Inwentarz Wola Flaszczyna (1789)

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-182, karta 266-269.
Dokument streścił Piotr Tameczka.

Wizja wraz z stanem dóbr Woli Flaszczyny, Sipińskiej i Pałek z opisaniem pobudynków dworskich i wiejskich, tudzież zasiewów ozimich i jarych JWey Katarzyny z Humańskich Dąbski Wojewodziowy Sieradzkiej prawu dożywocia podległych, a WJPani Juliannie z Rosieckich Żelisławski kontraktem arendownym dnia 20 miesiąca lipca roku 1790 wypuszczonych przez dwóch szlachty i woźnego Szymona Zuchowskiego na rekwizycją tejże W Żelisławski dnia 30 miesiąca i roku tegoż uczyniona i podpisana.

Najprzód widzieliśmy dwór z gruntu zły, dach snopkami poszyty zły, od dołu dwiema szorami szkudeł obity, które miejscami powypadały i pognieły, do którego wchodząc są drzwi na zawiasach i chakach żelaznych. Do sieni wchodząc na lewej ręce są drzwi także na zawiasach, chakach z klamką, rękowieścią i chaczykiem żelaznemi, do pokoju w którym pokoju są dwa okna, w szyb trzydzieści, z których trzy szyby wyleciały, a trzy natłuczone, w drewno oprawne, piec z kafli zielonych, stary, reparacji potrzebujący, kominek z kapturkiem zły, podłoga z tarcic stara, miejscami powygniewała, posowa także z tarcic stara i popruchniała, kredens drewniany jeden. Z tego pokoju idąc są drzwi na zawiasach, chakach z rękowieścią i chaczykiem żelaznemi do drugiego pokoju, w którym jest okno jedno w drewno oprawne, złe, kominek bez kapturka, podłoga i posowa taka jak w pierwszym.
Na lewej ręce tego pokoju są drzwi do komory na zawiasach z chaczykiem, wrzeciądzem i szkoblem żelaznem, w której komorze jest okienko o dwóch szybkach, złe, podłoga takaż. Po prawej ręce są drzwi do kuchni na zawiasach, chakach z rękowieścią i chaczykiem żelaznemi. W tej kuchni komin z gruntu zły.
Z kuchni idąc są drzwi po lewej ręce do izby czeladnej na zawiasie żelaznej jednej. Ta cała izba w ziemie weszła, z gruntu zrujnowana, okna powybijane. U tego całego dworu ściany owierki popruchniały i powypadały.
Wychodząc z dworu po prawej ręce stoi o dwóch słupach z daszkiem pochylony sarnik. Idąc wprost od tego sarnika jest gorzelnia nowa z drzewa kostkowego o izbie, sieni, komorze, dach nowy z dwiema dymnikami, szkudłami pobity, do której wchodząc są drzwi na biegunach drewnianych z wrzeciądzem i szkoblem żelaznym do sieni, w której jest komin dobry. Posowy nad tą sienią nie masz. Po prawej ręce są drzwi także na biegunach drewnianych z wrzeciądzem i szkoblem żelaznym do izby, w której izbie są dwa okna ma[łe?], w drewno oprawne, kominek reparacji potrzebuje, kotlina od garca zła, rozrucona, pieca nie masz, posowa z tarcic przez wpół wyrznięta, z której izby są drzwi na biegunach drewnianych z wrzecądzem i szkoblem żelaznym, już przez Wo Żelisławską danym do komory, z której są drzwi na biegunach i zaporą drewnianych na podwórze, na rogu tej gorzalni jest przystawiony karmnik dla wieprzy, z korytem i przykrywadłami snopkami poszyty. Na prawej ręce tej gorzalni jest studnia z żurawiem i rynną. Od tej studni idąc ozd stary, teraz w nim bydło stawa. W tym ozdzie [...] drabiny trzy i koryta trzy. Dach na całym ozdzie stary i z gruntu poszycia potrzebuje. Przy tym starym ozdzie [...] sadzawka z mnichem nowym do spadku wody. W podw[órzu?] są chlewy świńskie z trzema drzwiami i przegrodami, dach snopkami poszyty reparacji potrzebujący. Przy tych chlewach jest także chlewisko w słupy i dele stare złe, z gruntu na nic niezdatne.
Od tego chlewiska idąc są kurniki nowe z czterema drzwiami na biegunach drewnianych. U dw[óch?] drzwi są wrzecądze i skoble żelazne, dach od góry snopkami poszyty nowy, a od dołu deskami pobity.
Na lewej [stronie?] dworu jest sklep nowy, dach szkudłami pobity, nowy, [u?] którego są schodki, drzwi na zawiasach, chakach z wrzecądzem i skoblem żelaznemi do sklepu, z którego sklepu [od?]chodzi drugi sklepik. Z tych sklepików wychodząc są [scho?]dy na górę, drzwi na zawiasach, chakach z wrzeciądzem i szkoblem żelaznemi, podłoga i posowa z tarcic trzydziestu złożono, niedokończona. Sklepik ten od dołu jest[?] murowany, szczyt tarcicami pozabijany. 

Około tego sklepiku i dworu jest drzewa rzniętego w bale sztuk cztery, przyciesi sztuk dwanaście. Stodoła nowa w słupy wybudowana o dwóch klepiskach, nieskończona, [z wro?]tniami czterema na biegunach oprawnemi. Ta stodoła jest do wpołowy poszyta, obory, stajnie popalone na około.
Podwórza wszystkie płoty złe, poobalane, stare, miejscami w płaty, miejscami w żerdzie pogrodzone, wrót dwoje starych, porujnowanych. 

Osiadłość ludzi w tejże wsi Woli Flaszczyny znajduje się w liczbie zagrodników czternastu jako to. 

Pierwszy. Pracowity Tomasz Ziomek, ławnik. Ma chałupę jeszcze dobrą, reparacji cokolwiek potrzebuje, ma załogę pańską, wołów parę i kosę do cięcia trawy, robi pańszczyzny od Swiętej Małgorzaty aż do Swiętego Michała po pięć dni ręczno, bydłem dni dwa, które się rachują za dni cztery, a piąty ręczno od Swiętego Michała do Swiętej Małgorzaty robi dni cztery ręczno, a bydłem dni dwa, daniny daje do dwora kapłona jednego lub groszy piętnaście, jajec mędel, orzechów półgarca lub osm groszy, grzybów kopę lub piętnaście groszy, kądzielnego złotych dwa lub obrobić i inne powinności podług zwyczaju. 
2gi Pracowity Antoni Frączczak ma chałupę dobrą, zakładu wołów parę i kosę, robi i daninę takąż daje co i pierwszy. 
3ci Pracowity Józef Nowak ma chałupę dobrą, zakładu wołów parę, wóz, kosę, robi i daninę takąż daje.
4ty Pracowity Józef Siekacz ma chałupę dobrą, zakładu wołów parę i pług z żelazami, robocizna i danina takaż.
5ty Pracowity Jakub Janiak ma chałupę dobrą, zakład, robocizna takaż.
6ty Pracowity Mikołaj Kowalczyk, zakład, robocizna, danina takaż. 
7my Pracowity Mateusz Mielczarz, zakład, robocizna takaż. 
8my Pracowity Antoni Gogolczyk, zakład, robocizna, danina takaż. 
9ty Pracowity Wojciech Saładyka, zakład, robocizna, danina takaż. 
10ty Pracowity Piotr Regent, zakład, robocizna, danina takaż. 
11ty Marcin Szkudlarek, zakład, robocizna, danina takaż. 
12ty Prac. Joachim Kuchciak, zakład, robocizna, danina takaż.  
13ty Franciszek Szewczyk, zakład, robocizna, danina takaż. 
14ty Pracowity Andrzej Płosaj. 
Ci wszyscy mają chałupy, stodoły i zabudowania dobre. Zakłady i daniny, robocizna, powinności jednakowe.
Na końcu tejże wsi jest karczma z stajnią złą, z której miejscami snopki powylatały, wielkiej reparacji potrzebująca, do której karczmy wchodzą są drzwi na biegunach drewnianych do sieni. Z sieni są drzwi także na biegunach drewnianych do izby, w której to izbie są okna dwa, jedno złe w drewno oprawne, stół i ławy dobre, piec dobry, komin i kominek zły, podlepienia potrzebuje, podłoga zła, powygniewała. Z tej izby są drzwi także na biegunach drewnianych, z wrzecądzem i skoblem żelaznym do komory. Z komory także wychodząc drzwi na dwór, stajnia o dwóch wrotniach, ściany jeszcze dobre, dach na karczmie jako i stajni z gruntu zły. 

Opis zasiewów na folwarku Woli Flaszczyny. 

[Skrót: Opis zasiewów na folwarku Woli Flaszczyny obejmuje szczegółowy wykaz upraw ozimych, jarych oraz ogrodowych, rozproszonych na wielu działkach i terenach przyległych (m.in. na Pietrachowiznie, za karczmą, za łączkami, pod borem, pod łąkami nad drogą ku Charchowu). Na polach ozimych dominuje żyto oraz pszenica ozima, przy czym ich stan w większości określono jako bardzo mizerny, podły lub co najwyżej średni. Wśród zasiewów jarych wymieniono m.in. groch, proso, jęczmień, owies, tatarkę, jarkę, len oraz rzepak – niemal wszystkie te uprawy charakteryzują się rzadkim i mizernym wzrostem, z wyjątkiem nielicznych udanych fragmentów, takich jak piękna i urodzajna pszenica jara oraz rzepak w ugorze. Całość zestawienia zamyka opis ogrodnictwa za chlewem (obejmujący jęczmień, konopie, groch biały, pasternak, kapustę oraz marchew, która całkowicie wypaliła się z gruntu), co dopełnia obraz przeważająco słabej kondycji zasiewów na całym majątku.] 

Osiadłość ludzi w Woli Sipieńskiej. 
Kmieci trzech. Jako to pierwszy pracowity Maci Siekacz, chałupy nie ma, ta mu się spaliła. Ma zakładu pańskiego wołów parę, koni parę i inne załogi do roli kmiecej należące.
Robi zaciągu od Swiętej Małgorzaty, aż do Swiętego Michała dni dziewięć ręczno, a kiedy bydłem to dni trzy i ręczno dni trzy, od Swiętego Michała, aż do Swiętej Małgorzaty robi dni osm ręczno, bydłem dni trzy, ręczno dni dwa, danine daje dworowi kapłonów dwa lub złoty jeden, jajec mędeli dwa, grzybów kopę lub piętnaście groszy, orzechów pół garca lub osiem groszy, za kądziel złotych dwa lub obrobić. 
2gi. Pracowity Błażej Sałatka ma chałupę, reparacji potrzebuje, ma zakład wołów parę, konia jednego, robociznę, daninę takąż daje jak i pierwszy.
3ci. Pracowity Wojciech Mospan, chałupy nie ma, ta mu się spaliła, załogę ma takąż jak pierwszy, robociznę, daninę takąż, daje jak pierwszy. 
Zagrodników trzech, jako to.
1wszy. Pracowity Józef Płosaj, ma chałupę, stodołę i całe zabudowani[e?] dobre, zakładu dworskiego nie ma, miał woły, ale te pozdychały, robi tyleż i daninę takąż daje co i zagrodnicy w Woli Flaszczynej.
2gi. Pracowity Grzegorz Rataj, ma chałupę, stodołę i inne zabudowanie, zakładu wołów parę, koń[?], wóz, robociznę i daninę takąż daje jak i drudzy.
3ci. Pracowity Józef Czeposki, ma chałupę samą pustki, zakładu tylko ma parę wołów, robocizna i danina taż sama. 

Osiadłość na Pałkach.
Komornik jeden, pracowity Józef Kowal, ma chałupę, zakładu pańskiego nie ma, robi dni trzy ręczno od Swiętej Małgorzaty, aż do Swiętego Michała, od Swiętego Michała, aż do Swiętej Małgorzaty, robi dni dwa ręczno, daniny żadnej nie daje.
Kuźnia jedna, w której mieszka pracowity Piotr Kowal, ten nic nie robi, statki kowalskie wszystkie ma swoje własne. Także trzecie pole ugorowe widzieliśmy za stodołami dworskiemi przy drodze od tejże wsi Woli Flaszczyny i d[rogi?] do Zadzimia idącej całe przyłogiem leżące i niepodorane oprócz dwojga staj podoranego na folwarku przy drodze od dwora i stodół do Zadzimia idącej na prawej stronie dołem od Lutowia błot zwanych, czyli ługu. Także na miejscach zwanych pod Gierazichą, na Popowce, Kowaleskim niepodoranego.
Co jako rzetelnie widzieliśmy tak na to własnemi rękami podpisujemy się. 
Wojciech Chwiałkowski
Józef Badowski piórem trzymanym przy położeniu krzyżyka x.

Kępa

 Kępa, dawniej pustkowie w dobrach Popów w obecnej gminie Warta.

 

1790

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-184, karty 385-387.
Dokument streścił Piotr Tameczka.

Dokument stanowi oficjalną manifestację i protestację prawną złożoną przed Urzędem i Księgami Grodzkimi Sieradzkimi w grudniu 1790 roku przez Wielmożną Jadwigę z Łaszewskich Bardzińską, wdowę po Wojciechu Bardzińskim, działającą w imieniu własnym oraz swojego syna Józefa Bardzińskiego jako prawnych dziedziców dóbr Popowa wraz z jego przyległościami. Protestacja ta jest skierowana przeciwko roszczeniom i działaniom Wielmożnych Tomasza Kossowskiego (ojca) i Józefa Kossowskiego (syna), będących współwłaścicielami i posesorami części dóbr Pęczniewa, przeciwko Ignacemu Lipskiemu, właścicielowi dóbr Miłkowice, a także bezpośrednio przeciwko Walentemu Żeromskiemu, Komornikowi Granicznemu Sieradzkiemu i Komisarzowi Komisji Cywilno-Wojskowej, któremu zarzuca się wydanie stronniczych i uciążliwych wyroków granicznych. Istota sporu dotyczy krzywdzącego i wadliwego rozgraniczenia gruntów pomiędzy Miłkowicami, Popowem a Pęczniewem, dokonanego najpierw na mocy dekretu z 1787 roku (prowadzonego z polecenia Lipskiego), a następnie potwierdzonego nowym wyrokiem z roku 1788, które to orzeczenia – zdaniem manifestantki – rażąco naruszają prawa własności dóbr Popów i ignorują historyczne dokumenty graniczne. Autorka protestu argumentuje, że urzędnik graniczny postąpił wbrew oczywistym dowodom i niesprawiedliwie zignorował zeznania oraz dawne akta graniczne z 1640 roku, a także zapisy dotyczące narożności trzech dziedzin Miłkowic, Popowa i Pęczniewa "przy pieczyskach deserty wsi Kępy będących nad rzeką Wartą stanowiący, w mieyscu pieczyska chałupy rybaka Popowskiego, którego potomki [....] w Popowie dotychczas znayduią się...", bezprawnie przyznając rację oponentom na podstawie rzekomej większości przekupionych lub niewiarygodnych świadków. W treści manifestacji przywołano również dawne akty i dokumenty, w tym ugodę i podział dóbr z 1647 roku dokonany pomiędzy braćmi Pęczniewskimi oraz rewizję komisyjną z 1683 roku określającą wymiary i położenie kopców granicznych ("...narożnik iakoby w zbiegu trzech dziedzin, Popowa, Pięczniowa i Kraczynek, nie w mieyscu iednego kopca ściennego na mocy Kommisyi Graniczney w roku 1683 sporządzoney. Za narożnik trzymać powinnego, lecz przy dwóch kopcach, iednym wielkim na piętnaście kroków długim i szerokim, a drugim pomnieyszym na dziesięć kroków odległym..."), które jednoznacznie potwierdzały granice na korzyść majątku Popów (wzmiankowano grunta Popowskie zwane "Krucice"). Podsumowując, Jadwiga Bardzińska, wskazując na nadużycia proceduralne, błędy w wytyczaniu linii na mapie oraz zignorowanie faktu, że sprawa została wcześniej skierowana na drogę apelacji do Trybunału, uroczyście wnosi o uznanie obu dekretów granicznych (z 1787 i 1788 roku) za całkowicie nieważne, żądając jednoczesnego uszanowania nienaruszalności swoich dóbr zgodnie z przedłożonymi dokumentami oraz zabezpieczenia prawnego, co poświadcza własnoręcznym podpisem w imieniu swoim i syna, a całe wystąpienie zostaje prawnie zarejestrowane w Aktach Kancelarii Grodzkiej w Sieradzu. 

 

Busianka

Busianka, wodociek oddzielający dawniej dobra Lipki od dóbr Bałdrzychów stanowiący naturalną granicę pomiędzy wyżej wspomnianymi dobrami. Żródło znajduje się w lesie na północny-zachód od wsi Lipki. Wodociek zasilał dawniej staw należący do Lipek i staw zwany Busińskim (należący do Businy), obecnie przepływa przez jeden duży staw. Płynie w kierunku wschodnim, przecina drogę prowadzącą do Bałdrzychowa. Dawniej wpływał bezpośrednio do rzeki Ner obecnie zasila strugę wpadającą do Neru. Długość 2.71 km. Nazwa podobna do nazwy pobliskiej wsi Businy.

Busianka niebieski kolor

Busianka czerwony kolor

1790

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-183, karta 122.
Dokument streścił Piotr Tameczka.

Dokument stanowi oficjalną, urzędową relację złożoną osobiście przez szlachcica Michała Sposobińskiego[?] z Bałdrzychowa. Zeznający oświadcza, że w towarzystwie dwóch szlachciców, działając na formalne wezwanie i na rzecz Joachima Maja (reprezentującego konwent Sulejowski), dokonał w dniu poprzednim urzędowej wizji lokalnej na gruncie. Podczas tej wizji, w obecności wyżej wymienionych szlacheckich ekspertów, naocznie zbadał i zweryfikował przebieg linii granicznej w ścianie dzielącej dobra Bałdrzychów od Lipek, biegnącej pod rowem i wodą od samych źródeł z boru przez stawek Lipkowski, który leży bezpośrednio w granicach i ścianie działowej. Następnie granica ta ciągnie się od wspomnianego stawku do drugiego zbiornika wodnego, zwanego "Stawkiem Busińskim", a idąc dalej tym samym rowem w kierunku cieku "Busianki", pisarz odnalazł kopiec ścienny usytuowany przy samej Busiance (w stronę dziedziny Lipek), który to kopiec w trakcie niedawno odbytej kondescencji granicznej został świeżo i bezprawnie rozkopany (rozgrzebany) przez przeciwną stronę, o czym to całym zajściu i poczynionych ustaleniach urzędnik ten złożył niniejszą wiarygodną relację do ksiąg sądowych. 

 

Zalewny młyn

 Zalewny, młyn należący dawniej do dóbr Wola Dzierlińska.

1791

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-185, karty 53-54.
Dokument streścił Piotr Tameczka.

Dokument stanowi oficjalne zeznanie i relację z wizji lokalnej przeprowadzonej dnia czternastego bieżącego miesiąca i roku na gruncie dóbr Wólka Dzierlińska, dokonanej na formalne żądanie Tomasza z Psar Psarskiego, dziedzica wspomnianej Wólki Dzierlińskiej. Świadkowie i zaprzysiężeni urzędnicy, w tym Jakub Mielczarczyk z Wólki Dzierlińskiej oraz urodzony Michał Dobruchowski, działając w obecności i porozumieniu z nieobecnym osobiście na miejscu, lecz uwzględnionym w sprawie Stanisławem Fabianowskim, zbadali granice i szczegółowo opisali wyrządzone szkody majątkowe, zeznając pod przysięgą, iż widzieli kopiec ścienny rozgraniczający dobra Wólkę Dzierlińską i Charłupię Małą, znajdujący się za rowem przy ścieżce prowadzącej do kościoła nad polem Charłupskim, przy którym to kopcu bezprawnie przekopano i nadrujnowano pobliski rów w celu utworzenia tamy spiętrzającej wodę w strudze na rzecz młyna w Charłupi Małej. Ponadto kontrolujący stwierdzili istnienie świeżo przekopanej nowej strugi służącej do doprowadzania wody do owego młyna Charłupskiego, z której to strugi woda stale wylewa się na pastwiska Wólki Dzierlińskiej, wyrządzając ogromną szkodę i tworząc rozległe, grząskie błota, przez co bydło należące do poddanych właściciela Wólki Dzierlińskiej nie może w ogóle wchodzić na swoje stałe obszary wypasowe. Idąc dalej w kierunku młyna Wolczyńskiego, wzdłuż rowu i pola Charłupi Małej, urzędnicy dostrzegli trzy kopce ścienne, które zostały celowo rozebrane i obrócone na budowę tamy wodnej na owej strudze, aż do kopca usytuowanego za młynem Wolczańskim zwanym "Zalewny". Na koniec zaobserwowali, że biegnący od wspomnianego wzmiankowanego kopca przy ścieżce wał graniczny został w wielu miejscach dotychczas wyraźnie i znacznie rozkopany, co również uczyniono w celu sformowania tamy dla strugi prowadzącej wodę bezpośrednio do młyna w Charłupi Małej. 

Maciejówka

Maciejówka, pustkowie położone prawdopodobnie w obecnej gminie Skomlin. Miejscowość nie odnaleziona na mapach.

 

1789

 

Agad, Księgi grodzkie wieluńskie relacji, Acta castrensia relationum, sygn. 60-92, karta 108.
Tekst z oryginalnego dokumentu przepisał Piotr Tameczka.

Iż ja będąc wezwany na affektacją i urzędowną rekwizycją Wielmożnej Jmc Pani Jadwigi Wolicki dóbr Młyniska po niegdy Swiętej Pamięci WJPanu Macieju Wolickim pani oprawnej dożywotniej miawszy sobie dla tym rzeczywistszej prawdy dwóch Jmc szlachty, to jest urodzonego Józefa Zieleńskiego i Andrzeja Noskowskiego przydanych na grunt do pomienionych dóbr Młyniska należący osobiście z pomienioną szlachtą zszedłem i tam najprzód przy pustkowiu Młyńskim Maciejówka zwanym ku Wieluniowi widziałem gruntu pooranego wzdłuż kroków 103, a wszeż kroków 17, a to przez Walka karczmarza na Piaskach Słupskich mieszkającego Wgo Kożuchowskiego poddanego, także w boru Młyńskim przy drodze od Skomlina do Młyniska idącej sośnie12 na żerdzi zdatnych, a na kozły 5 zdatnych widziałem ściętych, a to przez ludzi Wgo Kożuchowskiego dóbr Mokrzka dziedzica poddanych. Co jako rzetelnie widziałem i słyszałem tak podług obowiązku przysięgi mojej zeznaję.  

 

1791

 

Agad, Księgi grodzkie wieluńskie relacji, Acta castrensia relationum, sygn. 60-93, karty 287-288.
Tekst z oryginalnego dokumentu przepisał Piotr Tameczka.

Iż ja będąc wezwany na affektację i urzędowną rekwizycją Wznej Jmc Pani Jadwigi z Jaraczewskich niegdy Wgo Macieja z Komorza Wolickiego dóbr Młyniska z przyległościami dziedzica małżonki pozostałej wdowy Pani dożywotniej oraz sukcessorów z tymże niegdy Wznym Wolickim spłodzony mając sobie dla tym rzeczywistszej prawdy dwóch Jmc szlachty, to jest urodzonych Norberta Pągowskiego i Felicjana Rudnickiego przydanych, do boru nad drogą od roga boru na Niedźwiady idącą leżącego do dóbr Młyniska przyległego osobiście zszedłem, i tam widziałem pienków dwa z drzewa ściętego świerkowego będących, z tego miejsca dalej borem idąc widziałem pod Łączyskami także do Młyniska należącemi w miejscu u Wilczego Dołu w dziedzinie Młyńskiej z drzewa częścią sosnowego, częścią świerkowego pienków świeżych pięćdziesiąt dwa, z tego miejsca idąc dalej ku pustkowiu Maciejówce widziałem w miejscu u drogi pod Przechody zwanym pienków sześć świerzych, które to ścinanie i zabieranie pomienionego drzewa przez pracowitych Macieja Wichrę, Jakuba i Franciszka Zająców, Mikołaja i Idziego Piraszków, tudzież Tadeusza Konawała, Andrzeja Pacholaka, Idziego Solę[?] i Stanisława Xiążka z dóbr Słupskiej JWgo Antoniego Kożuchowskiego dziedzicznych poddanych, jak mi powiadano przez gwałtowne wjechanie z końmi, wozami i saniami jest uczynione. Co jako rzetelnie widziałem i słyszałem tak podług obowiązku przysięgi mojej zeznaję. 

Inwentarz Chabierów (1792)

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-187, karta 107-110.
Dokument streścił Piotr Tameczka.

Schedy Działowe Wsi Chabierowa w Woiewodztwie i Powiecie Sieradzkim leżącey przez Wlznego Michała Chorkowskiego na Terminie Ziazdu na gruncie teyże wsi Chabierowa dnia 24o miesiąca Pazdziernika Roku 1791o z mocy Wyroku Ziemstwa Sieradzkiego odprawuiącego się, na fundamencie Prawa przyrodzonego i nabytego spisane i ułożone, a do wybrania Wlznemu Janowi Chorkowskiemu Cześnikowi Pomorskiemu podane.

Scheda Pierwsza.
Pobudynki Dworskie. Na tę Schedę z zabudowania Dworu w schedzie Dobr opisanego dostaie się wchodząc do Dworu po lewey stronie pokoi dwa i kuchnia iedna przed temi pokojami będąca w którey że iest piec wyreperowany przez Wlznego Jana Chorkowskiego więc onegoż teyże Schedy nadgrodzić powinny Wlznemu Janowi Chorkowskiemu. = Stodoły dwie z których a nayprzód większey połowa po lewey stronie będąca tey Schedzie przyłącza się = Na Zachod idąc ode Dworu iest Obora do którey wchodząc połowa iey ma należeć tey Schedzie = W iednym zabudowaniu Spichrza iest Staynia z komorką, i ta się tey Schedzie dostaie. = Za Dworem na Wschod Słońca będące kurniki Chlewy w iednym budynku, po którego prawey stronie Chlew i kurnik do tey Schedy ma należeć.
Poddaństwo z zamięszkaniem pobudowaniem rolami polami łąkami ogrodami i zakładami do tego czasu przez nich używanemi i posiadanemi dostaie się na tę Schedę, iako to. Półrolnicy.
Adam Karaś ktory ma Żonę Imieniem Apolonią, Synow trzech Jana, Woyciecha, Antoniego, Corek trzy ma Giertrudę, Katarzynę, Antoninę, Zakład taki Wołow parę, koni parę, Swinię, krowę, woz, pług, radło, kosy trawne dwie, do sieczki rznięcia trzecią, Sierpy dwa, Siekierę. Robi od S. Jakuba do S. Michała cały tydzień dwoygiem, zaś po S. Michale trzy dni dwoygiem, a czwarty poiedyńczo. Daie na Czynsz kapłonow dwa, Jaiec pietnaście, Sztukę przędzy obrabia, Trzodę i Strożą odbywa.
Sobek ma Żonę Jadwigę, iest Synow dwoch Tomasz, Marcin, Corka Maryanna. Ma Zakład taki iak pierwszy. Robociznę takąż odbywa iak pierwszy. Czynsz takiż daie iak pierwszy, powinności te same pełni co i pierwszy.
Zagrodnicy
Antoni Szafrański ma Żonę Maryannę Syna iednego Adama, Corek dwie Ewę i Franciszkę, Zakład ma taki Krowę, Swinię, kosę, Sierp, Siekierę, Robi od S. Jakuba do S. Michała cały tydzień poiedyńczo. Zaś od S. Michała robi trzy dni także poiedyńczo. Trzodę i Strożą pełni koleyno.
Komornicy
Stefanka Stępkowska Imieniem Małgorzata Wdowa ma Synow dwóch Józefa, Izydora, Corkę Elżbietę, ma Chałupę i Ogrod.
Bonawentura ma Żonę Imieniem Barbarę, potomstwa niema, Chałupy i Ogroda niema, za Parobka we Wsi służy.
Piotr ma Żonę Imieniem Różą, maią Syna Łukasza, Chałupy i Ogroda niema, za Parobka we Wsi służy.
Zbiegli poddani z Chabirowa
Andrzey z Żoną
Marcin Skroberandziak Parobek.
Pułrolnicy, Zagrodnik, Chałupy, Stodoły, Ogrody, Łąki maią.

Ja te Schedę pierwszą mnie zostawioną przyimuię dla siebie
Michał Chorkowski [podpis]

Scheda Druga.
Na tę Schedę dostaie się z zabudowania Dworskiego w końcu lewey strony Dworu kuchnia za nią pokoi dwa = Stodołka mała cała po lewey stronie Stodoły wielkiey stoiąca przez Wg Jana Chorkowskiego wystawiona ta przez Schedy nadgrodzona Wu Janowi Chorkowskiemu bydź powinna wraz z [...]nym Spichrzem należeć ma tey Schedzie = Przy Oborze staienka będąca oddaie się na Oborę = Staienka z komorką przez Wo Jana Chorkowskiego przy Staience na Oborę teraz do tey Schedy przyłączoney przystawiona, ktora przez [...] Schedy Wu Janowi Chorkowskiemu powinna bydź nadgrodzona ile przez niego wystawiona. = komora i Chlew w tym budynku za Dworem będącym w srzodku zostaiące tey Schedzie applikuią się.
Poddaństwo iak w Stanie Dobr opisani iako to Pułrolnicy.
Faustyn Leśniak maiący Żonę Imieniem Zofią, Corek trzy Wiktoryą, Teressę, Jozefę. Taki sam ma Zakład, powinności, i robo[ciznę?] iak i w pierwszey Schedzie umieszczeni Pułrolnicy i ten sam Czynsz daie.
Paweł Skrobiranda ma Żonę Elżbietę, Corki dwie Katarzynę, Helenę. Zakład ma taki powinności i robociznę tak inni przed nim trzey umieszczeni Pułrolnicy i taki iak oni Czynsz daie.
Zagrodnicy
Michał Matusiak ma Żonę Agnieszkę, Synow trzech Jakoba, Woyciecha, Rocha. Zakład ma taki krowę, swinię, kosę, Sierp, Siekierę. Robi od S. Jakuba do S. Michała cały tydzień poiedyńczo. Trzodę i Strożą pełni koleyno.
Komornicy
Katarzyna Malińska Włodarka Wdowa Syna ma iednego Wawrzyńca, Corkę Ewę, Chałupę ma i Ogrod.
Jan Owcarz ma Żonę Franciszkę, Synow dwoch Karola, Błażeia, Corkę Maryannę. Siedzi z Antonim Zagrodnikiem na drugiey stronie w dwoiakach.
Błażey Szewc ma Żonę Giertrudę, Synow dwoch Antoni, Benedykt, Corka Magdalena, ten Służy Błażey we Wsi za Parobka.
Zbiegli poddani z Chabirowa
Stanisław Leśniewski z Żoną
Woyciech Łuczak
Półrolnicy, Zagrodnik, Chałupy, Stodoły, Ogrody, Łąki maią

Ja te Schedę drugą mnie zostawioną dla siebie przyimuię
Michał Chorkowski [podpis]

Scheda Trzecia
Ta Scheda otrzymuie z zabudowania Dworskiego wchodząc do Dworu po prawey stronie pokoi dwa i trzeci gdzie Wa Jadwiga Chorkowska siedzi a ten trzeci pokoy ma iey służyć aż do śmierci. Dwa pierwsze pokoie wyreperowane przez Wo Jana Chorkowskiego nadgrodzone przez dwie Schedy bydź powinny = Połowa Stodoły po prawey stronie będąca. = Połowa tylna Obory tey Schedzie przypada. = Wozownia która przez [...] Schedy nadgrodzona bydź powinna W. Magdalenie Chorkowski ile przez nie wystawiona po prawey stronie Stodoły będąca na Staynią wraz i gorny Spichrz = Chlewy dwa w budynku za Dworem będącym po lewey stronie tegoż budynku wraz z karmnikiem blisko będącym.
Poddaństwo tak ich Stan Dobr teraz spisany wyraża iako to Półrolnicy
Ambroży Karaś z Żoną Magdaleną, ma Syna iednego Jozefa, Corki trzy Franciszkę, Maryannę, Katarzynę. Taki sam ma Zakład tak w pierwszey i drugiey Schedzie umieszczeni Pułrolnicy, Robociznę i powinności te same pełni iak inni. Czynsz takiż iak inni daie.
Plac pusty Półrolniczy "Zięciowski" zwany z rolami, Łąkami, Ogrodami do niego należącemi bez budynkow będący do którego na obsadę Grzegorz Grzebiński z Żoną Zofią, ktorzy maią Syna iednego Andrzeia przyłącza się.
Zagrodnicy.
Balcer Antczak ma Żonę Agniszkę, Syna Szymona, Corki dwoie Maryannę, Maryannę. Zakład ma taki iak w pierwszey i drugiey Schedzie umieszczeni Zagrodnicy, Robociznę i powinność taką pełni iak pierwsi.
Komornicy
Szymon Kulawiecki z Żoną Małgorzatą, Synow ma trzech Antoniego, Jozefa i Woyciecha, Corki dwie Teressę i Maryannę, Chałupy i Ogrodu niema.
Jan Cichomski z Żoną Agniszką ma Synow dwoch Woyciecha i Grzegorza, Corkę iedną Małgorzatę, Chałupę i Ogród ma.
Jan Czechowski ma Żonę Barbarę, Potomstwa niema, Chałupę i Ogród ma.
Zbiegli poddani z Chabierowa.
Stach z Żoną
Michał
Pułrolnicy, Zagrodnik, Chałupy, Stodoły, Ogrody, Łąki, maią.

Te Schedę Trzecią Sobie obieram
Jan Chorkowski [podpis i pieczęć]

Że pozostaie ieden Zagrodnik Imieniem Mikołay z Żoną Różą ktory ma iednego Syna Ignacego, Corkę Franciszkę, Zakład takiż sam iak powyż w Schedach umieszczeni Zagrodnicy, Robociznę rowną pełni innym Zagrodnikom pozostaie nad Schedy, Chałupę, Oborkę, rolę, Łąki, Ogrod, ma tak iak inni Zagrodnicy, tudzież Kowalczyk Imieniem Mikołay maiący Żonę Katarzynę bez potomstwa będący, umieiący sztukę kowalską bez Chałupy i kuzni zostaiący: więc ci tak się rozrządzaią, wspomniony Mikołay Zagrodnik do drugiey i trzeciey Schedy należeć będzie i do tych Sched a nayprzód do drugiey zacząwszy od S. Jakoba do S. Michała dni pierwsze tygodnia trzy, zaś do trzeciey Schedy pozostałe dni trzy poiedyńczo robić będzie, a od S. Michała do S. Jakoba miarkuiąc pierwszy tydzień do trzeciey drugi zaś tydzień do drugiey Schedy i tak następnie sposobem przepisanym teraz robociznę wypełni. W przypadku zaś na tegoż Zagrodnika w dalszym czasie śmierci, lub inny przez te obydwie Schedy osadzony będzie lub gdyby obsadzenia która scheda niechciała czynić też rola, Ogrod i budynki iego tudzież Łąka rozdzielone pomiędzy obiedwie Schedy bydź powinny. Mikołay Kowalczyk z żoną, ktory ma Ogrod, Łąkę, Składow 26 roli wszystkiey, z tym wszystkim do pierwszey Schedy należeć ma.
Wiatrak w Chabirowie będący tym sposobem dla użytku trzech Sched podaie się. Zacząwszy od S. Marcina kończąc na tymże samym Święcie S. Marcina w Roku 1792 ten Rok ma należeć pierwszey Schedzie, zaś drugi drugiey, trzeci trzeciey, i tak następnie Rok po Roku miarkuiąc, a w tych wzmiankowanych latach każda Scheda mieć będzie Czynsz dla siebie całoroczni.
Browar z Ozdem i Statkami do niego należącemi niemniey Karczma i Staynią dla użytku trzech Sched oddaie się tak. Zacząwszy od S Jana Chrzciela Roku 1792 Browar, Ozd, karczma z Staynią do Roku 1793 i tegoż S Jana Chrzciela. Rok ten cały pierwszey Schedzie należeć będzie, zaś drugi Rok drugiey, trzeci trzeciey Schedzie wypadnie. Całorocznia propinacya tak piwa iak i Gorzałki iedney Schedzie służyć będzie. Wolno będzie każdey Schedzie w każdym Roku kazać robić w Browarze piwo lecz to szczegulnie na własną swoię potrzebę do Dworu.
Reperacya Wiatraka, Browaru, Ozdu, Statków w Browarze, Karczmy, Stayni do wszystkich Sched należeć będzie, o którey potrzebie uwiadomione Strony dzielące się teraz uczynić oneż powinny, a gdyby ktora zaniedbała Scheda inne powinny ią dopełnić z zapewnieniem dla nich wynadgrodzenia proporcyonalnego.
Dziesięcinę do Kościoła Parochialnego Gorskiego z Wsi Chabirowa tak od poddanych iako i od Dworu należną w Summie Złt 24 każda Scheda po Złt ośm opłacać będzie.
Podatki iako to Podymnego w Smie Złt 50 gr 12. opłacać do Skarbu Rzpltey należnego każda Scheda po Złt 16 groszy 24.
Dziesiątego grosza Ofiary w Smie Złt 90 gr 16 szelz, importować winnego każda Scheda po Złt 30 gr [...]. Szel: 1.
Zgoła wszelkie Podatki i ieźli iakie ustanowione będą te proporcyonalnie wszystkie Schedy ułatwiać obowiązuia się.
Chałupa Młynarska którey reperacyą wszystkie Schedy utrzymywać powinny z tym samym ostrzeżeniem iak przy reperacyi Browaru, karczmy dotchnięto iest Stodołka do tey chałupy należąca, Ogrod Roli Składow 23 zawsze to do Wiatraka służyć ma.
W przypadku śmierci Młynarza poddanego Marcina Brzezowskiego ktory ma Żonę Łucyą, Synow dwoch Jozefa, Tomasza, Corki trzy Salomeę, Maryannę, Helenę, Dzieci iego w Schedach nieumieszczone, Żona, lub pomiędzy Schedy podzielone lub Schedzie przez ktorąkolwiek Schedę podług taxy Prawem opisaney zapłacone i pomiarkowane będą.
Że liczba Dzieci tak Chłopcow iak Dziewcząt rowna niewypada w Schedach przeto do Schedy drugiey Tomasz, do Schedy trzeciey Jozef, Zaś do Schedy pierwszey Maryanna, Synowie i Córka Marcina Brzezowskiego Młynarza i Łucyi Małżonkow przyłączaią się, niemniey Rafał do I-szey, Jan stary do 3ciey Schedy.
Pol, Rol, Łąk, Ogrodow tudzież placu Dworskiego teraz się niedzieli, ktore przez sposob Geometryczny Strony dzielące się wspolnym kosztem na trzy Części w iak nayprędszym czasie ułożyć do każdey Schedy podług opisu Urodzonego Geometry przyłączyć i ten opis dzielnic, gruntów do Xiąg podać i onże roborować nawzaiem obowiązuia się i przyrzekaią.
Ludzie ktorzy teraz są tu w Chabirowie we Dworze do Sched nie załączeni wieczyście tam gdzie teraz zostaią należeć będą.
Sadzawki trzy przy zabudowaniu Dworskim będące iedna za Dworem pierwszey Schedzie, druga w Sadzie drugiey Schedzie, trzecia w Trawniku trzeciey Schedzie dostaią się, niemniey Sadzawki w polu "Upust" do pierwszey, "Biadacz" do drugiey, zaś "Bocianek" do trzeciey Sched przyłączaią się.
Że poddani z Chabirowa tak męzkiego i żeńskiego stanu w Dobrach Ralewicach znayduią się wzaiemnie także z Ralewic w Chabirowie przeto ci ktorzy są szlubami małżeńskiemi obowiązani tam gdzie teraz zostaią  /:oprocz ludzi wolnych nieżeniatych i zamężnich :/ wieczyście należeć maią i Dzieci ich.
Że Stodołka, Stajenka z komorką, tudzież pokoie prawey strony Dworu przez Wo Jana Chorkowskiego niemniey Wozownia przy prawey stronie Stodoły przez Wą Magdalenę Chorkowską, także Kuchnia do lewey strony Dworu applikowana przez Wo Jana Chorkowskiego wystawione i wyreperowane są teraz do Sched poprzyłączane, przeto ta reperacya ieźli na Stronę reperuiącą przez wybor Schedy dostanie się, przez też Schedę w Części potrąconą bydź powinna.
Karczmarz Imieniem Andrzey Bednarz maiący Żonę Jadwigę bez potomstwa będący, gdy usunięty kiedy od karczmy zostanie między stronami dzielącemi się pomiarkowany lub podług Prawa z Żoną zaspokoiony bydź powinien przez taxę należną. = Wolno będzie Stronom dzielącym się innego na swóy Rok Karczmarza obsadzać ktory się podoba z otrzymaney teraz Schedy. = Izdebka przy Gościńcu czyli karczmie na przodku będąca do pierwszey Schedy przyłącza się. = Pastwisko wspolne dla trzech Sched ostrzega się.
Garderobka na stronie lewey Dworu w drugim pokoiu będąca pierwszey Schedzie, oddaie się.
Gorka na Dworze będąca drugiey Schedzie przyłącza się.
Kaplica przy Dworze trzeciey Schedzie należeć będzie.
Dach Dworski iak pokoie zaymuią mieysce tak do tych pokoi należeć ma.
Inwentarze iako to Konie Fornalskie, bydło, Owce, proporcyonalnie na pastwisku utrzymywane bydź powinny przez Schedy teraz ułożone, ani będzie mogła iedna nad drugą Schedę więcey Inwentarza naganiać mimo proporcyi.
Studnia w podworzu wspólnym kosztem utrzymywana będzie.
Place Dworskie iak będą wydzielone na trzy Schedy, więc na wydzielonych wolność reformowania zabudowania Dworskiego ostrzega się, a to bez czynienia uszkodzeń iedna drugiey Schedzie w budowlach.
Do wybranych i przez nas Strony Dzielnic niezwłocznie wolną Intromissyą, bez żadney przeszkody nawzaiem sobie zapewniamy, a po tey wziętey rozrządzenie się każdey Stronie w swey Schedzie natychmiast /: a to dla tym mocnieyszego ubezpieczenia wzaiemney w obranych Dzielnicach prawności :/ wspólnie sobie ostrzegamy, i waruiemy.
Te Schedy spisane i równie ułożone Wu Janowi Chorkowskiemu iako młodszą głowę reprezentuiącemu do wyboru podaię ukaładaiący Michał Chorkowski [podpis]
Na wybrane Sobie Trzeciey Schedy W tym mieyscu podpisuie się Jan Chorkowski [podpis]