Inwentarz Wilczków (1710)

Żródło
Agad, Księgi Ziemskie i Grodzkie Sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-6-68, karty 462-463.
Tekst z oryginalnego dokumentu przepisał Piotr Tameczka.

Wizya Czyniona Części Wilczkowa Ichmciów PP Mączyńskich Dziedziców przez Imci Pana Alexandra Łosa y Imci Pana Franciszka Linowskiego, Stanisława Grzegorka woźnego ze wsi Tokar[?] tey części transfuzya otrzymana od Ichmciów PP Modlibowskich y Borysławskich. Działo się w Wilczkowie dnia dwudziestego trzeciego Października.

Dwór 
Ten wszystek snopkami poszyty drzwi do sieni jego nabiegunach z wrzecządzem. W tym dworze izbetka jedna z komorą, drzwi dwoje na biegunach jedne z antabką do sieni, drugie z wrzecądzem y szkoblem do komory, okna trzy w drewno oprawne w nich czterech szyb niemasz, okienice trzy zasuwane dwie, na biegunach jedna, stół jeden, ława jednostajna zastaje od okna do okna, piec y komin dobry, koło pieca ław niemasz. W komorze na dwór drzwi jedne na biegunach z wrzecądzem y szkoblem. W sieni są statki browarne to iest kociełek stary połatany, kadzi dwie stare, przycierek jeden. Z tey sieni ex opposito izby komora uczyniona z ozdobni drzwi na biegunach z wrzecądzem y szkoblem, okno iedno zasuwane, przy drzwiach tey ozdobnie jest wschód na górę, drzwi niemasz.

Piekarnia 

Do niey drzwi na biegunach złe, to iest do sieni w którey drugie drzwi na dwór zabite, do izby zaś drzwi o dwóch zawiasach. W izbie piec y komin poprawy potrzebuje, okna w drewno złe, szyb w nich niemasz. Ztey izby do komory drzwi na zawiasach żelaznych, z komory drugie drzwi na biegunach z wrzecądzem y szkoblem na dwór izba piekarni, nad izbą posowa zła, nad sienią niemasz posowy, wierch poprawy wielkiej snopkami potrzebuje. Chlew przytknięty na słupach do ściany piekarnianej między tymi słupami delów niemasz wpuł przed piekarnią chlew na bydło na słupach w nim koryta dwa, drabiny dwie, ściana zła, delów niedostaje wścianie przed tym chlewem chlewik ogrodzony na świnie. Na tym wielkim chlewie y na tym chlewiku wierzch snopkami poszyty.

Ozdownia
Ozdownia dobra, ściana w niej w lepiankę, koryto do zalewku w niej dębowe, piec dobry, drzwi na biegunach z szkoblem i wrzecządzem, na górę wschód z drzwiami z wrzecządzem i szkoblem, ma górze skrzynia z lasami do suszenia. Ta suszarnia pod snopkami.

Owczarnia 
Owczarnia pod snopkami. W tey owczarni owiec nayduie się 95, iagniąt 58 starych 37 w tych starych braku wpuł lasy cztery, piczniki dwa, siana na owczarni kilka wozów, wrota w owczarni poprawy potrzebują z kuną y z skoblami dwiema. Przy tey owczarni chlewik przytknięty mały y deskami starymi pobity.

Stodoła 
Stodoła stara, ściany w niey upadły, złe, zpruchniałe, wrota iedne z kuną y szkoblami. Wtey stodole owsa ćwiartka iedna, proso przykłocone, tatarki wozów dziesięć, chlewik przy tey stodole zły, wierzch na stodole poprawiony snopkami. Przed tą stodołą spichlerzyk stary na chlew obrócony. Koryto w nim y drabina, ściany popruchniałe, drzwi w nich, zawiasa iedna z wrzecądzem y z szkoblami, wierch na tym chlewiku [...] poprawy snopkami potrzebuie, ogródek za spichlerzykiem mały w nim niemasz nic.

Stodoła druga 
Do tey stodoły wrot dwoie na biegunach, kuna iedna z szkoblami. W tey stodole ściany z płat, słupy popruchniały, na sochach, wierzch tey stodoły potrzebuie poprawy. W tey stodole żyta kop 50 przykłoty[?] półtory war[...], ięczmienia kop 21, grochu ćwierć umłocono go ze dwa wozy siana ćwierć lnu mędeli 10. Karmnik przed stodołą na czterech słupach z korytem y drzwiami, słupy popruchniałe. Te płoty koło tego dworu y stodół poopalane, ledwie znaki są tychże płotów, zamknięcia tegoż podworza niemasz.

Staynia 
Drzewem budowana, wewnątrz dylowa z żłobami y drabiną z zawarciem, drzwi na biegunach bez wrzecądza y szkoblów, na górze sypanie ze schodem y drzwiami, drzwi nabiegunach y z wrzecądzem y szkoblami, wierzch pod snopkami.

Kurnik 
W słupy budowany y w dyle pod snopkami.

Dobytek 

Krowa iedna doyna, druga iałowa.

Osiadłość Kmieci ich powinności

1.Adam ten ma wołow 4, koni 2, krowę 1, świnie 
2. Jędrzy na kmiecym placu siedzący zasiewek ma bardzo mały co go teraz osadzono wołow ma 4, krowę 1, świnię 1. 
Koni ani wozu niema y inszych statków co do kmiecej roli należy. Budynek na tym placu pusty, obory poobalane, stodoła obalona, chlewy poobalane, płoty spalone, ogród nie zasiany y nie zasadzony.

Zagrodnicy

1.Paweł poddany krowę ma na kmiecym placu siedzący 1, świnie 1.
2. Kazimierz Wstępień.
3. K[ę?]piora z Głuchowa tu mieszkający na zagrodzie z poddaną ożeniony.
4. Paweł Burdelny przychodzący, chałupy niema, w chlewie mieszka.
5. Karczma w którey wierzch obalony, gospodarz iest w niey Marcin, piwo szynkuie, niema nic pańskiego, robi cztery dni.

Puste Place 
Kaydziński pusty niema nic.
Zagrodny Łycakoski pusty. 
Rybiński tylko chałupa,w którey mieszka Kobielski, pusto grunta leżą do teyże chałupy. 
Komornik ieden y komornica poddana. 
Stawek na wsi pusty zerwany.

Folwarki 
Zboża z nich zprzątnione do stodół te zboża co wzwyż specifikowało w nich. 
Ugory wpół podorane nieuprawne, wpół odłogami leżące y zaroślami hoiną zarosłe, łąki wypasione, drugie niesprzątnione, ogródki y ogrody niepozasiewane, kapusty dziesięć kawałków zasadzonej. 
F. Linowski, Alexander Łoś

Inwentarz Smaszków Kostrzewice (1788)

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-180, karty 360-362.
Dokument przepisał Piotr Tameczka.

Prezentowany dokument jest urzędowym aktem komisyjnym sporządzonym 29 września 1788 roku na terenie dóbr wsi Smaszków przez Sąd Komisarski Województwa Kaliskiego, reprezentowany przez komisarza przysięgłego Gabriela Wstowskiego. Przedmiotem aktu było wprowadzenie w życie i egzekucja wyroku Trybunału Koronnego w Piotrkowie z dnia 19 września 1788 roku, wydanego w sprawie spornej pomiędzy szlachcicem Antonim Kiedrowskim (działającym wraz z Michałem Kiedrowskim) a szlachcicem Maksymilianem Bogusławskim. Jak wynika z treści aktu, po wcześniejszej publikacji wyroku na zamku Kaliskim w dniu 7 kwietnia, w związku z dopuszczeniem się przez Maksymiliana Bogusławskiego kontrawencji* oraz zasądzeniem na rzecz strony powodowej kwoty 1500 złotych wraz z kosztami procesowymi, podjęto kroki egzekucyjne polegające na zajęciu dóbr Smaszków i Kostrzewice Zaleśne. Na mocy decyzji urzędu komisarskiego komisarz Gabriel Wstowski, przy współudziale i w obecności świadków — Ignacego Rajskiego, Wincentego Stawiskiego oraz Walentego Ossowskiego — dokonał formalnego przekazania (tzw. tradycji) dóbr Smaszków i Kostrzewice Zaleśne na rzecz Antoniego Kiedrowskiego, nakazując miejscowej ludności i poddanym zachowanie pełnego posłuszeństwa nowemu posiadaczowi. 

 

To jest: w sumie oryginalnej traduje się w dworze, wchodząc z dziedzińca do niego, pokój pierwszy po prawej ręce będący, w którym piec, kominek i okna trzy dobre znajdują się. Dalej z tego pokoju alkierz o dwóch oknach, a z tego alkierza komora o jednym okienku. Tudzież traduje się góra nad tem pokojem, alkierzem i komorą będąca, na którą są schody z sieni dobre, z wolnym pod podszebowaniem kuchni w sieni będącej.
Tudzież odbiera się browar po prawej ręce jadąc od wsi na boku przy drodze za sadzawką pustą będący. Z wszystkim dobry, w którym jest kocieł reparacji potrzebujący, kadzi dwie, jedna dobra, druga sporządzenia potrzebuje, garniec jeden z wszystkim, który także reparacji potrzebuje i inne w nim znajdują się browarne porządki.
Takze traduje się z chlewów czterech między dworem i browarem na boku będących, reparacji potrzebujących dwa z prawej strony od dworu stojące. Suszarnia od przędziwa za dworem w chmielniku stojąca do wolnego używania ostrzega się. 
Traduje się z kurników trzech pod jednym dachem stojących jeden szrodkowy, obory naprzeciwko spichrza będącej, reparacji wymagającej traduje się połowa przegrodzona małemi drzwiami wchodząc po prawej stronie. Dalej idąc naprzeciwko dworu, traduje się budynek, w którym z końca jednego jest stajnia, z drugiego schowanie, w szrodku zaś wozownia całki, a to z przyczyny, że się spichrz całki i owczarnia do drugiej zostawia części, które to pobudynki dopiero wymienione są w ogrodzeniu dobrym. Za tym zaś ogrodzeniem za oborami, w osobnym ogrodzeniu są stodoły, z pomiędzy których traduje się jedna mniejsza, o jednym bojowisku, u której wrota reparacji potrzebują. Z karczmów dwóch traduje się jedna na Kostszewicach Zalaśnych, z stajnią będąca, poszycia potszebująca, z rolami pustemi do tej karczmy należącemi, i chałupa w lepionkę o dwóch izbach na przeciwko tej karczmy postawiona, niedokończona, z sadkiem i ogrodem pustym. Tudzież odbierają się ludzie z ich rolami, inwentarzami i robociznami następujący, pierwszy Marcin Wawrzyniak, półrolnik, który ma chałupę z wszystkim dobrą, tudzież stodołę i chlew dobry.
Drugi Mateusz Wawrzyniak, także półrolnik, który ma chałupę dobrą, stodołę i chlew, reparacji potrzebujące. Z tych każdy ma po parze koni, parze wołów, po jednej krowie, jednej świni i wszystkie gospodarskie porządki. Robią bydłem po dwojgu od Sgo Jakuba do S. Michała dni pięć w tydzień, a od Sgo Michała do Sgo Jakuba robią także dni trzy po dwojgu. Zimą jeżdżą w drogi do Ostrowa, do Kalisza i innych poblizszych miasteczek bez dnia, każdy z nich oprząda jedną sztukę przędzy, daje po dwa kapłony, dymowe zwyczajne na każdą ratę oddaje.
Traduje się także komornik jeden, pracowity Bartłomi, który ma chałupę dobrą, robi od Sgo Jakuba do Sgo Michała dni trzy, a od Sgo Michała do Sgo Jakuba także pieszo dni dwa i inne zwyczajne odbywa powinności, kopczyznę zwyczajną z dwora bierze. Odbiera się także sad z chmielnikiem w tyle dworu będący. W polach, a najprzód w oziminnym ku Lubanowu ciągnącym się odbiera się zasianej już oziminy dwadzieścia składów, zaczynających się od drożyny ku Żelisławiu prowadzącej, a ciągnących się wszerz do ról chłopskich, wzdłuż zaś dwojgiem staj. Tudzież w drugim miejscu przeszedłszy wszerz te chłopskie role oziminy podobnież już zasianej składów dwadzieścia jeden i zagon jeden, to jest: od miedzy do krzaków, wszerz a wzdłuż trojgiem staj ciągnących się.
W drugim polu tego roku ozminnym, a na przyszły rok jarzynnym jadąc od Figury Sgo Krzyża drogą do Bugaja prowadzącą po lewej stronie na poprzecznich staiskach odbiera się roli składów trzydzieści sześć, wszerz od miedzy role chłopskie oddzielającej do drugich ról, a wzdłuż trojgiem staj ciągnących się. W trzecim polu tego roku jarzynnym, a na przyszły rok ugorowym ponad drogą Zawadzką traduje się rola zaczynająca się wszerz od miedzy, chłopskie role dzielącej do krzewiny wzdłuż zaś trojgiem z początku, a dwojgiem staj dalej ciągnąca się. Niemniej odbiera się łąka wzdłuż od owczarni prostą linią aż do "Kopca" miejsca tak zwanego wszerz zaś od tej linii aż do płotów ku gościńcowi i drodze od gościńca idącej ciągnąca się. Także traduje się ogroda pańskiego ponad drogą wiejską leżącego połowa wchodząc do niego po lewej stronie sadzawek i wód wszelkich.
Tudzież pastwisk wolne używanie zabespiecza się. 
Tym więc sposobem sporządziwszy stosownie do wypisu wyroku prawodawczego w summie oryginalnej tradycją Urząd Komissarski w prowizjach[?] po[?] processie następującą czyni - To jest: drugą połowę dworu, podobnież z wolnym używaniem kuchni, dwa chlewy od dworu po lewej stronie będące, wolne używanie suszarni od przędziwa, dwa kurniki z trzech od rogów stojące, obory drugą połowę, do której większemi drzwiami wejście, spichrz całki i owczarnia, stodołę drugą o dwóch bojowiskach, karczmę na "Wymysłowie" z wolnym robieniem samego piwa w browarze i uprawianiem słodów, sklepik przed dworem będący, czyli raczej reszte pobudynków dworskich od powyższej tradycji pozostałych, tudzież poddanych jako to: półrolników pięciu, komornice jedne z ich chałupami, pociągiem, daninami, powinnościami, jako też z resztą ról, pól, łąk, dębinę, czyli raczej resztę tych dóbr Smaszkowa i Kostrzewic Zalaśnych od powyższej tradycji pozostałą do wytrzymania tychże prowizjów i procesu, dla tegoż Wgo Kiedrowskiego traduje. Zboże także wszystko ogólnie tak w stodołach, jako na polu znajdujące się.

Podobnież Wlmu Kiedrowskiemu oddaje się, którym zbożem W. Kiedrowski część w summie oryginalnej zatradowaną i resztę pól do wytrzymania prowizji i procesu jemu oddanych obowiązuje się do obsiania, a gdyby co z tego zboża od obsiewów pozostało się do prowentu, tedy pod tradycją w summie oryginalnej teraz nastąpioną przyłącza się. 

*uchybienie przeciw przepisom stemplowym, kara za nieużycie papieru stemplowego lub marek stemplowych w odpowiedniej wartości (źródło: M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego)

Malinie

Malinie, wieś należąca dawniej do dóbr Zabłocia, położona przy granicy między Wrońskiem a Zabłociem, leżąca prawdopodobnie na terenie obecnej gminy Widawa. 

1788

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-178, karta 467.
Dokument streścił Piotr Tameczka.

Dokument stanowi oficjalną protestację wniesioną w lipcu 1788 roku  do Urzędu i Ksiąg Grodzkich Sieradzkich przez Szymona z Zabłocia Zabłockiego, Komornika Granicznego Wieluńskiego oraz dziedzica dóbr Zabłocie i części w Wrońsku zwanej "Zabłoczyzna". Manifestant występuje przeciwko Tomaszowi Walewskiemu, dziedzicowi dóbr Brzykowa, oraz Wincentemu Grabińskiemu, dziedzicowi dóbr Siemiechowa. Przedmiotem sporu jest bezprawne i krzywdzące wytyczanie linii granicznych (duktów) przez Walewskiego i Grabińskiego, którzy rozgraniczając sąsiadujące ze sobą majątki, przeprowadzili dukty przez cudze dziedziny bez okazywania jakichkolwiek dawnych dokumentów sankcjonujących takie postępowanie. Postępowanie to wyrządziło wielką szkodę posiadłościom Zabłocia, ponieważ obaj sąsiedzi zignorowali dotychczasowe dowody graniczne, a w szczególności dokument z 1532 roku. Pozwani samowolnie włączyli do swoich dziedzin, za pomocą nowo wytyczonego duktu, położoną między Wrońskiem a Zabłociem wieś "Malinie" należącą do Zabłocia, która według dokumentów historycznych bezspornie należała do dóbr Zabłocie. Czując się głęboko pokrzywdzonym takimi działaniami, Zabłocki wniósł formalne zażalenie i manifestację przeciwko całemu wytyczonemu przez obie strony duktowi granicznemu, składając własnoręczny podpis i zastrzegając swoje prawa majątkowe, co zostało oficjalnie wpisane do Ksiąg Grodzkich Sieradzkich. 

Michałówka

Michałówka, dawniej pustkowie należące do dóbr Wrońsko, położone prawdopodobnie na terenie obecnej gminy Konopnica.

 

1788

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-178, karty 450-451.
Dokument streścił Piotr Tameczka.

Przedłożony dokument stanowi manifest wniesiony do Urzędu i Ksiąg Grodzkich Sieradzkich w dniu 15 lipca 1788 roku (we wtorek po niedzieli św. Małgorzaty Panny i Męczennicy). Skargę składa osobiście Wielmożny Jmść Pan Michał z Kożuchowa Kożuchowski, dziedzic części dóbr Wrońska, który występuje przeciwko sąsiadowi, Wielmożnemu Jmści Panu Trepce, dziedzicowi dóbr Rychłocice, w celu ochrony swoich praw i zapobieżenia dalszemu uszczerbkowi własnego majątku. Kożuchowski oskarża Trepkę o bezprawne dążenie do jak największego poszerzenia granic Rychłocic kosztem jego ziem. Wśród szczegółowych zarzutów wymienione jest zaorywanie granic i ścieżek ustalonych jeszcze przez poprzedników, co doprowadziło do tego, że w niektórych miejscach z trudem można przejść, mimo że dawniej granice te były szerokie na więcej niż jednego staja. Trepka ponadto bezprawnie poszerza swoje używanie na polach we wsi Wrońsko (należących do Rychłocic), usuwa ogrodzenia i płoty na własnych gruntach skarżącego, woruje się w publiczne drogi, wjeżdża w uprawiane zboża na działkach Kożuchowskiego oraz samowolnie wytycza nowe drogi przez jego grunt. Pozwany dopuścił się również bezprawnej budowy chaty na gruncie Wrońskim, a także używa całego lasu Wrońskiego, sprowadzając do niego potajemnie pilarzy (traczy), którym nakazał wycinać tarcice z najcenniejszego drewna. Trepka zniszczył także znaki graniczne na pustkowiu zwanym "Michałówka", próbując przywłaszczyć to pustkowie i włączyć je do dóbr Rychłocice. Celowo stosuje przy tym podstępną technikę orki: na swoich działkach Wrońskich dochodzących do granic Rychłocickich nie orze ziemi przy samej granicy, lecz przeoruje granicę od strony pól Rychłocic wprost do swoich działek we Wrońsku, co ma na celu całkowite zatarcie dawnej linii granicznej i stopniowe przesuwanie jej tak, aby w przyszłości zająć kolejne grunta i przygraniczne pobudynki. Powołując się na wcześniej wnoszone manifesty i przestrzegając praw własności, Michał Kożuchowski uroczyście protestuje przeciwko tym działaniom, deklaruje chęć dochodzenia swoich praw w sposób zgodny z prawem i sprawiedliwością za wszystkie szkody oraz wiolencje dokonane przez Pana Trepkę, zastrzegając sobie równocześnie prawo do uzupełnienia, pomniejszenia lub poszerzenia treści niniejszego manifestu, jeśli wymagać tego będą przyszłe okoliczności prawne. 

 

Garncarz / Gancarz

Garncarz vel Gancarz, dawniej pustkowie położone na północ od wsi Klonowa w obecnej gminie Klonowa. Położenie ustaliłem w oparciu o mapę z 1830 r.: "Pierworys pomiaru częsci Ekonomii KLONOWA przestrzeni Górka Klonowska położonej w Guberni Kaliskiej Obw. Sieradzkim". (opis z arkuszu numer 1)

 

 

Trela / Trelas

Trela vel Trelas, dawniej pustkowie obok wsi Wrony w obecnej gminie Klonowa. Położenie ustaliłem w oparciu o mapę z 1830 r.: "Pierworys pomiaru częsci Ekonomii KLONOWA przestrzeni Górka Klonowska położonej w Guberni Kaliskiej Obw. Sieradzkim". (opis z arkuszu numer 1)