Inwentarz Kociołki Gać Warcka (1790)

Źródło:

Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-183, karta 1051-1059.
Dokument przepisał Piotr Tameczka.

Wizya Dobr Kociołek y Gaciow tak Ziemianskich iako y Kmiecych oboyga niemniey zasiewow y pobudynkow Dworskich y Wieyskich w przytomności Urodzonych Józefa Zbroszka y Woyciecha Brzezowskiego nizey podpisanych tudziesz Woznego Szymona Cieslaczyka z Wsi Kociełek na rzecz JW Jmc Xiędza Michała Kanonika Metropol. Gnieznin. Kommisarza Kommissyi Cywilno Woyskowey Gnieznins. y Jmc Xiędza Bartłomieia Proboszcza Słupeckiego Braci pomiędzy sobą rodzonych Kociełkowskich Dnia 20go Mca Lipca Roku Panskiego 1790 sporządzona. 

Opisanie Kociełek 

Nayprzod Mielcuch do ktorego wchodząc drzwi na zawiasach złe połupane. W Sieni kocieł nienaygorszy wlepiony w dwie kadzie, komin słupami popodpierany gdyż belki podnim pognieły y nie ktore na sieni mur wywalony sciany wteyze sieni y posowa pognieły. Z sieni wchodząc do izby drzwi złe na zawiasach, kominek zły, piec z cegły zły, okno zgruntu złe [...] tylko kilkanaście wnim szyb reszta powybiiane. Z izby do komory także drzwi na zawiasach, z komory rowniesz, na izbie y komorze posowa zła, pod całym tym pobudynkiem przyciesi zgniełe y dwa blochy w ziemi, kozły w iednym narożniku złamane, dach słomiany zły. Przy tym mielcuchu oborka z delików łupanych w słupy pochylona, dach na ni[ey?] zły. Na przeciw tey ozd z gruntu zły, przyciesi naokoł zgniełe y blochy iak podwa od ziemi, dach na tym słomiany, zły. Na przeciw także mielcucha karmnik z niskich blochów nowych tylko złe stawiany, ściany się poprężeły, dach natym karmniku dobry. Za tym karmnikiem chlewy stare, złe, w słupy o troygu drzwiach pod iednym dachem dla swini, na których dach zły. Przytych chlewach grodza z żerdzi, obok tych chlewów karmnik stary, zgruntu zły, dachu mało co na nim. Od tego karmnika ku stodołom obora stara w słupy, zgruntu zła, balki połamane, ściany powywalane, kozły y dach zgnieł[?]. Pod tą oborą iest kilka balek z stayni rozebrany. Za tą oborą druga obora na przeciw stodoły podwóyn[...] także w słupy z gruntu zła, co tylko [ma upaść?], dach cały zły, ta obora w pasterniku. Obora nowa dobra z dwiema bramami[?] wewnątrz z blochów rzniętych narożniki tarcicami wy[...] y po dwa szory gontów od ziemi obite na około dach sło[miany?] dobry. Idąc od obory stodoła poiedyncza stara z blochów rzniętych na przyciesiach węgły, pod tą przyciesi zgniełe [...] także pougniewały, krzyżowniki dwa złamane y [...] pochylona ku stawkowi dach na tey stodole bardzo zły, wrota popsute, progi zgniełe, kona tylko u iednych wrót z skoblami żelazna, zła ta stodoła. Spichrz z blochow rzniętych nowy lecz się rozwala gdyż z obydwóch boków zaszczałami[?] wyparty y na groncie po wystawą [ściany?] się powykręcały. Do tego spichrza drzwi dwoie [u tych?] skoble żelazne z wrzecądzami, posowa y podłoga z tarcic [...] z blochow, dach słomiany, kalonka z tarcic, w niektórych mieyscach zła, poboczniki tarcicami wybite. W rogu [tego?] spichrza stodoła o dwóch bojowiskach w słupy dobra, dach w niektorych mieyscach zły, u wrót wszystkich są [skoble?] żelazne. Za tą stodołą kurniki o trzech drzwiach pod iednym dachem z blochów rzniętych zgruntu złe, w słupy [...] się wywracaią, dach na tych zły, posowa na[...] kurniku z żerdzi. Na okół tych wszystkich pobudynków ogrodzenie z żerdzi. 

Chałupa pierwsza, w ktorey mieszka pracowity Jakub Szymczak półrolnik z gruntu zła, przyciesi pod tą chałupą zgniełe, komin spaczony, dach z gruntu [zły?], ma zaprzęgu panskiego wołów 2, koni 2, swinie 1, krowa[?] 1, wóz oprawny, pług z żelastwem, radlice, kosy 2, [...] siekiere, robią zaciągu dni trzy dwoygiem w tydzien czwo[rgiem?] poiednemu, czynszu daią kapłonów 2, jay mędel 1, sztuk [...] [...]dzi półtory lub za nie podług zwyczaiu płaci tłuki, stróżówkę odprawia, kominowego płaci na jedne rate  zł. 5. Obok chałupy stajenka stara zła, na drugiey stronie stodoła także zła. 
Chałupa druga, w ktorey mieszka pracowity Szymon Cieślaczyk zagrodnik, zaprzęgu pańskiego nie ma [...] y świnie 1, siekiere y kose trawną, robi zaciągu dni trzy [od Sgo?] Jakuba do Sgo Marcina dni 4, kominowego płaci na [...] zł. 3, sztukę przędzie iedne, czynszu żadnego nie daie, stróżę i trzodę podług zwyczaiu odprawia, przy tey chałupie ma chlewy dwa z gruntu złe, stodołka dobra. Także stoi gościniec stary ku Tubalczowi pustkami, z gruntu zły, na którym posowy brakuie i prawie do reparacji niezdatny. 
Chałupa trzecia, w której mieszka pracowity Roch Mielcarek zagrodnik, zaprzęgu pańskiego nie ma, robi tyle co pierwszy y te powinności odbywa, na drugiey stronie tey chałupy w drugiey izbie mieszkaią komornice dwie Urszula z Maryanną, biorą kopczyznę z folwarku pańskiego podług zwyczaju y robią dni dwa w tydzień do Sgo Jakuba a od Sgo Jakuba do Sgo Marcina po dni trzy, tłuki odbywają. Pod tą chałupą jedną stroną przyciesi zgnieły, dach w niektórych mieyscach zły. Przy tey chałupie ma zaraz stodołkę naprzeciw okien chlewy dobre. 
Chałupa czwarta, w którey mieszka pracowity Walenty Walczak, zagrodnik, zaprzęgu pańskiego nie ma, robi tyle co pierwszy y te same powinności odbywa. Ta chałupa z blochów rzniętych nowa, dach dobry. Przy tey chałupie ma stodołkę złą, y chlewy stare, także złe. 
Chałupa piąta, stara, zła, reparacyi potrzebuiąca, dach na niey zły, posowa w niektórych mieyscach pognieła, w którey mieszkaią komornice dwie imieniem Maryanny, robią tyle co pierwsza y równie biorą z folwarku pańskiego co pierwsza y powinności te same odprawiaią.
Karczma nowa z blochów rzniętych, do której wchodząc drzwi na zawiasach dobre z tarcic. Z sieni do izby drzwi także na zawiasach, kominek dobry, piec z cegły dobry, okna dwa w których brakuie tafelek dwóch, podłoga z tarcic dobra. Z izby do komory drzwi na zawiasach, z komory drzwi na dwór także na zawiasach z tarcic, dobre. Na drugiey stronie izdebka, okno iedno dobre, podłoga z tarcic, piecek mały z cegły y kominek dobre.
Na całym tym pobudynku posowa z tarcic, narożniki tarcicami wybite od ziemi dachu guntami  po dwa szory obite, dach słomiany dobry. Za tą karczmą jest ogród żertkami ogrodzony, warzywem obsiany to iest grochu białłego zagonów 5, partówek[?] zagonów 7, sadzonej marchwi zagon 1. Na tymże samym ogrodzie zagonów nieobsianych 7. W drugim ogrodzie za Rochem iest jęczmienia zagonów 26, marchwi zagonów 15. Na trzecim ogrodzie w olszynie iest zagonów kapusty 15. Na tymże samym ogrodzie jęczmienia zagonów 24. W jarzynie jęczmienia zagonów 50, prosa zagonów 52, owsa składów 244, grochu składów 96.
W polu ozimym jęczmienia zagonów in summo[?] 411, taterki w tymże polu składów 3[...], jarki składów 53, pszenicy ozimy zagonów 136, [ży?]ta zagonów 764. Na drugiej roli zagrodniczej taterki składów 13, tak w ozimie iako y jarzynie, gdyż innego zboża na tey roli nie siano. 

Opisanie Gaci Ziemiański tak pobudynków, zboża. 

Folwark nowy z blochów rzniętych z wystawą, narożniki tarcicami wybite, w dachu od ziemi dwa szory guntami obite, reszta snopkami poszyta. Na całym tym pobudynku posowa z tarcic, w którym mieszka owcarz luźny. [W?] tym folwarku stodoła o dwóch boiowiskach w [...] rznięte, ze wszystkim nowa, w którey iest spichrz snopkami poszyta kalanka na tey stodole z tarcic. [Na?] przeciw tey stodoły owczarnia także z blochów rzniętych, o dwóch wystawach tarcicami wybitych od go[ścin?]ca przyciesi pognieły, na północ pochylona dach [od?] ziemi dwiema szory guntami obity, reszta snopkami poszyta. Po prawey stronie owczarni gościniec [wiez?]ny nowy z blochów rzniętych z wystawą, ze wszystkim dobry, w którym mieszka pracownicy Balcer Zaiąc, ma rolę zagrodniczą, szynkuie piwo y wódkę, robi [dwa dni?] w tydzień, z tey roli zaprzęgu pańskiego nie ma. Wedle gościńca wystawił sobie stodołkę nową, na tym [...] y stayni dwa szory guntami obite, reszta snopkami poszyte. W stayni narożniki tarcicami wybite na [...] gościnny podłoga y posowa z tarcic. 
Chałupa pierwsza, dwoiaki, w którey mieszka młynarz poddany, druga pustkami z blochów rzniętych, nowa posowa na całym pobudynku z tarcic, narożnik z gruntu tarcicami wybity, ponad wystawą nieco guntami pobite, cały dach snopkami poszyty. W niektórych mieyscach zły. Przy tey chałupie ma stodołkę starą i chlewiki. Idąc dali ku Raczkowu wiatrak nowy, ze wszystkim dobrym, oszkardów pańskich młynarz nie ma, brakuie linów dwóch kamienny y od nakrącania, płaci czynsz podług zwyczaiu, to iest czerwonych złt. ośm, mlewo wszystko pańskie, bez miarki, do tego wiatraka ma rolę.
Chałupa druga, za stodołą pańską, dwoiaki z blochów rzniętych, nowa z wystawą, front wystawy tarcicami wybity, dach snopkami poszyty, dobry. W iedney izbie mieszka pracowity Paweł Magdziak, zagrodnik, zaprzęgu pańskiego nie ma, robi zaciągu dni trzy ręczno w tydzień, druga izba pustkami, do tey chałupy iest stodołka y chlewik, tłuki, trzodę, stróże, podług zwyczaiu odprawia, sztuki przędzie, kominowego płaci na iedne rate złt. pol. 3.
Chałupa trzecia, nowa z blochów rzniętych, z wystawą tarcicami wybitą, posowa z desków[?], dach snopkami poszyty. Przy tey chałupie stodołka dobra, chlewy dobre, w którey mieszka pracowity Kazimierz Zaiąc, pułrolnik, zaprząg ma pański, wołu iednego, gdyż mu się drugi w tym roku utopił, koni 2, krowa 1, swini 1, wóz oprawny, pług z żelastwem, radlice, sierp 1, siekiere 1, kosy 2, robi zaciągu trzy dni bydłem, a czwarty ręczno, czynszu daie kapłonów 2, jay mędel 1, kominowego płaci na jedne ratę złt. pol. 5, tłuki, trzodę, stróże, podług zwyczaiu odprawia, sztuki przędzie. 
Chałupa czwarta, z gruntu zła, pod tą przyciesi zgnieły, w niektórych mieyscach popaczona, posowy na ścianie nie masz, dach zgnieł cały, przy tey chałupie stodołka stara, w tey chałupie mieszka pracowity Kasper Cieślaczyk, zagrodnik, zaprzęgu pańskiego nie ma, robi tyle co pierwszy y to wszystko odbywa. 

Opisanie pobudynków jako i zboża w Gaci km[iecey?].

Chałupa pierwsza, z blochów rzniętych nowa, wystawa [w niey?] z tarcic, na izbie i komorze posowa z tarcic, dach snopkami poszyty nad sienią[?] zły. W tej chałupie mieszka pracowity Mateusz kmieć, ma zaprzęgu pańskiego wołów 4, [...] krowe 1, swinie 1, wóz oprawny, pług z żelastwem, radlice[?], siekiere, sierpy 2, kosy 2, robi zaciągu w tydzień dwojgiem dni sześć od Sgo Woyciecha do Sgo Marcina i tłuk trzy od Sgo Marcina do Sgo Wojciecha [dni?] pięć, przy tej chałupie ma obory i stajenke w [...] postawiona, sołek w ogrodzie z delików, stodoła [o dwóch?] bojowiskach na sochach, dach snopkami poszyty [...] [...]nowany. Karmnik przy oborze w deliki snopkami poszyty. Czynszu daję do dwora kapłanów 2, gęś 1, jaj mędeli 2, podymnego płaci na jedne rate złt. pol. 7, przędzie sztuk dwie, czyli za nie tynfów dwa płaci, trzodę i stróżą kolejno odbywa. 
Chałupa druga, z blochów ciesanych, stara, przyciesi nadpsute i ściany złe [w izbie?] posowa z delików na komorze i sieni posowy nie masz, dach słomiany dobry. W tej chałupie mieszka pracowity Józef Garbowski kmieć, ma zaprzęgu pańskiego tyle [co?] pierwszy i ten sam porządek odprawia, te pańszczyzne, te same daniny daje co pierwszy i tyleż podymnego płaci. Przy tej chałupie ma stajenke i chlewik, [...] i dyliki reparacji tak w przyciesiach i ścianach potrz[ebują?], dach pod snopkami dobry. Na przeciwko chałupy obora [na?] bydło stara, w dyle, z gruntu zrujnowana tak [...] jako i poszyciu. Po drugiej stronie stajnia nowa, dach pod snopkami dobry, w ogrodzie komora nowa [...] w węgły, posowa z dyli, dach pod snopkami dobry. Przy tej komorze komora stara w dyle i posowa z dyli z gruntu reparacji potrzebuje. Stodoła o dwóch bojowiskach, na sochach, połowa stodoły nowa, druga połowa tak w d[achu?] jako i w ścianach mocno zrujnowana. 
Chałupa trzecia, izba z drzewa kostkowego, sień z dylików ciesanych, stara, reperacji w przyciesiach potrzebuje. Posowa na izbie z dylików, dach pod snopkami zły. Przy tej chałupie oborka z dylików zła, dach zły. Przy tej chlewik na świnie w dyliki nowy o dwóch komorkach, dach pod snopkami dobry. W ogrodzie komora nowa w dyliki, posowa z żerdzi, dach pod snopkami dobry. Stodoła o dwóch bojowiskach na sochach w dyle z starego drzewa przestawiona, dach pod snopkami stary, zły. W tej chałupie mieszka pracowity Maciej Pietrzak kmieć, ma zaprzęgu pańskiego tyle co pierwszy, prócz jednej świni i sierpów tyleż. Odbywa pańsczyznę i te same daniny daje tak dworowi, jako i Skarbowi Rzeczypospolitej jako drudzy. 
Chałupa czwarta, z drzewa kostkowego stara, reparacji potrzebuje, tak w przyciesiach jako ścianie z podwórza, posowa z dylików stara, dach pod snopkami zły, sczyt wcale wydarty, okna częścią w tafelki, częścią deszczkami pozakładane. Na przeciwko obora w słupy z dyli przyciesi potrzebuje i słupów niektórych. Przy tym zaraz stajnia, dach pod snopkami reparacji potrzebuje. W tyle szopa na wozy[?], po drugiej stronie chlewik świński w dyliki zły, dach mocno nadrujnowany. Dalej obora stara, w dyle zła, dach zły. W ogrodzie komora w węgły dobra, dach pod snopkami zły, stodoła o dwóch bojowiskach na sochach, z gruntu zła, tak w drzewie, jako i w dachu.
W tej chałupie mieszka pracowity Franciszek Borkowski kmieć, ma załogi pański, wołów 2, koni 3, inny inwentarz ma tak jak drudzy prócz kosy do sieczki, te same powinności odbywa i te same daniny daje jako drudzy. 
Chałupa piąta, z drzewa kostkowego zła, reparacji potrzebuje, posowa na izbie z dylików, dach pod snopkami stary. Stajnia w dyliki zła, dach zły. Obora przy tej stajni w dyliki stara, zła, dach pod snopkami zły, u podwórza chlewik świński w dyliki zrujnowany, dach pod snopkami zły. W ogrodzie komora z dylików w słupy reparacji dachu potrzebuje, posowa z dylików. Dalej szopa na [sochach?] w słupy z dylików, dobra, dach pod snopkami dobry. Stodoła o dwóch bojowiskach na sochach z dylików w słupy, dobra, dach pod snopkami niezgorszy, w której mieszka pracowity Jan Pawlak kmieć, ma zaprzęgu pańskiego tyle co pierwszy, w zupełności te same daniny odbywa i czynsze oddaje jak drudzy. Chałupa szósta, [w blochy?] dębowe stara, reparacji z gruntu potrzebuje, posowa na izbie z dylików, dach pod snopkami zły, przy tej chałupie pod ścianą chlewik w dyle reparacji tak w drzewie jako i w dachu potrzebujący. [Stodoła?] do tej chałupy w ogrodzie nad stawem na sochach o [iednym?] klepisku, dobra. Mieszka na tym placu pracowity Jan zagrodnik zaprzęgu pańskiego niemający, robi zaciągu ręczno w tydzień [dni?] trzy, tłuki trzy odbywa, podymnego płaci na jedne ratę złt. [...]. sztuke jedne przędzie lub za nie podług zwyczaju płaci, [...] stróżą kolejno odbywa. 

Opisanie zboża. [pomijam]
To wszystko jakośmy widzieli, podpisem rąk naszych stwierdzamy. 
Józef Zbrożek, 
Wojciech Brzezowski, ręką trzymaną. 

Inwentarz Wola Flaszczyna (1789)

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-182, karta 266-269.
Dokument przepisał i streścił Piotr Tameczka.

Wizja wraz z stanem dóbr Woli Flaszczyny, Sipińskiej i Pałek z opisaniem pobudynków dworskich i wiejskich, tudzież zasiewów ozimich i jarych JWey Katarzyny z Humańskich Dąbski Wojewodziowy Sieradzkiej prawu dożywocia podległych, a WJPani Juliannie z Rosieckich Żelisławski kontraktem arendownym dnia 20 miesiąca lipca roku 1790 wypuszczonych przez dwóch szlachty i woźnego Szymona Zuchowskiego na rekwizycją tejże W Żelisławski dnia 30 miesiąca i roku tegoż uczyniona i podpisana.

Najprzód widzieliśmy dwór z gruntu zły, dach snopkami poszyty zły, od dołu dwiema szorami szkudeł obity, które miejscami powypadały i pognieły, do którego wchodząc są drzwi na zawiasach i chakach żelaznych. Do sieni wchodząc na lewej ręce są drzwi także na zawiasach, chakach z klamką, rękowieścią i chaczykiem żelaznemi, do pokoju w którym pokoju są dwa okna, w szyb trzydzieści, z których trzy szyby wyleciały, a trzy natłuczone, w drewno oprawne, piec z kafli zielonych, stary, reparacji potrzebujący, kominek z kapturkiem zły, podłoga z tarcic stara, miejscami powygniewała, posowa także z tarcic stara i popruchniała, kredens drewniany jeden. Z tego pokoju idąc są drzwi na zawiasach, chakach z rękowieścią i chaczykiem żelaznemi do drugiego pokoju, w którym jest okno jedno w drewno oprawne, złe, kominek bez kapturka, podłoga i posowa taka jak w pierwszym.
Na lewej ręce tego pokoju są drzwi do komory na zawiasach z chaczykiem, wrzeciądzem i szkoblem żelaznem, w której komorze jest okienko o dwóch szybkach, złe, podłoga takaż. Po prawej ręce są drzwi do kuchni na zawiasach, chakach z rękowieścią i chaczykiem żelaznemi. W tej kuchni komin z gruntu zły.
Z kuchni idąc są drzwi po lewej ręce do izby czeladnej na zawiasie żelaznej jednej. Ta cała izba w ziemie weszła, z gruntu zrujnowana, okna powybijane. U tego całego dworu ściany owierki popruchniały i powypadały.
Wychodząc z dworu po prawej ręce stoi o dwóch słupach z daszkiem pochylony sarnik. Idąc wprost od tego sarnika jest gorzelnia nowa z drzewa kostkowego o izbie, sieni, komorze, dach nowy z dwiema dymnikami, szkudłami pobity, do której wchodząc są drzwi na biegunach drewnianych z wrzeciądzem i szkoblem żelaznym do sieni, w której jest komin dobry. Posowy nad tą sienią nie masz. Po prawej ręce są drzwi także na biegunach drewnianych z wrzeciądzem i szkoblem żelaznym do izby, w której izbie są dwa okna ma[łe?], w drewno oprawne, kominek reparacji potrzebuje, kotlina od garca zła, rozrucona, pieca nie masz, posowa z tarcic przez wpół wyrznięta, z której izby są drzwi na biegunach drewnianych z wrzecądzem i szkoblem żelaznym, już przez Wo Żelisławską danym do komory, z której są drzwi na biegunach i zaporą drewnianych na podwórze, na rogu tej gorzalni jest przystawiony karmnik dla wieprzy, z korytem i przykrywadłami snopkami poszyty. Na prawej ręce tej gorzalni jest studnia z żurawiem i rynną. Od tej studni idąc ozd stary, teraz w nim bydło stawa. W tym ozdzie [...] drabiny trzy i koryta trzy. Dach na całym ozdzie stary i z gruntu poszycia potrzebuje. Przy tym starym ozdzie [...] sadzawka z mnichem nowym do spadku wody. W podw[órzu?] są chlewy świńskie z trzema drzwiami i przegrodami, dach snopkami poszyty reparacji potrzebujący. Przy tych chlewach jest także chlewisko w słupy i dele stare złe, z gruntu na nic niezdatne.
Od tego chlewiska idąc są kurniki nowe z czterema drzwiami na biegunach drewnianych. U dw[óch?] drzwi są wrzecądze i skoble żelazne, dach od góry snopkami poszyty nowy, a od dołu deskami pobity.
Na lewej [stronie?] dworu jest sklep nowy, dach szkudłami pobity, nowy, [u?] którego są schodki, drzwi na zawiasach, chakach z wrzecądzem i skoblem żelaznemi do sklepu, z którego sklepu [od?]chodzi drugi sklepik. Z tych sklepików wychodząc są [scho?]dy na górę, drzwi na zawiasach, chakach z wrzeciądzem i szkoblem żelaznemi, podłoga i posowa z tarcic trzydziestu złożono, niedokończona. Sklepik ten od dołu jest[?] murowany, szczyt tarcicami pozabijany. 

Około tego sklepiku i dworu jest drzewa rzniętego w bale sztuk cztery, przyciesi sztuk dwanaście. Stodoła nowa w słupy wybudowana o dwóch klepiskach, nieskończona, [z wro?]tniami czterema na biegunach oprawnemi. Ta stodoła jest do wpołowy poszyta, obory, stajnie popalone na około.
Podwórza wszystkie płoty złe, poobalane, stare, miejscami w płaty, miejscami w żerdzie pogrodzone, wrót dwoje starych, porujnowanych. 

Osiadłość ludzi w tejże wsi Woli Flaszczyny znajduje się w liczbie zagrodników czternastu jako to. 

Pierwszy. Pracowity Tomasz Ziomek, ławnik. Ma chałupę jeszcze dobrą, reparacji cokolwiek potrzebuje, ma załogę pańską, wołów parę i kosę do cięcia trawy, robi pańszczyzny od Swiętej Małgorzaty aż do Swiętego Michała po pięć dni ręczno, bydłem dni dwa, które się rachują za dni cztery, a piąty ręczno od Swiętego Michała do Swiętej Małgorzaty robi dni cztery ręczno, a bydłem dni dwa, daniny daje do dwora kapłona jednego lub groszy piętnaście, jajec mędel, orzechów półgarca lub osm groszy, grzybów kopę lub piętnaście groszy, kądzielnego złotych dwa lub obrobić i inne powinności podług zwyczaju. 
2gi Pracowity Antoni Frączczak ma chałupę dobrą, zakładu wołów parę i kosę, robi i daninę takąż daje co i pierwszy. 
3ci Pracowity Józef Nowak ma chałupę dobrą, zakładu wołów parę, wóz, kosę, robi i daninę takąż daje.
4ty Pracowity Józef Siekacz ma chałupę dobrą, zakładu wołów parę i pług z żelazami, robocizna i danina takaż.
5ty Pracowity Jakub Janiak ma chałupę dobrą, zakład, robocizna takaż.
6ty Pracowity Mikołaj Kowalczyk, zakład, robocizna, danina takaż. 
7my Pracowity Mateusz Mielczarz, zakład, robocizna takaż. 
8my Pracowity Antoni Gogolczyk, zakład, robocizna, danina takaż. 
9ty Pracowity Wojciech Saładyka, zakład, robocizna, danina takaż. 
10ty Pracowity Piotr Regent, zakład, robocizna, danina takaż. 
11ty Marcin Szkudlarek, zakład, robocizna, danina takaż. 
12ty Prac. Joachim Kuchciak, zakład, robocizna, danina takaż.  
13ty Franciszek Szewczyk, zakład, robocizna, danina takaż. 
14ty Pracowity Andrzej Płosaj. 
Ci wszyscy mają chałupy, stodoły i zabudowania dobre. Zakłady i daniny, robocizna, powinności jednakowe.
Na końcu tejże wsi jest karczma z stajnią złą, z której miejscami snopki powylatały, wielkiej reparacji potrzebująca, do której karczmy wchodzą są drzwi na biegunach drewnianych do sieni. Z sieni są drzwi także na biegunach drewnianych do izby, w której to izbie są okna dwa, jedno złe w drewno oprawne, stół i ławy dobre, piec dobry, komin i kominek zły, podlepienia potrzebuje, podłoga zła, powygniewała. Z tej izby są drzwi także na biegunach drewnianych, z wrzecądzem i skoblem żelaznym do komory. Z komory także wychodząc drzwi na dwór, stajnia o dwóch wrotniach, ściany jeszcze dobre, dach na karczmie jako i stajni z gruntu zły. 

Opis zasiewów na folwarku Woli Flaszczyny. 

[Skrót: Opis zasiewów na folwarku Woli Flaszczyny obejmuje szczegółowy wykaz upraw ozimych, jarych oraz ogrodowych, rozproszonych na wielu działkach i terenach przyległych (m.in. na Pietrachowiznie, za karczmą, za łączkami, pod borem, pod łąkami nad drogą ku Charchowu). Na polach ozimych dominuje żyto oraz pszenica ozima, przy czym ich stan w większości określono jako bardzo mizerny, podły lub co najwyżej średni. Wśród zasiewów jarych wymieniono m.in. groch, proso, jęczmień, owies, tatarkę, jarkę, len oraz rzepak – niemal wszystkie te uprawy charakteryzują się rzadkim i mizernym wzrostem, z wyjątkiem nielicznych udanych fragmentów, takich jak piękna i urodzajna pszenica jara oraz rzepak w ugorze. Całość zestawienia zamyka opis ogrodnictwa za chlewem (obejmujący jęczmień, konopie, groch biały, pasternak, kapustę oraz marchew, która całkowicie wypaliła się z gruntu), co dopełnia obraz przeważająco słabej kondycji zasiewów na całym majątku.] 

Osiadłość ludzi w Woli Sipieńskiej. 
Kmieci trzech. Jako to pierwszy pracowity Maci Siekacz, chałupy nie ma, ta mu się spaliła. Ma zakładu pańskiego wołów parę, koni parę i inne załogi do roli kmiecej należące.
Robi zaciągu od Swiętej Małgorzaty, aż do Swiętego Michała dni dziewięć ręczno, a kiedy bydłem to dni trzy i ręczno dni trzy, od Swiętego Michała, aż do Swiętej Małgorzaty robi dni osm ręczno, bydłem dni trzy, ręczno dni dwa, danine daje dworowi kapłonów dwa lub złoty jeden, jajec mędeli dwa, grzybów kopę lub piętnaście groszy, orzechów pół garca lub osiem groszy, za kądziel złotych dwa lub obrobić. 
2gi. Pracowity Błażej Sałatka ma chałupę, reparacji potrzebuje, ma zakład wołów parę, konia jednego, robociznę, daninę takąż daje jak i pierwszy.
3ci. Pracowity Wojciech Mospan, chałupy nie ma, ta mu się spaliła, załogę ma takąż jak pierwszy, robociznę, daninę takąż, daje jak pierwszy. 
Zagrodników trzech, jako to.
1wszy. Pracowity Józef Płosaj, ma chałupę, stodołę i całe zabudowani[e?] dobre, zakładu dworskiego nie ma, miał woły, ale te pozdychały, robi tyleż i daninę takąż daje co i zagrodnicy w Woli Flaszczynej.
2gi. Pracowity Grzegorz Rataj, ma chałupę, stodołę i inne zabudowanie, zakładu wołów parę, koń[?], wóz, robociznę i daninę takąż daje jak i drudzy.
3ci. Pracowity Józef Czeposki, ma chałupę samą pustki, zakładu tylko ma parę wołów, robocizna i danina taż sama. 

Osiadłość na Pałkach.
Komornik jeden, pracowity Józef Kowal, ma chałupę, zakładu pańskiego nie ma, robi dni trzy ręczno od Swiętej Małgorzaty, aż do Swiętego Michała, od Swiętego Michała, aż do Swiętej Małgorzaty, robi dni dwa ręczno, daniny żadnej nie daje.
Kuźnia jedna, w której mieszka pracowity Piotr Kowal, ten nic nie robi, statki kowalskie wszystkie ma swoje własne. Także trzecie pole ugorowe widzieliśmy za stodołami dworskiemi przy drodze od tejże wsi Woli Flaszczyny i d[rogi?] do Zadzimia idącej całe przyłogiem leżące i niepodorane oprócz dwojga staj podoranego na folwarku przy drodze od dwora i stodół do Zadzimia idącej na prawej stronie dołem od Lutowia błot zwanych, czyli ługu. Także na miejscach zwanych pod Gierazichą, na Popowce, Kowaleskim niepodoranego.
Co jako rzetelnie widzieliśmy tak na to własnemi rękami podpisujemy się. 
Wojciech Chwiałkowski
Józef Badowski piórem trzymanym przy położeniu krzyżyka x.

Kępa

 Kępa, dawniej pustkowie w dobrach Popów w obecnej gminie Warta.

 

1790

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-184, karty 385-387.
Dokument streścił Piotr Tameczka.

Dokument stanowi oficjalną manifestację i protestację prawną złożoną przed Urzędem i Księgami Grodzkimi Sieradzkimi w grudniu 1790 roku przez Wielmożną Jadwigę z Łaszewskich Bardzińską, wdowę po Wojciechu Bardzińskim, działającą w imieniu własnym oraz swojego syna Józefa Bardzińskiego jako prawnych dziedziców dóbr Popowa wraz z jego przyległościami. Protestacja ta jest skierowana przeciwko roszczeniom i działaniom Wielmożnych Tomasza Kossowskiego (ojca) i Józefa Kossowskiego (syna), będących współwłaścicielami i posesorami części dóbr Pęczniewa, przeciwko Ignacemu Lipskiemu, właścicielowi dóbr Miłkowice, a także bezpośrednio przeciwko Walentemu Żeromskiemu, Komornikowi Granicznemu Sieradzkiemu i Komisarzowi Komisji Cywilno-Wojskowej, któremu zarzuca się wydanie stronniczych i uciążliwych wyroków granicznych. Istota sporu dotyczy krzywdzącego i wadliwego rozgraniczenia gruntów pomiędzy Miłkowicami, Popowem a Pęczniewem, dokonanego najpierw na mocy dekretu z 1787 roku (prowadzonego z polecenia Lipskiego), a następnie potwierdzonego nowym wyrokiem z roku 1788, które to orzeczenia – zdaniem manifestantki – rażąco naruszają prawa własności dóbr Popów i ignorują historyczne dokumenty graniczne. Autorka protestu argumentuje, że urzędnik graniczny postąpił wbrew oczywistym dowodom i niesprawiedliwie zignorował zeznania oraz dawne akta graniczne z 1640 roku, a także zapisy dotyczące narożności trzech dziedzin Miłkowic, Popowa i Pęczniewa "przy pieczyskach deserty wsi Kępy będących nad rzeką Wartą stanowiący, w mieyscu pieczyska chałupy rybaka Popowskiego, którego potomki [....] w Popowie dotychczas znayduią się...", bezprawnie przyznając rację oponentom na podstawie rzekomej większości przekupionych lub niewiarygodnych świadków. W treści manifestacji przywołano również dawne akty i dokumenty, w tym ugodę i podział dóbr z 1647 roku dokonany pomiędzy braćmi Pęczniewskimi oraz rewizję komisyjną z 1683 roku określającą wymiary i położenie kopców granicznych ("...narożnik iakoby w zbiegu trzech dziedzin, Popowa, Pięczniowa i Kraczynek, nie w mieyscu iednego kopca ściennego na mocy Kommisyi Graniczney w roku 1683 sporządzoney. Za narożnik trzymać powinnego, lecz przy dwóch kopcach, iednym wielkim na piętnaście kroków długim i szerokim, a drugim pomnieyszym na dziesięć kroków odległym..."), które jednoznacznie potwierdzały granice na korzyść majątku Popów (wzmiankowano grunta Popowskie zwane "Krucice"). Podsumowując, Jadwiga Bardzińska, wskazując na nadużycia proceduralne, błędy w wytyczaniu linii na mapie oraz zignorowanie faktu, że sprawa została wcześniej skierowana na drogę apelacji do Trybunału, uroczyście wnosi o uznanie obu dekretów granicznych (z 1787 i 1788 roku) za całkowicie nieważne, żądając jednoczesnego uszanowania nienaruszalności swoich dóbr zgodnie z przedłożonymi dokumentami oraz zabezpieczenia prawnego, co poświadcza własnoręcznym podpisem w imieniu swoim i syna, a całe wystąpienie zostaje prawnie zarejestrowane w Aktach Kancelarii Grodzkiej w Sieradzu. 

 

Busianka

Busianka, wodociek oddzielający dawniej dobra Lipki od dóbr Bałdrzychów stanowiący naturalną granicę pomiędzy wyżej wspomnianymi dobrami. Żródło znajduje się w lesie na północny-zachód od wsi Lipki. Wodociek zasilał dawniej staw należący do Lipek i staw zwany Busińskim (należący do Businy), obecnie przepływa przez jeden duży staw. Płynie w kierunku wschodnim, przecina drogę prowadzącą do Bałdrzychowa. Dawniej wpływał bezpośrednio do rzeki Ner obecnie zasila strugę wpadającą do Neru. Długość 2.71 km. Nazwa podobna do nazwy pobliskiej wsi Businy.

Busianka niebieski kolor

Busianka czerwony kolor

1790

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-183, karta 122.
Dokument streścił Piotr Tameczka.

Dokument stanowi oficjalną, urzędową relację złożoną osobiście przez szlachcica Michała Sposobińskiego[?] z Bałdrzychowa. Zeznający oświadcza, że w towarzystwie dwóch szlachciców, działając na formalne wezwanie i na rzecz Joachima Maja (reprezentującego konwent Sulejowski), dokonał w dniu poprzednim urzędowej wizji lokalnej na gruncie. Podczas tej wizji, w obecności wyżej wymienionych szlacheckich ekspertów, naocznie zbadał i zweryfikował przebieg linii granicznej w ścianie dzielącej dobra Bałdrzychów od Lipek, biegnącej pod rowem i wodą od samych źródeł z boru przez stawek Lipkowski, który leży bezpośrednio w granicach i ścianie działowej. Następnie granica ta ciągnie się od wspomnianego stawku do drugiego zbiornika wodnego, zwanego "Stawkiem Busińskim", a idąc dalej tym samym rowem w kierunku cieku "Busianki", pisarz odnalazł kopiec ścienny usytuowany przy samej Busiance (w stronę dziedziny Lipek), który to kopiec w trakcie niedawno odbytej kondescencji granicznej został świeżo i bezprawnie rozkopany (rozgrzebany) przez przeciwną stronę, o czym to całym zajściu i poczynionych ustaleniach urzędnik ten złożył niniejszą wiarygodną relację do ksiąg sądowych. 

 

Zalewny młyn

 Zalewny, młyn należący dawniej do dóbr Wola Dzierlińska.

1791

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-185, karty 53-54.
Dokument streścił Piotr Tameczka.

Dokument stanowi oficjalne zeznanie i relację z wizji lokalnej przeprowadzonej dnia czternastego bieżącego miesiąca i roku na gruncie dóbr Wólka Dzierlińska, dokonanej na formalne żądanie Tomasza z Psar Psarskiego, dziedzica wspomnianej Wólki Dzierlińskiej. Świadkowie i zaprzysiężeni urzędnicy, w tym Jakub Mielczarczyk z Wólki Dzierlińskiej oraz urodzony Michał Dobruchowski, działając w obecności i porozumieniu z nieobecnym osobiście na miejscu, lecz uwzględnionym w sprawie Stanisławem Fabianowskim, zbadali granice i szczegółowo opisali wyrządzone szkody majątkowe, zeznając pod przysięgą, iż widzieli kopiec ścienny rozgraniczający dobra Wólkę Dzierlińską i Charłupię Małą, znajdujący się za rowem przy ścieżce prowadzącej do kościoła nad polem Charłupskim, przy którym to kopcu bezprawnie przekopano i nadrujnowano pobliski rów w celu utworzenia tamy spiętrzającej wodę w strudze na rzecz młyna w Charłupi Małej. Ponadto kontrolujący stwierdzili istnienie świeżo przekopanej nowej strugi służącej do doprowadzania wody do owego młyna Charłupskiego, z której to strugi woda stale wylewa się na pastwiska Wólki Dzierlińskiej, wyrządzając ogromną szkodę i tworząc rozległe, grząskie błota, przez co bydło należące do poddanych właściciela Wólki Dzierlińskiej nie może w ogóle wchodzić na swoje stałe obszary wypasowe. Idąc dalej w kierunku młyna Wolczyńskiego, wzdłuż rowu i pola Charłupi Małej, urzędnicy dostrzegli trzy kopce ścienne, które zostały celowo rozebrane i obrócone na budowę tamy wodnej na owej strudze, aż do kopca usytuowanego za młynem Wolczańskim zwanym "Zalewny". Na koniec zaobserwowali, że biegnący od wspomnianego wzmiankowanego kopca przy ścieżce wał graniczny został w wielu miejscach dotychczas wyraźnie i znacznie rozkopany, co również uczyniono w celu sformowania tamy dla strugi prowadzącej wodę bezpośrednio do młyna w Charłupi Małej. 

Maciejówka

Maciejówka, pustkowie położone prawdopodobnie w obecnej gminie Skomlin. Miejscowość nie odnaleziona na mapach.

 

1789

 

Agad, Księgi grodzkie wieluńskie relacji, Acta castrensia relationum, sygn. 60-92, karta 108.
Tekst z oryginalnego dokumentu przepisał Piotr Tameczka.

Iż ja będąc wezwany na affektacją i urzędowną rekwizycją Wielmożnej Jmc Pani Jadwigi Wolicki dóbr Młyniska po niegdy Swiętej Pamięci WJPanu Macieju Wolickim pani oprawnej dożywotniej miawszy sobie dla tym rzeczywistszej prawdy dwóch Jmc szlachty, to jest urodzonego Józefa Zieleńskiego i Andrzeja Noskowskiego przydanych na grunt do pomienionych dóbr Młyniska należący osobiście z pomienioną szlachtą zszedłem i tam najprzód przy pustkowiu Młyńskim Maciejówka zwanym ku Wieluniowi widziałem gruntu pooranego wzdłuż kroków 103, a wszeż kroków 17, a to przez Walka karczmarza na Piaskach Słupskich mieszkającego Wgo Kożuchowskiego poddanego, także w boru Młyńskim przy drodze od Skomlina do Młyniska idącej sośnie12 na żerdzi zdatnych, a na kozły 5 zdatnych widziałem ściętych, a to przez ludzi Wgo Kożuchowskiego dóbr Mokrzka dziedzica poddanych. Co jako rzetelnie widziałem i słyszałem tak podług obowiązku przysięgi mojej zeznaję.  

 

1791

 

Agad, Księgi grodzkie wieluńskie relacji, Acta castrensia relationum, sygn. 60-93, karty 287-288.
Tekst z oryginalnego dokumentu przepisał Piotr Tameczka.

Iż ja będąc wezwany na affektację i urzędowną rekwizycją Wznej Jmc Pani Jadwigi z Jaraczewskich niegdy Wgo Macieja z Komorza Wolickiego dóbr Młyniska z przyległościami dziedzica małżonki pozostałej wdowy Pani dożywotniej oraz sukcessorów z tymże niegdy Wznym Wolickim spłodzony mając sobie dla tym rzeczywistszej prawdy dwóch Jmc szlachty, to jest urodzonych Norberta Pągowskiego i Felicjana Rudnickiego przydanych, do boru nad drogą od roga boru na Niedźwiady idącą leżącego do dóbr Młyniska przyległego osobiście zszedłem, i tam widziałem pienków dwa z drzewa ściętego świerkowego będących, z tego miejsca dalej borem idąc widziałem pod Łączyskami także do Młyniska należącemi w miejscu u Wilczego Dołu w dziedzinie Młyńskiej z drzewa częścią sosnowego, częścią świerkowego pienków świeżych pięćdziesiąt dwa, z tego miejsca idąc dalej ku pustkowiu Maciejówce widziałem w miejscu u drogi pod Przechody zwanym pienków sześć świerzych, które to ścinanie i zabieranie pomienionego drzewa przez pracowitych Macieja Wichrę, Jakuba i Franciszka Zająców, Mikołaja i Idziego Piraszków, tudzież Tadeusza Konawała, Andrzeja Pacholaka, Idziego Solę[?] i Stanisława Xiążka z dóbr Słupskiej JWgo Antoniego Kożuchowskiego dziedzicznych poddanych, jak mi powiadano przez gwałtowne wjechanie z końmi, wozami i saniami jest uczynione. Co jako rzetelnie widziałem i słyszałem tak podług obowiązku przysięgi mojej zeznaję.