zapłociu za Olejnikiem na którym na pierwszym staju pułtoraków tatarki dwanaście, prosa zagonów dziewięć, jęczmienia zagonów siedm, prosa zagonów pięć przysiewnego. Drugie staje ugorem leży, na trzecim staju tatarki pułtoraków dziesięć, reszta roli zoraney niesianey, na 4tym tatarki pułtoraków dziesięć, prosa dwadzieścia zagonów chłop zasiał ale prosa niema, na piątym prosa zagonow dwadzieścia ieden, na reszcie roli przysiewki komornice posiały lnem, prosem i jęczmieniem, szóste i siódme staje zorane ale niesiane całe[?]. Za tym folwarkiem role zagrodnie ogólnie wszystkich sze[...] składem jednym na szerz, na dłuż staj siedem; częścią ze składowego częścią większą przyłogiem leży. Item rola pusta tr[zema?] składami stay siedem cała ze składowego zasiana; rola kaczmarska składem jednym przez pole ciąg[...] cała przyłogiem leży. Item rola kmieca Nadziejowizna składów 7 staj. Item rola kmieca Adamowizna [...] szeroka i długa częścią ze składowego, częścią przyłogiem leży. Trzeci folwark u Wolnej drogi na którym ugór [...] orany aż do drogi całkiem na szerz, od miedzy do miedzy, [...] zaś prosa na kawałków pułstajowych sianego zagonów 23, [...] niemasz, jęczmienia zagonów sześć reszta przyług, na 5tym staju pszenicy jarey zagonów 26, połowa tego [...] roli zoranej niesiana, w końcu pszenicy jęczmienia zagonów 24 i puł, i pszenicy zagonów 4[0?] i puł, reszta roli oraney ni[...] za tym stajem całe staje roli niesiane, dalej na dalszym [...] tatarki składów szesnaście, reszta roli niesianej, ostatna [...] przyłogiem leży. 
Za tym folwarkiem rola kmieca Szewcowska [...]ka ze składowego, oprócz jednego staja, zasiana; czwarty folwark pański 9tnik na pierwszym staju od drogi konopi zagonów siedem, lnu zagonów puł trzecia, prosa zagonów puł[...], jęczmienia zagon ieden, a jeden też zagon komornicy lnu, na drugim staju jęczmień i na 3cim dwa zagony lnu przez komornicę [...] na szerz tego jęczmienia zagonów 15; przez oboje staj [...] tego folwarku przyłogiem leży. Za tym folwarkiem dział [...] dwiema składy przyłogiem leży. Item rola kmieca Adam[...] przyłogiem leży. 5ty folwark 9tnik pański przyłogiem leży. Za tym folwarkiem rola Szewcowska przyłogiem leży. Item [...] nad dołem przyłogiem leży. Item pańska rola w środku [roli?] Jmc Pa Jakuba Nieniewskiego przyłogiem leży. Item rola nad drogą Wartecką pod Brzeziną przyłogiem leży. Do tego inwentarza przyłącza się wołów cztery, jeden czerwony stary, drugi dropiaty, i dwa m[...]graniate, pług z żelazami jeden, co wszystko spisawszy i [rękami?] własnemi podpisujemy. Działo się w Sędzicach dnia 15 miesiąca lipca Ru 1790go. 
Filip Nieniewski 
Stanisław Balicki
Józef Nieniewski 

Inwentarz Starce (1790)

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-183, karty 1448-1454.
Dokument przepisał Piotr Tameczka.

A najprzód wchodząc z podwórza do dworu traduje się na rzecz WJPa Bartłomieja Kobylańskiego w wsi Starcach połowa dworu na lewej ręce z sienią będąca, w której znajduje się pokój pierwszy o trzech oknach dosyć dobrych, piec dobry kaflowy, drzwi z chakami i z klamką żelaznemi, obiciem starym i piąciu obrazami. Z tego pokoju pierwszego na bok drzwi podwójne z zamkiem, za któremi pokoik o dwóch oknach z piecem i obiciem, podobnie jak w pierwszym pokoju na ścianie wiszącym starym oraz czterema obrazami w tymże pokoiku znajdującemi się. Przy tym także pokoiku jest schowanie obok zaś kuchnia. W tych pokojach podłoga i posowa z tarcic, całej połowy dworu i kuchni pobicie dachu szkudłami stare, góra nad połową dworu wraz z schowaniem, czyli kapliczką pod tradycją poddaje się, druga zaś połowa dworu dla Wo Wężyka dzier[żawcy?] zostawia się. 

Sad za dworem /:prócz oranżeryi w sadzie stojącej traduje się cały:/ drugi za browarem do tradycji nie zajmuje się. Dodaje się do tradycji folwark przy sadzie leżący. Wchodząc do sieni drzwi na biegunach z desek, drugie tylne podobne, sień bez podłogi i posowy, do izby drzwi z tarcic na zawiasach żelaznych z piecem, kominem i kominkiem nadrujnowanemi. Znajdują się w tej izbie dwa okna, na prawej ręce jedno okno w czw[artej?] części złe, z izby komora do schowania, drzwi do komory na zawiasach z szkoblami i wrzecądzem jednym żelaznemi. Z komory drzwi na biegunach, posowa w izbie i komorze z tarcic. Dalej do tej tradycji przyłącza się browar o dwóch kominach nadpsutych, w którym znajduje się kocioł miedziany do robienia piwa gruntowy, stary, i nadpsuty, kadzie dwie nadrujnowane, kosz do chmielu jeden, sypień jeden, beczek do robienia piwa gruntowych dziesięć, półbeczek jeden, lij do zlewania piwa drewniany. Z tego browaru na prawej ręce gorzelnia, w której drzwi z chaczykiem, okienko jedno, zaciernic dwie starych, przycierek do surowca jeden, konew do wódki jedna, garniec stary zepsuty jeden, który z kotliny wyjęty, na spichrzu znajduje się, reparacji jak największej potrzebuje, rury dwie złe, pokrywa zła, rurnic dwie, naddezelowane. Na lewej stronie pod jednym dachem browaru izba do słodu [...]prawiana, w której okna dwa z trzema szybami wybitemi, piec z kominkiem jednym, drzwi z chaczykiem i zawiasami żelaznemi, koryto do zalewu złe, jedno, drugie koryto do stawiania piwa dobre. Z tej izby drzwi z zawiasami do komory, które należy do browaru. W tej znajduje się cegła inwentarska, z komory browarnej na dziedziniec drzwi z zawiasami, wrzecządzem, i szkoblami dwiema żelaznemi, na górze tego browaru nic nie masz, który browar od dołu szorem jednym deskami, w górę zaś szkudłami pobity, poprawy potrzebuje. Studnia w dziedzińcu przy której pręgło z łańcuszkiem u wierzchu, wiadro w żelazo oprawne, robienie zaś piwa w browarze Wu dziedzicowi i palenie gorzałki pozwala się. Karmik w tyle browaru będący snopkami poszyty, ozdownia przy wrotach z dziedzińca wyjazdowych stojąca nadpustoszona, i jak największej poprawy potrzebująca, na dole piec nadrujnowany, drzwi na biegunie z wrzecządzem i szkoblem żelaznemi, z dworu na górę schody złe, na górze zaś skrzynia od suszenia słodu nadrujnowana, dach zły, chlewy ciągłe cztery w ogrodzeniu będące niedaleko ozdowni dla wegnania inwentarza nierogatego do tej tradycji przydają się, z których najpierwszy od gruszki naddezelowany, trzy zaś w porządku lepszym, przy drzwiach zaś żadnego żelaznego zamknięcia nie masz, dach od dołu desek starych szorem jednym pobity, od góry zaś słomą poszyty, dziedziniec wspólny, ogródka w dziedzińcu będącego połowa od boku ogródka w dziedzińcu będącego zaczyna się, obórka z drzwiami bez zamknięcia żelaznego, w której znajduje się żłób i drabina dobre. Przy oborce wozownia, do której wrota z desek podwójne z kuną żelazną, dwiema szkoblami i kłótką do zamknięcia. Przy tej wozowni stajnia, w niej drzwi pojedyncze na zawiasach i chakach z wrzecządzem łańcuszkowym i szkoblem jednym. Wewnątrz tej stajni jest komorka z drzwiami nadpsutemi do schowania będąca, koryto zamykane na wrzecządz i szkobel dobre, do obroków żłób jeden [c?]ałkowy, drabina jedna w stajni przegroda, cała stajnia dylowana, dachu połowa deskami, połowa szkudłami złemi, a w tyle oborka snopkami pokryta.
Przed temi budynkami znajduje się mosteczek, reszta zaś pobudynków pod jednym dachem, aż ku stodołom będących dla Wo dziedzica nie tyka się. Obora, w której bydło stawa przy chlewie pustym naprzeciwko owczarni będąca. Wewnątrz znajdują się żłoby trzy i czwarty malińki nadpsute, drabin dwie nadpsute, drzwi na biegunie, zamknięcie na kołek drewniany, dach szorą desek od dołu jednym pobity, w górę zaś słomą poszyty, stary. Owczarnia jedna, do której wrota podwoiste, z desek nadpróchniałe. W tej także owczarni na boku drzwi małe na biegunie, z owczarni zaś do oborki cielęcej jest wychod, gdzie wrót, i żadnego zamknięcia nie masz. Dach na tej owczarni [?]z desek szorem jednym od dołu pobity, w reszcie zaś słomą poszyty. Połowa jedna dachu d[ość?] dobra, druga zaś nadpsuta. Wieżdżając do stodół wrota podwójne na biegunach z dwiema szkoblami, wrzecządzem, i kłótką. Przy tych wrotach furtka na biegunie. Stodół dwie od spichrza zaczęcie swoje mających, u których obydwóch wrót z tarcic podwójnych czworo na biegunach z kunami żelaznemi, trzema szkoblami i dwiema do zamknięcia kłótkami. W pierwszej stodole od spichrza znajduje się plewiarnia z drzwiami na biegunach, wrzecządzem, i dwiema szkoblami. W tych stodołach są trzy sąsieki o dwóch bojowiskach, pro[..], dach na nich snopkami poszyty stary. Obok zatradowanych stodół rzezarnia do sieczki, drzwi w niej z desek z wrzecządzem i szkoblem, w połowie dylowana, pokład z dylów, dach snopkami poszyty stary, reszta stodół dla Wo dziedzica zostawia się.
Spichrz traduje się dolny z wystawą, u którego drzwi z tarcic na zawiasach i chakach żelaznych, tudziesz zamkiem zepsutym bez klucza, wrzecządzem i szkoblami żelaznemi, zamknięciem osobnym na kłótkę inwentarską. W spichrzu do sypania zboża dwa sąsieki duże, trzy pomniejsze, podłoga z balów, posowa z tarcic z rzniętych, górny zaś spichrz pod tradycją z innemi budowlami dworskiemi w tradycji niewzmiankowanemi nie zawiera się, dach z szkudeł, a w części snopkami naprawny reparacji dużo potrzebujący. 
Po opisaniu pobudynków i onych do tradycji niniejszej wyszczególnieniu na rzecz tegoż WJPa Kobylańskiego tradują się pola następne oziminą, i jarzyną obsiane, jakoli też w części ugorem będące. To jest na folwarku pod łąkami ku Grójcu leżącym przy drodze z Starców do Łagiewnik idącej żyta wszerz tyczek nro 19 /: której tyczki miara na ścianie folwarku wyciętą, wyrąbaną została:/ Najprzód tegoż żyta dwoje staj wciąż podłużnych, pszenicy w tej samej szerokości ozimej staje jedno, dalej za tą pszenicą żyta staj dwoje przy drodze z Starców w pole idącej tak jak z obydwóch stron i w końcach kołami jest wytchnięte wraz z łąką przy tejże pszenicy będącą, w końcu zaś kawałki żyta wszystkie oraz i pszenica poprzecznie ku łąkom dla Wo dziedzica zostawują się. Dalej przeszedłszy przez drogę w pole idącą z jednej strony tejże dróżki a z drugiej strony drogi z dworu Starczewskiego do Robaszowa wszerz folwark ciągnący się wyznacza się dwojgiem staj od granic Robaszewskich ku Starcom ciągłość wzdłuż swoją mający tatarką obsiany, reszta się zaś tego folwarku aż do łączek do tradycji teraźniejszej nie zajmuje, owszem na rzecz Wo dziedzica opuszcza się, niemniej przyłącza się folwark owsem zasiany między dwiema drogami, jedną od dworu Starczewskiego do Robaszowa, drugą z wsi Starców, także do Robaszowa ciągnącemi się leżący, "Góra" nazywający się, aż do łąk i ogrodu pańskiego swoją długość mający, kawałkami lnu to jest zagonów 16 i tyleż prosem obsiany. Przy ogrodzie pańskim tradują się jeszcze grochu staje jedno, składów 34 w sobie mające. Także do tej tradycji przydają się łączki wszystkie między jarzyną znajdujące się dla zbierania z tych łączek dla owiec wygodnego siana.
Łąki zaś wielkie do strugi i osianka[?] na w połowę przedzielają się, to jest połowa zaczynająca się od Robaszewskich granic, aż do obznaczenia i dębu obciętego kołami ku strudze dla Wo Kobylańskiego przez tę tradycję zapewnia się, reszta zaś od znaków kołami uczynionych, aż do drogi i ku Grójcowych oraz Łagiewnikom dla Wo dziedzica zostawuje się. Item na folwarku przy "Tarni" na lewej stronie drogi która idzie od dworu do Robaszewa traduje się, jęczmienia stajem jednym półtoraków 53, lnu jest na tymże folwarku zagonów 20, który len /:prócz jęczmienia sprzątnie dziedzic, a po sprzątnieniu ten grunt dla zasiania oziminy Wu Kobylańskiemu i ugoru połowa służyć będzie. 
Do tradycji przydaje się połowa ogrodu, tak jarzyny jako i o[zi?]mego zboża znajdującego się w polu będącego. Propinacja w Starcach będąca wraz z gościńcem i gościnnym do tej tradycji służyć ma, inne zaś propinacje w Robaszewie i Zwierzyńcu Wu dziedzicowi zostawują się. Przydają się także do tradycji niniejszej dwie następne, to jest macior starych brakówek trzy, maciorek do kotu zdatnych 30, skopów 14, baranów 3, do których owiec pracowity Jędrzej owczarz wyznacza się. Dla obrobienia zaś pola i usługi gruntowej oddają się poddani z wsi Starców poniżsi półrolnicy: Antoni Walczak, Tomek Sobczak, Mateusz Wstępień, Jakub Paterałka, M[...] Paterałka, Łuka Zwienczak, Józef Kazmierczak, Walenty Walczak, zagrodnicy w Starcach Wojciech Stangret, Urban Sobczak, Jan Walczak szewc, Jan Włodarczyk, Jakub Smorawski, Wojciech Walczak, komornice w Starcach Dominczaka wdowa, Józef[a?] Fałagacz[?], Bartkowa wdowa, Adamowna wdowa, Kazimirz Michalak włodarz.
Ci wszyscy poddani powinności i robocizy tak bydłem, jako i ręczne odbywać oraz podług zwyczaju czynsze WJPu  Kobylańskiemu i inne daniny opłacać powinni będą. Reszta zaś poddaństwa w Robaszowie i Zwierzyńcu dla Wo dziedzica zostawia się. Dla WJP Kobylańskiego na potrzebę dworską, tudzież do gorzelni i browaru wolny z borów Starczewskich wywóz drzewa, tudzież wspólne pastwiska dla inwentarzy ostrzegają się. /: temu zaś obznaczeniu pola i łąk, przybranemi byli pracowici Urban Sobczak i Jędrzej woźny:/

Inwentarz Kociołki Gać Warcka (1790)

Źródło:

Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-183, karta 1051-1059.
Dokument przepisał Piotr Tameczka.

Wizya Dobr Kociołek y Gaciow tak Ziemianskich iako y Kmiecych oboyga niemniey zasiewow y pobudynkow Dworskich y Wieyskich w przytomności Urodzonych Józefa Zbroszka y Woyciecha Brzezowskiego nizey podpisanych tudziesz Woznego Szymona Cieslaczyka z Wsi Kociełek na rzecz JW Jmc Xiędza Michała Kanonika Metropol. Gnieznin. Kommisarza Kommissyi Cywilno Woyskowey Gnieznins. y Jmc Xiędza Bartłomieia Proboszcza Słupeckiego Braci pomiędzy sobą rodzonych Kociełkowskich Dnia 20go Mca Lipca Roku Panskiego 1790 sporządzona. 

Opisanie Kociełek 

Nayprzod Mielcuch do ktorego wchodząc drzwi na zawiasach złe połupane. W Sieni kocieł nienaygorszy wlepiony w dwie kadzie, komin słupami popodpierany gdyż belki podnim pognieły y nie ktore na sieni mur wywalony sciany wteyze sieni y posowa pognieły. Z sieni wchodząc do izby drzwi złe na zawiasach, kominek zły, piec z cegły zły, okno zgruntu złe [...] tylko kilkanaście wnim szyb reszta powybiiane. Z izby do komory także drzwi na zawiasach, z komory rowniesz, na izbie y komorze posowa zła, pod całym tym pobudynkiem przyciesi zgniełe y dwa blochy w ziemi, kozły w iednym narożniku złamane, dach słomiany zły. Przy tym mielcuchu oborka z delików łupanych w słupy pochylona, dach na ni[ey?] zły. Na przeciw tey ozd z gruntu zły, przyciesi naokoł zgniełe y blochy iak podwa od ziemi, dach na tym słomiany, zły. Na przeciw także mielcucha karmnik z niskich blochów nowych tylko złe stawiany, ściany się poprężeły, dach natym karmniku dobry. Za tym karmnikiem chlewy stare, złe, w słupy o troygu drzwiach pod iednym dachem dla swini, na których dach zły. Przytych chlewach grodza z żerdzi, obok tych chlewów karmnik stary, zgruntu zły, dachu mało co na nim. Od tego karmnika ku stodołom obora stara w słupy, zgruntu zła, balki połamane, ściany powywalane, kozły y dach zgnieł[?]. Pod tą oborą iest kilka balek z stayni rozebrany. Za tą oborą druga obora na przeciw stodoły podwóyn[...] także w słupy z gruntu zła, co tylko [ma upaść?], dach cały zły, ta obora w pasterniku. Obora nowa dobra z dwiema bramami[?] wewnątrz z blochów rzniętych narożniki tarcicami wy[...] y po dwa szory gontów od ziemi obite na około dach sło[miany?] dobry. Idąc od obory stodoła poiedyncza stara z blochów rzniętych na przyciesiach węgły, pod tą przyciesi zgniełe [...] także pougniewały, krzyżowniki dwa złamane y [...] pochylona ku stawkowi dach na tey stodole bardzo zły, wrota popsute, progi zgniełe, kona tylko u iednych wrót z skoblami żelazna, zła ta stodoła. Spichrz z blochow rzniętych nowy lecz się rozwala gdyż z obydwóch boków zaszczałami[?] wyparty y na groncie po wystawą [ściany?] się powykręcały. Do tego spichrza drzwi dwoie [u tych?] skoble żelazne z wrzecądzami, posowa y podłoga z tarcic [...] z blochow, dach słomiany, kalonka z tarcic, w niektórych mieyscach zła, poboczniki tarcicami wybite. W rogu [tego?] spichrza stodoła o dwóch bojowiskach w słupy dobra, dach w niektorych mieyscach zły, u wrót wszystkich są [skoble?] żelazne. Za tą stodołą kurniki o trzech drzwiach pod iednym dachem z blochów rzniętych zgruntu złe, w słupy [...] się wywracaią, dach na tych zły, posowa na[...] kurniku z żerdzi. Na okół tych wszystkich pobudynków ogrodzenie z żerdzi. 

Chałupa pierwsza, w ktorey mieszka pracowity Jakub Szymczak półrolnik z gruntu zła, przyciesi pod tą chałupą zgniełe, komin spaczony, dach z gruntu [zły?], ma zaprzęgu panskiego wołów 2, koni 2, swinie 1, krowa[?] 1, wóz oprawny, pług z żelastwem, radlice, kosy 2, [...] siekiere, robią zaciągu dni trzy dwoygiem w tydzien czwo[rgiem?] poiednemu, czynszu daią kapłonów 2, jay mędel 1, sztuk [...] [...]dzi półtory lub za nie podług zwyczaiu płaci tłuki, stróżówkę odprawia, kominowego płaci na jedne rate  zł. 5. Obok chałupy stajenka stara zła, na drugiey stronie stodoła także zła. 
Chałupa druga, w ktorey mieszka pracowity Szymon Cieślaczyk zagrodnik, zaprzęgu pańskiego nie ma [...] y świnie 1, siekiere y kose trawną, robi zaciągu dni trzy [od Sgo?] Jakuba do Sgo Marcina dni 4, kominowego płaci na [...] zł. 3, sztukę przędzie iedne, czynszu żadnego nie daie, stróżę i trzodę podług zwyczaiu odprawia, przy tey chałupie ma chlewy dwa z gruntu złe, stodołka dobra. Także stoi gościniec stary ku Tubalczowi pustkami, z gruntu zły, na którym posowy brakuie i prawie do reparacji niezdatny. 
Chałupa trzecia, w której mieszka pracowity Roch Mielcarek zagrodnik, zaprzęgu pańskiego nie ma, robi tyle co pierwszy y te powinności odbywa, na drugiey stronie tey chałupy w drugiey izbie mieszkaią komornice dwie Urszula z Maryanną, biorą kopczyznę z folwarku pańskiego podług zwyczaju y robią dni dwa w tydzień do Sgo Jakuba a od Sgo Jakuba do Sgo Marcina po dni trzy, tłuki odbywają. Pod tą chałupą jedną stroną przyciesi zgnieły, dach w niektórych mieyscach zły. Przy tey chałupie ma zaraz stodołkę naprzeciw okien chlewy dobre. 
Chałupa czwarta, w którey mieszka pracowity Walenty Walczak, zagrodnik, zaprzęgu pańskiego nie ma, robi tyle co pierwszy y te same powinności odbywa. Ta chałupa z blochów rzniętych nowa, dach dobry. Przy tey chałupie ma stodołkę złą, y chlewy stare, także złe. 
Chałupa piąta, stara, zła, reparacyi potrzebuiąca, dach na niey zły, posowa w niektórych mieyscach pognieła, w którey mieszkaią komornice dwie imieniem Maryanny, robią tyle co pierwsza y równie biorą z folwarku pańskiego co pierwsza y powinności te same odprawiaią.
Karczma nowa z blochów rzniętych, do której wchodząc drzwi na zawiasach dobre z tarcic. Z sieni do izby drzwi także na zawiasach, kominek dobry, piec z cegły dobry, okna dwa w których brakuie tafelek dwóch, podłoga z tarcic dobra. Z izby do komory drzwi na zawiasach, z komory drzwi na dwór także na zawiasach z tarcic, dobre. Na drugiey stronie izdebka, okno iedno dobre, podłoga z tarcic, piecek mały z cegły y kominek dobre.
Na całym tym pobudynku posowa z tarcic, narożniki tarcicami wybite od ziemi dachu guntami  po dwa szory obite, dach słomiany dobry. Za tą karczmą jest ogród żertkami ogrodzony, warzywem obsiany to iest grochu białłego zagonów 5, partówek[?] zagonów 7, sadzonej marchwi zagon 1. Na tymże samym ogrodzie zagonów nieobsianych 7. W drugim ogrodzie za Rochem iest jęczmienia zagonów 26, marchwi zagonów 15. Na trzecim ogrodzie w olszynie iest zagonów kapusty 15. Na tymże samym ogrodzie jęczmienia zagonów 24. W jarzynie jęczmienia zagonów 50, prosa zagonów 52, owsa składów 244, grochu składów 96.
W polu ozimym jęczmienia zagonów in summo[?] 411, taterki w tymże polu składów 3[...], jarki składów 53, pszenicy ozimy zagonów 136, [ży?]ta zagonów 764. Na drugiej roli zagrodniczej taterki składów 13, tak w ozimie iako y jarzynie, gdyż innego zboża na tey roli nie siano. 

Opisanie Gaci Ziemiański tak pobudynków, zboża. 

Folwark nowy z blochów rzniętych z wystawą, narożniki tarcicami wybite, w dachu od ziemi dwa szory guntami obite, reszta snopkami poszyta. Na całym tym pobudynku posowa z tarcic, w którym mieszka owcarz luźny. [W?] tym folwarku stodoła o dwóch boiowiskach w [...] rznięte, ze wszystkim nowa, w którey iest spichrz snopkami poszyta kalanka na tey stodole z tarcic. [Na?] przeciw tey stodoły owczarnia także z blochów rzniętych, o dwóch wystawach tarcicami wybitych od go[ścin?]ca przyciesi pognieły, na północ pochylona dach [od?] ziemi dwiema szory guntami obity, reszta snopkami poszyta. Po prawey stronie owczarni gościniec [wiez?]ny nowy z blochów rzniętych z wystawą, ze wszystkim dobry, w którym mieszka pracownicy Balcer Zaiąc, ma rolę zagrodniczą, szynkuie piwo y wódkę, robi [dwa dni?] w tydzień, z tey roli zaprzęgu pańskiego nie ma. Wedle gościńca wystawił sobie stodołkę nową, na tym [...] y stayni dwa szory guntami obite, reszta snopkami poszyte. W stayni narożniki tarcicami wybite na [...] gościnny podłoga y posowa z tarcic. 
Chałupa pierwsza, dwoiaki, w którey mieszka młynarz poddany, druga pustkami z blochów rzniętych, nowa posowa na całym pobudynku z tarcic, narożnik z gruntu tarcicami wybity, ponad wystawą nieco guntami pobite, cały dach snopkami poszyty. W niektórych mieyscach zły. Przy tey chałupie ma stodołkę starą i chlewiki. Idąc dali ku Raczkowu wiatrak nowy, ze wszystkim dobrym, oszkardów pańskich młynarz nie ma, brakuie linów dwóch kamienny y od nakrącania, płaci czynsz podług zwyczaiu, to iest czerwonych złt. ośm, mlewo wszystko pańskie, bez miarki, do tego wiatraka ma rolę.
Chałupa druga, za stodołą pańską, dwoiaki z blochów rzniętych, nowa z wystawą, front wystawy tarcicami wybity, dach snopkami poszyty, dobry. W iedney izbie mieszka pracowity Paweł Magdziak, zagrodnik, zaprzęgu pańskiego nie ma, robi zaciągu dni trzy ręczno w tydzień, druga izba pustkami, do tey chałupy iest stodołka y chlewik, tłuki, trzodę, stróże, podług zwyczaiu odprawia, sztuki przędzie, kominowego płaci na iedne rate złt. pol. 3.
Chałupa trzecia, nowa z blochów rzniętych, z wystawą tarcicami wybitą, posowa z desków[?], dach snopkami poszyty. Przy tey chałupie stodołka dobra, chlewy dobre, w którey mieszka pracowity Kazimierz Zaiąc, pułrolnik, zaprząg ma pański, wołu iednego, gdyż mu się drugi w tym roku utopił, koni 2, krowa 1, swini 1, wóz oprawny, pług z żelastwem, radlice, sierp 1, siekiere 1, kosy 2, robi zaciągu trzy dni bydłem, a czwarty ręczno, czynszu daie kapłonów 2, jay mędel 1, kominowego płaci na jedne ratę złt. pol. 5, tłuki, trzodę, stróże, podług zwyczaiu odprawia, sztuki przędzie. 
Chałupa czwarta, z gruntu zła, pod tą przyciesi zgnieły, w niektórych mieyscach popaczona, posowy na ścianie nie masz, dach zgnieł cały, przy tey chałupie stodołka stara, w tey chałupie mieszka pracowity Kasper Cieślaczyk, zagrodnik, zaprzęgu pańskiego nie ma, robi tyle co pierwszy y to wszystko odbywa. 

Opisanie pobudynków jako i zboża w Gaci km[iecey?].

Chałupa pierwsza, z blochów rzniętych nowa, wystawa [w niey?] z tarcic, na izbie i komorze posowa z tarcic, dach snopkami poszyty nad sienią[?] zły. W tej chałupie mieszka pracowity Mateusz kmieć, ma zaprzęgu pańskiego wołów 4, [...] krowe 1, swinie 1, wóz oprawny, pług z żelastwem, radlice[?], siekiere, sierpy 2, kosy 2, robi zaciągu w tydzień dwojgiem dni sześć od Sgo Woyciecha do Sgo Marcina i tłuk trzy od Sgo Marcina do Sgo Wojciecha [dni?] pięć, przy tej chałupie ma obory i stajenke w [...] postawiona, sołek w ogrodzie z delików, stodoła [o dwóch?] bojowiskach na sochach, dach snopkami poszyty [...] [...]nowany. Karmnik przy oborze w deliki snopkami poszyty. Czynszu daję do dwora kapłanów 2, gęś 1, jaj mędeli 2, podymnego płaci na jedne rate złt. pol. 7, przędzie sztuk dwie, czyli za nie tynfów dwa płaci, trzodę i stróżą kolejno odbywa. 
Chałupa druga, z blochów ciesanych, stara, przyciesi nadpsute i ściany złe [w izbie?] posowa z delików na komorze i sieni posowy nie masz, dach słomiany dobry. W tej chałupie mieszka pracowity Józef Garbowski kmieć, ma zaprzęgu pańskiego tyle [co?] pierwszy i ten sam porządek odprawia, te pańszczyzne, te same daniny daje co pierwszy i tyleż podymnego płaci. Przy tej chałupie ma stajenke i chlewik, [...] i dyliki reparacji tak w przyciesiach i ścianach potrz[ebują?], dach pod snopkami dobry. Na przeciwko chałupy obora [na?] bydło stara, w dyle, z gruntu zrujnowana tak [...] jako i poszyciu. Po drugiej stronie stajnia nowa, dach pod snopkami dobry, w ogrodzie komora nowa [...] w węgły, posowa z dyli, dach pod snopkami dobry. Przy tej komorze komora stara w dyle i posowa z dyli z gruntu reparacji potrzebuje. Stodoła o dwóch bojowiskach, na sochach, połowa stodoły nowa, druga połowa tak w d[achu?] jako i w ścianach mocno zrujnowana. 
Chałupa trzecia, izba z drzewa kostkowego, sień z dylików ciesanych, stara, reperacji w przyciesiach potrzebuje. Posowa na izbie z dylików, dach pod snopkami zły. Przy tej chałupie oborka z dylików zła, dach zły. Przy tej chlewik na świnie w dyliki nowy o dwóch komorkach, dach pod snopkami dobry. W ogrodzie komora nowa w dyliki, posowa z żerdzi, dach pod snopkami dobry. Stodoła o dwóch bojowiskach na sochach w dyle z starego drzewa przestawiona, dach pod snopkami stary, zły. W tej chałupie mieszka pracowity Maciej Pietrzak kmieć, ma zaprzęgu pańskiego tyle co pierwszy, prócz jednej świni i sierpów tyleż. Odbywa pańsczyznę i te same daniny daje tak dworowi, jako i Skarbowi Rzeczypospolitej jako drudzy. 
Chałupa czwarta, z drzewa kostkowego stara, reparacji potrzebuje, tak w przyciesiach jako ścianie z podwórza, posowa z dylików stara, dach pod snopkami zły, sczyt wcale wydarty, okna częścią w tafelki, częścią deszczkami pozakładane. Na przeciwko obora w słupy z dyli przyciesi potrzebuje i słupów niektórych. Przy tym zaraz stajnia, dach pod snopkami reparacji potrzebuje. W tyle szopa na wozy[?], po drugiej stronie chlewik świński w dyliki zły, dach mocno nadrujnowany. Dalej obora stara, w dyle zła, dach zły. W ogrodzie komora w węgły dobra, dach pod snopkami zły, stodoła o dwóch bojowiskach na sochach, z gruntu zła, tak w drzewie, jako i w dachu.
W tej chałupie mieszka pracowity Franciszek Borkowski kmieć, ma załogi pański, wołów 2, koni 3, inny inwentarz ma tak jak drudzy prócz kosy do sieczki, te same powinności odbywa i te same daniny daje jako drudzy. 
Chałupa piąta, z drzewa kostkowego zła, reparacji potrzebuje, posowa na izbie z dylików, dach pod snopkami stary. Stajnia w dyliki zła, dach zły. Obora przy tej stajni w dyliki stara, zła, dach pod snopkami zły, u podwórza chlewik świński w dyliki zrujnowany, dach pod snopkami zły. W ogrodzie komora z dylików w słupy reparacji dachu potrzebuje, posowa z dylików. Dalej szopa na [sochach?] w słupy z dylików, dobra, dach pod snopkami dobry. Stodoła o dwóch bojowiskach na sochach z dylików w słupy, dobra, dach pod snopkami niezgorszy, w której mieszka pracowity Jan Pawlak kmieć, ma zaprzęgu pańskiego tyle co pierwszy, w zupełności te same daniny odbywa i czynsze oddaje jak drudzy. Chałupa szósta, [w blochy?] dębowe stara, reparacji z gruntu potrzebuje, posowa na izbie z dylików, dach pod snopkami zły, przy tej chałupie pod ścianą chlewik w dyle reparacji tak w drzewie jako i w dachu potrzebujący. [Stodoła?] do tej chałupy w ogrodzie nad stawem na sochach o [iednym?] klepisku, dobra. Mieszka na tym placu pracowity Jan zagrodnik zaprzęgu pańskiego niemający, robi zaciągu ręczno w tydzień [dni?] trzy, tłuki trzy odbywa, podymnego płaci na jedne ratę złt. [...]. sztuke jedne przędzie lub za nie podług zwyczaju płaci, [...] stróżą kolejno odbywa. 

Opisanie zboża. [pomijam]
To wszystko jakośmy widzieli, podpisem rąk naszych stwierdzamy. 
Józef Zbrożek, 
Wojciech Brzezowski, ręką trzymaną. 

Inwentarz Wola Flaszczyna (1789)

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-182, karta 266-269.
Dokument przepisał i streścił Piotr Tameczka.

Wizja wraz z stanem dóbr Woli Flaszczyny, Sipińskiej i Pałek z opisaniem pobudynków dworskich i wiejskich, tudzież zasiewów ozimich i jarych JWey Katarzyny z Humańskich Dąbski Wojewodziowy Sieradzkiej prawu dożywocia podległych, a WJPani Juliannie z Rosieckich Żelisławski kontraktem arendownym dnia 20 miesiąca lipca roku 1790 wypuszczonych przez dwóch szlachty i woźnego Szymona Zuchowskiego na rekwizycją tejże W Żelisławski dnia 30 miesiąca i roku tegoż uczyniona i podpisana.

Najprzód widzieliśmy dwór z gruntu zły, dach snopkami poszyty zły, od dołu dwiema szorami szkudeł obity, które miejscami powypadały i pognieły, do którego wchodząc są drzwi na zawiasach i chakach żelaznych. Do sieni wchodząc na lewej ręce są drzwi także na zawiasach, chakach z klamką, rękowieścią i chaczykiem żelaznemi, do pokoju w którym pokoju są dwa okna, w szyb trzydzieści, z których trzy szyby wyleciały, a trzy natłuczone, w drewno oprawne, piec z kafli zielonych, stary, reparacji potrzebujący, kominek z kapturkiem zły, podłoga z tarcic stara, miejscami powygniewała, posowa także z tarcic stara i popruchniała, kredens drewniany jeden. Z tego pokoju idąc są drzwi na zawiasach, chakach z rękowieścią i chaczykiem żelaznemi do drugiego pokoju, w którym jest okno jedno w drewno oprawne, złe, kominek bez kapturka, podłoga i posowa taka jak w pierwszym.
Na lewej ręce tego pokoju są drzwi do komory na zawiasach z chaczykiem, wrzeciądzem i szkoblem żelaznem, w której komorze jest okienko o dwóch szybkach, złe, podłoga takaż. Po prawej ręce są drzwi do kuchni na zawiasach, chakach z rękowieścią i chaczykiem żelaznemi. W tej kuchni komin z gruntu zły.
Z kuchni idąc są drzwi po lewej ręce do izby czeladnej na zawiasie żelaznej jednej. Ta cała izba w ziemie weszła, z gruntu zrujnowana, okna powybijane. U tego całego dworu ściany owierki popruchniały i powypadały.
Wychodząc z dworu po prawej ręce stoi o dwóch słupach z daszkiem pochylony sarnik. Idąc wprost od tego sarnika jest gorzelnia nowa z drzewa kostkowego o izbie, sieni, komorze, dach nowy z dwiema dymnikami, szkudłami pobity, do której wchodząc są drzwi na biegunach drewnianych z wrzeciądzem i szkoblem żelaznym do sieni, w której jest komin dobry. Posowy nad tą sienią nie masz. Po prawej ręce są drzwi także na biegunach drewnianych z wrzeciądzem i szkoblem żelaznym do izby, w której izbie są dwa okna ma[łe?], w drewno oprawne, kominek reparacji potrzebuje, kotlina od garca zła, rozrucona, pieca nie masz, posowa z tarcic przez wpół wyrznięta, z której izby są drzwi na biegunach drewnianych z wrzecądzem i szkoblem żelaznym, już przez Wo Żelisławską danym do komory, z której są drzwi na biegunach i zaporą drewnianych na podwórze, na rogu tej gorzalni jest przystawiony karmnik dla wieprzy, z korytem i przykrywadłami snopkami poszyty. Na prawej ręce tej gorzalni jest studnia z żurawiem i rynną. Od tej studni idąc ozd stary, teraz w nim bydło stawa. W tym ozdzie [...] drabiny trzy i koryta trzy. Dach na całym ozdzie stary i z gruntu poszycia potrzebuje. Przy tym starym ozdzie [...] sadzawka z mnichem nowym do spadku wody. W podw[órzu?] są chlewy świńskie z trzema drzwiami i przegrodami, dach snopkami poszyty reparacji potrzebujący. Przy tych chlewach jest także chlewisko w słupy i dele stare złe, z gruntu na nic niezdatne.
Od tego chlewiska idąc są kurniki nowe z czterema drzwiami na biegunach drewnianych. U dw[óch?] drzwi są wrzecądze i skoble żelazne, dach od góry snopkami poszyty nowy, a od dołu deskami pobity.
Na lewej [stronie?] dworu jest sklep nowy, dach szkudłami pobity, nowy, [u?] którego są schodki, drzwi na zawiasach, chakach z wrzecądzem i skoblem żelaznemi do sklepu, z którego sklepu [od?]chodzi drugi sklepik. Z tych sklepików wychodząc są [scho?]dy na górę, drzwi na zawiasach, chakach z wrzeciądzem i szkoblem żelaznemi, podłoga i posowa z tarcic trzydziestu złożono, niedokończona. Sklepik ten od dołu jest[?] murowany, szczyt tarcicami pozabijany. 

Około tego sklepiku i dworu jest drzewa rzniętego w bale sztuk cztery, przyciesi sztuk dwanaście. Stodoła nowa w słupy wybudowana o dwóch klepiskach, nieskończona, [z wro?]tniami czterema na biegunach oprawnemi. Ta stodoła jest do wpołowy poszyta, obory, stajnie popalone na około.
Podwórza wszystkie płoty złe, poobalane, stare, miejscami w płaty, miejscami w żerdzie pogrodzone, wrót dwoje starych, porujnowanych. 

Osiadłość ludzi w tejże wsi Woli Flaszczyny znajduje się w liczbie zagrodników czternastu jako to. 

Pierwszy. Pracowity Tomasz Ziomek, ławnik. Ma chałupę jeszcze dobrą, reparacji cokolwiek potrzebuje, ma załogę pańską, wołów parę i kosę do cięcia trawy, robi pańszczyzny od Swiętej Małgorzaty aż do Swiętego Michała po pięć dni ręczno, bydłem dni dwa, które się rachują za dni cztery, a piąty ręczno od Swiętego Michała do Swiętej Małgorzaty robi dni cztery ręczno, a bydłem dni dwa, daniny daje do dwora kapłona jednego lub groszy piętnaście, jajec mędel, orzechów półgarca lub osm groszy, grzybów kopę lub piętnaście groszy, kądzielnego złotych dwa lub obrobić i inne powinności podług zwyczaju. 
2gi Pracowity Antoni Frączczak ma chałupę dobrą, zakładu wołów parę i kosę, robi i daninę takąż daje co i pierwszy. 
3ci Pracowity Józef Nowak ma chałupę dobrą, zakładu wołów parę, wóz, kosę, robi i daninę takąż daje.
4ty Pracowity Józef Siekacz ma chałupę dobrą, zakładu wołów parę i pług z żelazami, robocizna i danina takaż.
5ty Pracowity Jakub Janiak ma chałupę dobrą, zakład, robocizna takaż.
6ty Pracowity Mikołaj Kowalczyk, zakład, robocizna, danina takaż. 
7my Pracowity Mateusz Mielczarz, zakład, robocizna takaż. 
8my Pracowity Antoni Gogolczyk, zakład, robocizna, danina takaż. 
9ty Pracowity Wojciech Saładyka, zakład, robocizna, danina takaż. 
10ty Pracowity Piotr Regent, zakład, robocizna, danina takaż. 
11ty Marcin Szkudlarek, zakład, robocizna, danina takaż. 
12ty Prac. Joachim Kuchciak, zakład, robocizna, danina takaż.  
13ty Franciszek Szewczyk, zakład, robocizna, danina takaż. 
14ty Pracowity Andrzej Płosaj. 
Ci wszyscy mają chałupy, stodoły i zabudowania dobre. Zakłady i daniny, robocizna, powinności jednakowe.
Na końcu tejże wsi jest karczma z stajnią złą, z której miejscami snopki powylatały, wielkiej reparacji potrzebująca, do której karczmy wchodzą są drzwi na biegunach drewnianych do sieni. Z sieni są drzwi także na biegunach drewnianych do izby, w której to izbie są okna dwa, jedno złe w drewno oprawne, stół i ławy dobre, piec dobry, komin i kominek zły, podlepienia potrzebuje, podłoga zła, powygniewała. Z tej izby są drzwi także na biegunach drewnianych, z wrzecądzem i skoblem żelaznym do komory. Z komory także wychodząc drzwi na dwór, stajnia o dwóch wrotniach, ściany jeszcze dobre, dach na karczmie jako i stajni z gruntu zły. 

Opis zasiewów na folwarku Woli Flaszczyny. 

[Skrót: Opis zasiewów na folwarku Woli Flaszczyny obejmuje szczegółowy wykaz upraw ozimych, jarych oraz ogrodowych, rozproszonych na wielu działkach i terenach przyległych (m.in. na Pietrachowiznie, za karczmą, za łączkami, pod borem, pod łąkami nad drogą ku Charchowu). Na polach ozimych dominuje żyto oraz pszenica ozima, przy czym ich stan w większości określono jako bardzo mizerny, podły lub co najwyżej średni. Wśród zasiewów jarych wymieniono m.in. groch, proso, jęczmień, owies, tatarkę, jarkę, len oraz rzepak – niemal wszystkie te uprawy charakteryzują się rzadkim i mizernym wzrostem, z wyjątkiem nielicznych udanych fragmentów, takich jak piękna i urodzajna pszenica jara oraz rzepak w ugorze. Całość zestawienia zamyka opis ogrodnictwa za chlewem (obejmujący jęczmień, konopie, groch biały, pasternak, kapustę oraz marchew, która całkowicie wypaliła się z gruntu), co dopełnia obraz przeważająco słabej kondycji zasiewów na całym majątku.] 

Osiadłość ludzi w Woli Sipieńskiej. 
Kmieci trzech. Jako to pierwszy pracowity Maci Siekacz, chałupy nie ma, ta mu się spaliła. Ma zakładu pańskiego wołów parę, koni parę i inne załogi do roli kmiecej należące.
Robi zaciągu od Swiętej Małgorzaty, aż do Swiętego Michała dni dziewięć ręczno, a kiedy bydłem to dni trzy i ręczno dni trzy, od Swiętego Michała, aż do Swiętej Małgorzaty robi dni osm ręczno, bydłem dni trzy, ręczno dni dwa, danine daje dworowi kapłonów dwa lub złoty jeden, jajec mędeli dwa, grzybów kopę lub piętnaście groszy, orzechów pół garca lub osiem groszy, za kądziel złotych dwa lub obrobić. 
2gi. Pracowity Błażej Sałatka ma chałupę, reparacji potrzebuje, ma zakład wołów parę, konia jednego, robociznę, daninę takąż daje jak i pierwszy.
3ci. Pracowity Wojciech Mospan, chałupy nie ma, ta mu się spaliła, załogę ma takąż jak pierwszy, robociznę, daninę takąż, daje jak pierwszy. 
Zagrodników trzech, jako to.
1wszy. Pracowity Józef Płosaj, ma chałupę, stodołę i całe zabudowani[e?] dobre, zakładu dworskiego nie ma, miał woły, ale te pozdychały, robi tyleż i daninę takąż daje co i zagrodnicy w Woli Flaszczynej.
2gi. Pracowity Grzegorz Rataj, ma chałupę, stodołę i inne zabudowanie, zakładu wołów parę, koń[?], wóz, robociznę i daninę takąż daje jak i drudzy.
3ci. Pracowity Józef Czeposki, ma chałupę samą pustki, zakładu tylko ma parę wołów, robocizna i danina taż sama. 

Osiadłość na Pałkach.
Komornik jeden, pracowity Józef Kowal, ma chałupę, zakładu pańskiego nie ma, robi dni trzy ręczno od Swiętej Małgorzaty, aż do Swiętego Michała, od Swiętego Michała, aż do Swiętej Małgorzaty, robi dni dwa ręczno, daniny żadnej nie daje.
Kuźnia jedna, w której mieszka pracowity Piotr Kowal, ten nic nie robi, statki kowalskie wszystkie ma swoje własne. Także trzecie pole ugorowe widzieliśmy za stodołami dworskiemi przy drodze od tejże wsi Woli Flaszczyny i d[rogi?] do Zadzimia idącej całe przyłogiem leżące i niepodorane oprócz dwojga staj podoranego na folwarku przy drodze od dwora i stodół do Zadzimia idącej na prawej stronie dołem od Lutowia błot zwanych, czyli ługu. Także na miejscach zwanych pod Gierazichą, na Popowce, Kowaleskim niepodoranego.
Co jako rzetelnie widzieliśmy tak na to własnemi rękami podpisujemy się. 
Wojciech Chwiałkowski
Józef Badowski piórem trzymanym przy położeniu krzyżyka x.

Kępa

 Kępa, dawniej pustkowie w dobrach Popów w obecnej gminie Warta.

 

1790

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-184, karty 385-387.
Dokument streścił Piotr Tameczka.

Dokument stanowi oficjalną manifestację i protestację prawną złożoną przed Urzędem i Księgami Grodzkimi Sieradzkimi w grudniu 1790 roku przez Wielmożną Jadwigę z Łaszewskich Bardzińską, wdowę po Wojciechu Bardzińskim, działającą w imieniu własnym oraz swojego syna Józefa Bardzińskiego jako prawnych dziedziców dóbr Popowa wraz z jego przyległościami. Protestacja ta jest skierowana przeciwko roszczeniom i działaniom Wielmożnych Tomasza Kossowskiego (ojca) i Józefa Kossowskiego (syna), będących współwłaścicielami i posesorami części dóbr Pęczniewa, przeciwko Ignacemu Lipskiemu, właścicielowi dóbr Miłkowice, a także bezpośrednio przeciwko Walentemu Żeromskiemu, Komornikowi Granicznemu Sieradzkiemu i Komisarzowi Komisji Cywilno-Wojskowej, któremu zarzuca się wydanie stronniczych i uciążliwych wyroków granicznych. Istota sporu dotyczy krzywdzącego i wadliwego rozgraniczenia gruntów pomiędzy Miłkowicami, Popowem a Pęczniewem, dokonanego najpierw na mocy dekretu z 1787 roku (prowadzonego z polecenia Lipskiego), a następnie potwierdzonego nowym wyrokiem z roku 1788, które to orzeczenia – zdaniem manifestantki – rażąco naruszają prawa własności dóbr Popów i ignorują historyczne dokumenty graniczne. Autorka protestu argumentuje, że urzędnik graniczny postąpił wbrew oczywistym dowodom i niesprawiedliwie zignorował zeznania oraz dawne akta graniczne z 1640 roku, a także zapisy dotyczące narożności trzech dziedzin Miłkowic, Popowa i Pęczniewa "przy pieczyskach deserty wsi Kępy będących nad rzeką Wartą stanowiący, w mieyscu pieczyska chałupy rybaka Popowskiego, którego potomki [....] w Popowie dotychczas znayduią się...", bezprawnie przyznając rację oponentom na podstawie rzekomej większości przekupionych lub niewiarygodnych świadków. W treści manifestacji przywołano również dawne akty i dokumenty, w tym ugodę i podział dóbr z 1647 roku dokonany pomiędzy braćmi Pęczniewskimi oraz rewizję komisyjną z 1683 roku określającą wymiary i położenie kopców granicznych ("...narożnik iakoby w zbiegu trzech dziedzin, Popowa, Pięczniowa i Kraczynek, nie w mieyscu iednego kopca ściennego na mocy Kommisyi Graniczney w roku 1683 sporządzoney. Za narożnik trzymać powinnego, lecz przy dwóch kopcach, iednym wielkim na piętnaście kroków długim i szerokim, a drugim pomnieyszym na dziesięć kroków odległym..."), które jednoznacznie potwierdzały granice na korzyść majątku Popów (wzmiankowano grunta Popowskie zwane "Krucice"). Podsumowując, Jadwiga Bardzińska, wskazując na nadużycia proceduralne, błędy w wytyczaniu linii na mapie oraz zignorowanie faktu, że sprawa została wcześniej skierowana na drogę apelacji do Trybunału, uroczyście wnosi o uznanie obu dekretów granicznych (z 1787 i 1788 roku) za całkowicie nieważne, żądając jednoczesnego uszanowania nienaruszalności swoich dóbr zgodnie z przedłożonymi dokumentami oraz zabezpieczenia prawnego, co poświadcza własnoręcznym podpisem w imieniu swoim i syna, a całe wystąpienie zostaje prawnie zarejestrowane w Aktach Kancelarii Grodzkiej w Sieradzu. 

 

Busianka

Busianka, wodociek oddzielający dawniej dobra Lipki od dóbr Bałdrzychów stanowiący naturalną granicę pomiędzy wyżej wspomnianymi dobrami. Żródło znajduje się w lesie na północny-zachód od wsi Lipki. Wodociek zasilał dawniej staw należący do Lipek i staw zwany Busińskim (należący do Businy), obecnie przepływa przez jeden duży staw. Płynie w kierunku wschodnim, przecina drogę prowadzącą do Bałdrzychowa. Dawniej wpływał bezpośrednio do rzeki Ner obecnie zasila strugę wpadającą do Neru. Długość 2.71 km. Nazwa podobna do nazwy pobliskiej wsi Businy.

Busianka niebieski kolor

Busianka czerwony kolor

1790

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-183, karta 122.
Dokument streścił Piotr Tameczka.

Dokument stanowi oficjalną, urzędową relację złożoną osobiście przez szlachcica Michała Sposobińskiego[?] z Bałdrzychowa. Zeznający oświadcza, że w towarzystwie dwóch szlachciców, działając na formalne wezwanie i na rzecz Joachima Maja (reprezentującego konwent Sulejowski), dokonał w dniu poprzednim urzędowej wizji lokalnej na gruncie. Podczas tej wizji, w obecności wyżej wymienionych szlacheckich ekspertów, naocznie zbadał i zweryfikował przebieg linii granicznej w ścianie dzielącej dobra Bałdrzychów od Lipek, biegnącej pod rowem i wodą od samych źródeł z boru przez stawek Lipkowski, który leży bezpośrednio w granicach i ścianie działowej. Następnie granica ta ciągnie się od wspomnianego stawku do drugiego zbiornika wodnego, zwanego "Stawkiem Busińskim", a idąc dalej tym samym rowem w kierunku cieku "Busianki", pisarz odnalazł kopiec ścienny usytuowany przy samej Busiance (w stronę dziedziny Lipek), który to kopiec w trakcie niedawno odbytej kondescencji granicznej został świeżo i bezprawnie rozkopany (rozgrzebany) przez przeciwną stronę, o czym to całym zajściu i poczynionych ustaleniach urzędnik ten złożył niniejszą wiarygodną relację do ksiąg sądowych.