Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-171, karta 925-932.
Dokument przepisał Piotr Tameczka.
Wizja, seu opisanie dóbr Kociełek cum Gać Utraque, to jest Kmieciej i Ziemiańskiej, jakoli też wszystkich budynków, tak dworskich, jako i wiejskich, pól obsianych i nieobsianych, przy opatrznym Tomaszu Wawrzyniaku, z dóbr Kociełek woźnym, w przytomności niżej podpisanych urodzonych szlachty, dnia 18 miesiąca lipca roku pańskiego 1785 spisana.
Spisanie budynków w Kociełkach
Dwór. Wchodząc do dworu, ganek z drzewa u dołu wiązany, z pruska lepiony, pochylony, pod nim żadnej przyciesi nie masz; do którego wchodząc, drzwi z zawiasami i chakami dwiema, z chaczykiem, z wrzecądzem, z skoblami dwiema, z rękowieścią żelazną i z klamką żelazną. W tym ganku było quondam okien trzy, z których jedno gliną zalepione, drugie deszczkami zabite, trzecie nad drzwiami okrągłe, ale w nim nie masz nic. Altanka nad tym gankiem z drzewa w węgły stawiana, o trzech oknach: jedno okno deszczkami zabite, w drugim nie masz nic, a trzecie okno po części z tafelek małych w ołów oprawnych, a po większej części z szyb w drewno oprawnych. U tej altanki drzwi z zawiasami, chakami dwiema, z wrzecądzem i z skoblami dwiema. W tej altance drzewo na składaniu popruchniałe, w węgłach popsute. Z przodku nad altanką, to jest pod samym dachem, wiązanie gliną lepione, nad nią dach z szkudeł na nic niezdatny. Idąc przez ganek, po lewej ręce nad drzwiami schody na górę złe. Wchodząc do izby, drzwi z tarcic dębowe oczerniałe, z zawiasami dwiema, z chakami, z chaczykiem, z wrzecądzem i z skoblami dwiema, z kołkiem żelaznym. W tej izbie okien trzy: jedno całe z tafelek, a dwa połową z tafelek, połową z szyb złożone, w drewno oprawne. Piec z kafli dużych, poliwanych, okopciały, izbę i pokoik ogrzewający, zły, reparacji potrzebujący. Kominek lepiony zły, kaptur lepiony, okopciały. W tej izbie kredens stary, oczerniały, u wierzchu kratkę na zawiasach mający, u dołu drzwiczki na zawiasach skórzanych, z wrzecądzykiem i z skoblami. Nad [...] izbą posowa gładka z tarcic, miejscami popruchniała i oczerniała. Podłoga z tarcic zła, ta izba cała zagnojona. Idąc przez izbę, pokoik; wchodząc do pokoiku, drzwi nadrujnowane z tarcic dębowych, oczerniałe, z zawiasami dwiema i chakami, z ryglem żelaznym i z skoblami, z wrzecądzem i z skoblami, okno jedno z tafelek w drewno oprawnych, z posową z tarcic gładką, miejscami popruchniałą i oczerniałą. Komin z kapturem lepiony, zły. W tym pokoiku obrazów na płótnie malowanych, oczerniałych trzy, u jednego tylko [...] trzy; podłoga z tarcic, pomiędzy podłogą dziury. Idąc przez pokoik, komora, do której wchodząc, drzwi z tarcic, z zawiasami dwiema, z chakami, z wrzecądem i z skoblami, o jednym oknie, którego połowa deszczkami zabita, a druga połowa z szyb w ołów oprawna, z posową; podłogi nie masz, ściany miejscami popruchniałe. Idąc dalej, komórka, wchodząc drzwi, z wrzecądzem i z skoblami na biegunach drewnianych, z posową; podłogi nie masz. Za tą komórką wychodek poszyty snopkami, z drzwiami na biegunach drewnianych, z wrzecądzem i z skoblami. Na środku tego dworu kuchnia. Wchodząc do tej kuchni, drzwi z zawiasami dwoma, z chakami, z wrzecądzem i z skoblami żelaznymi. Na środku tej kuchni kotlina lepiona, duża; pod tą kotliną quondam był piec na środku, wierzchem taż kotlina zepsuta i zła. Nad kuchnią komin duży, łamany, zły, gliną lepiony, na wierzchu murowany i biało trynkowany, dużo pochylony, ledwo co nie upadnie. Na bokach tego komina u dołu mury lepione, potrzaskane, złe. Za tą kuchnią garderobka dla chowania naczynia kuchennego, do której wchodząc, drzwi z zawiasami dwiema, z chakiem jednym żelaznym, bez podłogi. Okien dwa: jedno okno deszczkami zabite, a w drugim pomniejszym tafelek ośm w drewno oprawne. Nad tą garderobką posowa i balki pognieły. W tyle tej garderobki komórka, do której drzwi z zawiasą jedną żelazną, chaków nie masz, z posową z tarcic; ściany złe, same [...] dziury.
Na boku tej garderobki sionka, idąc na tył dworu z kuchni, drzwi w tyle. Drzwi na biegunach drewnianych, posowa nad nią pogniła, zła, ściany złe.
Opisanie drugiej połowy dworu. Od wschodu słońca letniego wchodząc do pokoju, drzwi z tarcic stolarską robotą, nowe, z zawiasami dwiema, z chakami żelaznymi, z antabą i zamkiem pobielonym francuskim szlipym[?]. W tym pokoju okien trzy listwowane[?] kawałkami tarcic, tafle półarkuszowe w drewno oprawne. Kwatery otwierane z zawiasami, z kołeczkami małymi, z chaczykami. W tych oknach stuczonych tafel pięć. Okiennic także trzy, z zawiasami, z chakami żelaznymi; podłoga z tarcic, piec z kafli biało polewanych z koronką i gałkami u wierzchu nadpsutymi, takiemiż na postumencie drewnianym; kominek i przypiecek murowane, kaptur lepiony, biało trynkowany. Obicia papierowe na ścianach podarte, złe, ściany popróchniałe; przeforsztowanie z tarcic z drzwiami podwójnymi, drzwi stolarską robotą kalowane, w tafle składane, z zawiasami, z chakami, z zasuwkami dwiema żelaznymi, bez zamku. Zapiecek zaforsztowany tarcicami, drzwi stolarską robotą, z zawiasami, z chakami, bez zamku.
Pokoik. W tym pokoiku podłoga z tarcic z dziurami powygniwała, okno jedno z tafli półarkuszowych z kwaterami otwieranymi, z zawiaskami, z kołeczkami małymi do zamykania żelaznymi, z chaczykami, z okiennicą na zawiasach i chakach; koło dołu zaś nad podłogą, tak w pokoju, jako i w pokoiku dookoła tablatury, czyli raczej listwy z tarcic przybijane. Idąc z pokoiku do garderoby, drzwi z tarcic z zawiasami dwiema żelaznymi, z chakami, z wrzecądzem i z skoblami. U tej garderoby podłogi nie masz, okno jedno z szyb w drewno oprawnych z okiennicą na zawiasach i chakach z przechodniem żelaznym. [Na?] dwór drzwi z zawiasami, chakami, z wrzecądzem i z skoblami. Ściana tylna zła, dziurawa; posowy z tarcic gzemsowane[?] tak nad pokojem, pokoikiem, jako i garderobą, jednakie, popróchniałe; pod całym dworem przyciesi i [...] dołem pogniły, na wierzchu zaś kozły i łaty po większej części miejscami pogniły, miejscami popodpierane. Dach to pobijany, to poszywany, cały zły i z gruntu nowego postawienia potrzebujący.
Bindarze w słupy [...] laskami przeplatane, miejscami złe, około dworu zaroślami pozarastane.
Kurnik z trzema przeforsztowaniami z delików, w słupy stawiany, snopkami poszyty; po mniejszej części poszycie poprawiane, a po większej poprawy potrzebuje. Drzwi troje na biegunach drewnianych, przy jednych drzwiach wrzeciądz z skoblami dwiema, przy drugich same skoble. Na tym kurniku posowa po mniejszej części z delików, a po większej z żerdziów ułożona.
Stodoła nowa z drzewa kostkowego, w słupy stawiana, o siedmiu sochach, o dwóch gumnach, z wrotami podwójnymi: na przodku z tarcic nowe, na biegunach drewnianych; na tyle zaś z deszczek stare, na biegunach z prągłami, z wrzecądzami i z skoblami; z sąmsiekami; poszycie stare, niezgorsze; kalonka nowo obszyta, dobra.
Spichrz nowy, pochylony, przestawienia potrzebujący, z bali rżniętych, podwójny, w węgły stawiany, z wystawą do tego spichrza; drzwi dwoje z tarcic, z zawiasami, z chakami, z wrzecądzem i z skoblami. Wewnątrz sąmsieków trzy, schody na górę, posowy i podłogi z tarcic; poszycie dobre, kalonka tarcicami obita, szczyty tarcicami pozabijane, ale cały wierzch pochylony, dlatego że żadnej owierki nie masz, tylko kozły na samych ścianach stoją i te w swoich zacinkach nie są dobrze umocowane; i ten, tak w ścianach, jako i we wszystkim, nowego przestawienia potrzebujący.
Płoty między stodołami z płatwów, pomiędzy słupy garowane, na środku zaś kołki mające, obalają się. Wrota na biegunach drewnianych i słupy niezłe.
Stodoła stara o czterech sochach, o jednym bojowisku, połową dużo pochylona. Wrota tylne i przednie z tarcic na biegunach drewnianych z prągłami, z których wrotnia jedna cała zła, przy jednej wrotni wrzecądz z skoblami; ściany dobre, ale pod nią miejscami przyciesiów brakuje; poszycie miejscami dobre, a miejscami poprawy potrzebuje.
Obora stara w słupy stawiana, popodpierana i dużo pochylona, ściany popruchniały i pognieły, tylko w dwóch przęsłach ściana dobra; balki i kozły miejscami ponadgniewały, poszycie stare, miejscami złe. Wrota podwójne z wrzecądzem i z skoblami, pod nią przyciesi pognieły.
Obora nowa na przyciesiach sosnowych, dobra; ściany w słupy stawiane, wrót dwoje z prągłami podwójnych z tarcic, z wystawami dwiema; przy jednych wrotach komórek dwie, do każdej komórki drzwi z tarcic na biegunach drewnianych z wrzecądzami i z skoblami; posowy z delów dobre. W jednej komórce podłoga z tarcic; w oborze zaś koryt dużych sześć; na boku drzwi z tarcic z wrzecądzem i z skoblami na biegunie; nad wystawami szczyty tarcicami zabite, na wierzchu szkudłami pobite, około dołu dwiema szorami szkudeł pobite, wierzchem snopkami poszyta. Przy tej oborze płoty z płatwów, pomiędzy koły tylko stawiane.
Owczarnia stara: ściany w słupy stawiane, dobre; balki i kozły dobre, poszycie złe, przyciesiów brakuje, w tyle tylko jedna przycieś nowa; wrota podwójne na biegunach drewnianych, drzwi boczne na biegunach, poszycie złe.
Stajnia stara podwójna, w środku wozownia w słupy stawiana z pruska, gliną lepiona, pod nią przyciesi żadnej nie masz; drzwi dwoje na biegunach drewnianych z wrzecądzem i z skoblami, podłoga z deli zła, koryt czyli żłobów dwa, jedno złe, w wozowni także złe; owierki, kozły i poszycie złe, nowego stawiania potrzebująca.
Karmnik na czterech słupach, duży; tak w ścianach, jako i poszyciu cały zły.
Chlewy stare potrójne, w słupy stawiane, żerdziami przegradzone; przyciesi i ściany popruchniałe, drzwi troje na biegunach, jedne z wrzecądzem i z skoblami; poszycie poprawy potrzebuje; przed temiż chlewami grodka płatwami ogrodzona, z drzwiami na biegunie z wrzecądzem i z skoblami.
Ozd w węgły stawiany, ściany i przyciesi miejscami popruchniałe, złe; posowa z deli nad wystawą zła, piec zły, drzwi na biegunie złe, z wrzecądzem i z skoblami, schody na górę, poszycie złe.
Wrota od wsi wjeżdżając na podwórze, z tarcic, bez prągła na biegunach drewnianych, słupy nowe dwa pochylone; nad temisz wrotami daszek szkudłami jednym szorem pobity.
Mielcuch stary w ścianach popruchniały. Wchodząc do sieni, drzwi popsute, z zawiasami, z chakami, z wrzecądzem i z skoblami. W sieni kadzi dwie, pod kadziami korytko [...]gi dorostowania, koryto pod beczki, kocioł miedziany dobry, kotlina zła, także druga kotlina dla garnca[?] zła, garniec niewielki z rurami i pokrywą cały zły, schody na górę, posowa [...] miejscami zła, komin duży, lepiony, popodpierany i balka pod nim ugniła. Idąc do izby, drzwi złe, z zasuwami[?] dwiema i z chakiem jednym, z wrzecądzem i z skoblami, okno jedno po części z szyb wybitych, po części z kafelek w drewno oprawnych; piec z kafli, biało trynkowany, zły, kominek z kapturem lepiony, zły; mur nadrujnowany, balki nad izbą popruchniały, posowa z tarcic zła, podłogi nie masz. Idąc do komory, drzwi z zawiasami dwiema, z chakami, z wrzecądzem i ze skoblami; posowa nad komorą z deli zła. W komorze kadź stara zła; ściany przybudowane w słupach rozwodzą się; drzwi na dwór na biegunach drewnianych z zaporą drewnianą; przyciesi pod tym mielcuchem popruchniałe, złe; poszycie po mniejszej części poprawiane i poszywane, a po większej złe; cały ten mielcuch przestawienia potrzebuje.
Na rogu tego mielcucha oborka w słupy stawiana, z deli, bez przyciesiów, z podłogą, poszyta snopkami, na wierzchu kalonki nie masz, z drzwiami jednymi na biegunach drewnianych. Przy tym mielcuchu studnie dwie, z sochami, z żurawiami i z kosiorami. Cębrzyny u obydwóch tychże studzien złe. Płoty około podwórza z płatów, wszystkie złe i po większej części miejscami ich nie masz.
Inwentarza, tak rogatego, jako i nierogatego na gruncie zostawionego, żadnego nie masz.
Opisanie budynków wiejskich w Kociełkach
Chałupa Walentego zagrodnika, z wystawą, z komorą i z sienią, nowa, dobra; okien dwa z tafelek, kominek z kapturem i piec lepione, komin duży także lepiony, pod tym kominem balka złamana; drzwi czworo na biegunach drewnianych; na boku tej chałupy chlewik mały, poszycie dobre. Stodoła o jednym bojowisku, tak w ścianach, jako i poszyciu cała zła.
Chałupa Mikołaja Ruska, zagrodnika, z komorą i z sienią; ściany stare, popruchniałe, złe, przyciesi pognieły; komin duży lepiony zły, nad izbą i komorą posowa z deli; piec lepiony zły, kominek z kapturem lepiony dobry; w komorze podłoga; drzwi czworo na biegunach drewnianych; okienka dwa z szybek w drewno oprawnych, złe; poszycie na całej tej chałupie złe. Chlewik ze wszystkim zły, stodołka popodpierana, z gruntu zła.
Ci zagrodnicy, tak pierwszy, jako i drugi, mają załogę pańską.
Chałupka, w tej siedzi Jędrzejka komornica, ze wszystkim zła; ściany tylko z chrustu, gliną lepione.
Chałupa dwojaki; siedzą w niej po jednej stronie Mikołaj komornik, a po drugiej Roch zagrodnik. Ta cała chałupa stara, ściany popruchniałe, komin duży obalony po jednej stronie. Pieca nie masz, posowy, okienka, kominki, poszycie – to wszystko złe; drzwi troje na biegunach drewnianych, chlewiki złe, stodołka obalona, zła. Zagrodnik tenże ma załogę pańską.
Chałupa Jakuba półrolnika, z komorą i z sienią, z posowami; w ścianach niezła, ale pod nią przyciesi pognieły; okienko z tafelek w drewno oprawnych dobre, piec, kominek z kapturem, komin duży lepiony, poszycie dobre; chlewików dwa niezłych, oborka w słupy stawiana z delików pochylona, z poszyciem niezła; stodoła o jednym bojowisku w słupy stawiana, pochylona, niezła, poszycie po jednej stronie miejscami dobre, a po drugiej złe. Ma załogę pańską.
Chałupa Szymona zagrodnika, z sienią; ściany niezłe, przyciesi pognieły; okienko małe z tafelek i z szybek w drewno oprawnych, posowa, kominek, piec, komin duży, poszycie – to wszystko złe; drzwi dwoje na biegunach drewnianych; chlewików cztery: dwa dobre, a drugie dwa złe; stodoła także, jak w ścianach, tak i w poszyciu zła.
Chałupa, gdzie przedtem karczma była, w niej siedzi komornic dwie; ta chałupa w ścianach w połowach, z komorą i z sienią, ze wszystkim zła, poszycie złe.
Karczma jadąc ku Błaszkom, nowa, ze ścianami, posowami, z izbetką i z wystawą na boku, z drzewa rzniętego, dobra. Wchodząc do sieni, drzwi na biegunach drewnianych; idąc do izby, drzwi z zawiasami dwiema i chakami, z wrzecądzem i z skoblami, z chaczykiem i z klamką żelaznymi. W tej izbie kominek z kapturem lepiony, dobry, piec biały zły, podłoga z tarcic, okien trzy z tafelek w drewno oprawnych (w jednym wybitych tafelek trzy), posowy z tarcic, komin duży, lepiony, u wierzchu nadmurowany, dobry. Do komory drzwi z zawiasami dwiema i z chakami. Wychodząc z komory na dwór, drzwi z tarcic na biegunach drewnianych.
W izbie zaś nie masz ani komina, ani pieca, ani muru żadnego, tylko drzwi z tarcic bez zawias i chaków. Cała ta karczma wierzchem snopkami poszyta, nad izbetką kalonka spadła; żadną łatą snopków około dołu, zaś dwiema szorami szkudeł pobita, szczyty tarcicami zabite, na wierzchu szkudłami pobite.
Opisanie ogrodów
Ogrodeczek przed samym dworem żerdziami ogrodzony. W tym ogródku marchwi nasiennej trochę, jakoli też i rzepy.
Ogródek za kurnikami, płatwiany w słupy, cierniem dookoła obstrzępiony, z wrotami z sztachet. W tym ogródku ulów sześć (w jednym tylko pszczoły się znajdują), maku, rzepy nasiennej, brukwi, kartofli potrosze małej się znajduje, ponieważ chwastem zarośniony.
Ogródek przy stodole, płatwami ogrodzony, cały chwastem zarośniony i w nim nie masz nic.
Ogródek przy stajniach, częścią żerdziami, częścią płatwami ogrodzony; w nim trochę maku, bąków seu cebuli nasiennej, ćwikły – to wszystko liche, chwastem zarośnione.
Ogród wielki, połową płatwami w słupy, połową żerdziami ogrodzony, w którym kapusty zagonów dwadzieścia, kartofli zagonów dwa, rzepy i tej bardzo lichej zagonów pięć, cebuli nasiennej mizernej zagon jeden, konopi ledajakich zagonów dwa, rzepiku, gdzie-niegdzie znajdującego się, zagonów trzy. Ten ogród cały napylony i chwastem zarośniony, dlatego mało co się w nim znajduje.
Ogród za wsią, płatwami w słupy i w koły ogrodzony, w którym marchwi mizernej zagonów jedenaście, cebuli zagonów osiemnaście, maku lichego zagonów dwa. Ten ogród nie wypielony i chwastami zarośniony.
Ogród za dębami pod karczmą starą, jęczmieniem zasiany, ale jęczmień obrzedni i lichy, miejscami popasiony.
Opisanie stawków
Stawków dwa, błotem zalazłych, rogoziną zarosłych. Sadzawek w gaju sześć, także błotem zalazłych i chwastami różnymi zarośnionych. Te wszystkie z gruntu szlamowania potrzebują. Naprzeciw dwora gaj, w którym dęby duże nierodzące, po większej części popruchniałe; w tym gaju siano ściękają[?], za tą dębiną ku Tabalczowu łąka, na niej także siano sprzątają; pastwisko ze dworem ciągnące się nad polem Kalinowskim.
Opisanie pól dworskich w Kociełkach. [pomijam, wzmiankowano pola „Gaik” i „ku Kałkowi”.
Opisanie budynków w Gaci Ziemiańskiej znajdujących się
Folwark cały nowy, to jest izba z komorą i z sienią z drzewa rzniętego, z wystawą o czterech słupach. Na przodku w izbie kominek z kapturem lepiony i piec lepiony, biało trynkowany. Okien trzy z tafelek w drewno oprawnych, w jednym stłuczona tafelka; jedna nad izbą, sienią i komorą posowy z tarcic, podłogi nigdzie nie masz; drzwi do sieni z wrzecądzem i z skoblami, drzwi do izby z rękowieściami dwiema żelaznymi, drzwi do komory także z rękowieścią jedną żelazną, drzwi z komory na dwór – te wszystkie z tarcic na biegunach drewnianych; komin wielki lepiony, dobry, na wierzchu murowany.
Cały ten budynek wierzchem snopkami poszyty, około dołu trzema szorami szkudeł obity, szczyt na przodku tarcicami zabity, na wierzchu szkudłami pobity.
Chlewik w tyle tego folwarku, tak w ścianach, jako i poszyciu cały zły.
Stodoła wysoka, nowa, z drzewa rzniętego, w węgły stawiana, o jednym bojowisku, na czterech sochach związanych blągami. W tej stodole spichrzyk z bali rzniętych, w węgły stawiany, z posową i podłogą z tarcic; drzwi z tarcic na biegunach drewnianych, z wrzecądzem i z skoblami. Wrót dwoje podwójnych z prągłami, u przednich wrót wrzecądz i skoblów dwa, u tylnych wrót w końcu prągła żelazny przechodnik do zatykania kołkiem. Poszycie środkiem i dołem dobre, u wierzchu złe, kalonki nie masz. Wokoło podwórza przęseł płatwianych w słupy stawianych dziesięć, dwa obalone, a drugie pochylone.
Owczarnia nowa, z bali rzniętych, w słupy stawiana, ze wszystkim dobra, z wystawami dwiema, z wrotami dwoma podwójnymi, z prągłami, z konkami żelaznymi na biegunach drewnianych. Na boku drzwi dwoje z wrzecądzem i z skoblami na biegunach drewnianych; posowy z balików nad wystawami; wokoło dołu trzema szorami szkudeł pobita, wierzchem snopkami poszyta. Szczyty czyli tełki tarcicami zabite, wierzchem szkudłami pobite; w obu dwóch telkach drzwiczki, lecz jedne zepsute; pod tą owczarnią piwniczek pięć.
Gościniec nowy z bali rzniętych, z wystawą długą na słupach i przyciesiach, z posowami z tarcic dobrymi, ze stajnią wraz postawiony; wokoło dołu cały ten gościniec wraz ze stajnią trzema szorami szkudeł pobity, wierzchem zaś z kalonką snopkami poszyty. Tełki seu szczyty tarcicami zabite, wierzchem szkudłami pobite, pomiędzy temiż brakuje szkudeł szesnaście. Wchodząc do sieni, drzwi z tarcic na biegunie z klamką drewnianą, z zaporą takąż; drzwi do izby z tarcic na biegunie z wrzecądzem, z chaczykiem i z skoblami. W tej izbie okien trzy z tafelek ćwiartkowych, w drewno oprawnych, pomiędzy nimi stuczonych tafelek trzy, kominek z kapturem, piec baba murowane z cegieł dobre, podłoga z posową z tarcic, stół duży na krukwiach, poza stołem ławy; przy tej izbie komora z posową z tarcic, podłogi nie masz. Wchodząc do komory, drzwi z tarcic na biegunie z wrzecądzem, z skoblami; na dwór drzwi na biegunie z zaporą drewnianą; komin wielki lepiony, wierzchem murowany, biało trynkowany, szkudłami pobity, pomiędzy którymi brakuje szkudeł sześć. Kuchenka pod kominem z drzwiami z tarcic na biegunie; z sieni do stajni drzwi na biegunie. Wjeżdżając do stajni, tak z przodku, jako i z tyłu, wrota podwójne z tarcic, tarcice bratnalami poprzybijane, z prągłami, z kulkami drewnianymi. W stajni żłobów dwa, drabin dwie z wiązaniem wszelkim pod dachem.
Wiatrak, dookoła tarcicami obity, na postumencie dobrym, jarzmo dębowe. Idąc na wiatrak schody, wchodząc drzwi z zawiasami dwiema i z chakami, bez zamku; kominek z kapturem murowany, skrzynia do mąki, styber u wierzchu obręczą żelazną okuty, z dwiema folgami na mącznicy żelaznymi, na boku mącznicy wrzeciono żelazne z cewiem, na cewiu rychwy dwie żelazne, pod wrzecionem ponewka mała, zła, na trzepaczu rychewek(?) żelaznych dwie. Na górę idąc schody: kamienie duże dobre, do podnoszenia kamienia wierzchniego ani liny, ani drąga żelaznego nie masz; socha duża żelazna, na tej sosze cewie z dwiema rychwami żelaznymi, cienkimi i słabemi; paprzyca żelazna, koło paliczne dobre; na wale rajchwa żelazna jedna, czop jeden żelazny, blacha pod wałem zła; drzwi wierzchnie na zawiasach żelaznych dwóch, z chakami, z chaczykiem i z skoblami; posowy z tarcic dobre; liny do windowania miechów nie masz, do nakręcania lina jest, ale porwana; do dźwigania stawidła powrozy się tylko znajdują; pytla żadnego nie masz, ani oskardu do kucia kamienia, ani struga, ani piełki, ani ćwierci, ani miarki, ani statków do sypania wymiaru nie masz.
Chałupa dwojaki, gdzie młynarz siedzi: izba z sionką i komorą, z bali rzniętych, nowa, z wystawą, cała dobra. Wchodząc do sionki, drzwi na biegunie z wrzecądzem i z skoblami; do izby drzwi na biegunie z chaczykiem i z skoblami; do komory drzwi na biegunie z wrzecądzem i z skoblami. W tej izbie okien dwa małych z tafelek w drewno oprawnych, w jednym stuczonych tafelek dwie (drugie zaś okno przez tegoż młynarza wyreperowane); kominek z kapturem i piec lepiony, posowy nad izbą i komorą z tarcic, podłogi nie masz; dalej kuchenka, do tej kuchenki drzwi z tarcic na biegunie z chaczykiem; komin wielki lepiony, dobry, na wierzchu murowany. Na drugiej stronie izba z sionką i komorą, gdzie nikt nie siedzi, z bali rzniętych, także nowa, o jednym oknie, ale okna, ani pieca, ani kominka nie masz; muru tylko połowa od domu się znajduje, posowy z tarcic; nad komorą brakuje tarcic trzy; do sieni drzwi, do izby drzwi, do kuchenki drzwi, do komory drzwi z tarcic na biegunach drewnianych; poszyta snopkami, szczyt tarcicami zabity, szkudłami pobity.
Stodołka dobra, przez tegoż młynarza z drzewa przysposobionego, z dwiema chlewikami wystawiona i dobrze poszyta.
Chałupa dwojaki z wystawą o czterech słupach, gdzie siedzi Paweł zagrodnik: izby dwie, przy każdej izbie sionka i komora; nad izbami i komorami posowy z tarcic, nad sionkami posowy z bali; podłogi wszędzie nie masz. W jednej izbie kominek z kapturem i piec lepiony, okno z tafelek w drewno oprawnych, komin duży lepiony. W drugiej izbie ani kominka, ani pieca, ani okna nie masz. W tym budynku drzwi ośmioro z tarcic na biegunach drewnianych, poszyta snopkami dobrze nad wystawą, szczyt tarcicami zabity, z wierzchu szkudłami pobity.
Stodołka stara do tych dwojaków należąca, tak w poszyciu, jako i w ścianach cała zła.
Chałupa stara, gdzie przed tym była karczma i w niej siedzi Gasper zagrodnik: izba z komorą i z sienią; nad izbą i komorą posowa z bali; ściany w węgłach pognieły i popruchniały, poszycie złe; komin duży lepiony, skręcony, zły, u wierzchu ocieczony. W izbie okien trzy z szybek w drewno oprawnych, szybek stuczonych sześć; podłogi wszędzie nie masz; piec, kominek z kapturem lepione i bardzo liche; drzwi czworo na biegunach drewnianych.
Chlewik ledajaki.
Stajnia stara obaliła się i w niej drzewo w niwecz się podruzgotało.
Chałupa z wystawą, z drzewa rzniętego nowa, gdzie siedzi Kazimierz Zając, półrolnik: izba z komorą i z sienią; nad izbą, komorą z sienią i wystawą posowy z delików ułożone. W izbie okno z tafelek w drewno oprawnych, piec, kominek z kapturem lepiony, komin duży lepiony; drzwi czworo z tarcic na biegunach drewnianych; poszycie dobre, szczyt tarcicami zabity, z wierzchu szkudłami pobity.
Budynek czyli pomieszkanie stare na oborę obrócone: ściany popruchniały, złe, poszycie złe, do niczego nie zdatne.
Stodoła na sochach w słupy, przęsła z delików stawiane, niezłe, bez przyciosków; poszycie na niej miejscami dobre, miejscami złe.
Opisanie budynków w Gaci Kmiecej
Chałupa z wystawą nowa, gdzie siedzi Jędrzej Fiutczak, kmieć: izba z komorą i z sienią, z bali rzniętych stawiana; posowa nad izbą i komorą z tarcic, kominek z kapturem, piec i komin duży lepione; okno w izbie z tafelek małych w drewno oprawnych, drzwi czworo z tarcic, poszycie dobre.
Obora potrójna z poszyciem dobrym. Spichrzyk seu sołek w ogrodzie poszyty dobrze. Stodoła o dwóch bojowiskach niezła, miejscami poszywana, a miejscami poszycia brakuje.
Chałupa stara, w której siedzi Józef Garboski, kmieć: izba z sienią; drzewo popruchniałe; nad izbą posowa z delików popruchniała; piec, kominek z kapturem lepione; okno z szybek w drewno oprawnych, komin duży lepiony; drzwi dwoje na biegunach drewnianych; poszycie niezłe; komora na boku z posową i z poszyciem dobra. Chlewików pod chałupą dwa i oborka dobre. Sołek w ogrodzie dobry. Studzienka mała na podwórzu. Stodoła o dwóch bojowiskach – choć już ściany trochę w ziemię wlazły, jednakowo niezła, poszycie dobre.
Chałupa stara, w której siedzi Maciej Jankowski, kmieć: izba z sienią; drzewo popruchniałe; nad izbą posowa z delików zła; piec, kominek z kapturem lepiony; okno jedno z szybek w drewno oprawnych; drzwi dwoje na biegunach drewnianych; komin duży, niezły, lepiony; poszycie dobre; na boku oborka, nad oborką poszycie złe. Sołek w ogrodzie dobry, poszyty dobrze. Stodoła o jednym bojowisku, na sochach, w ścianach niezgorsza, poszycia po większej części miejscami potrzebuje.
Chałupa stara, w której siedzi Franciszek kmieć: izba z komorą i z sienią; drzewo popruchniałe, złe; nad izbą i komorą posowa z delików zła; piec, kominek z kapturem lepiony, złe; okno z szyb w drewno oprawnych, złe. Chlewów dwa i oborka – tak w ścianach, jako i poszyciu złe. Sołek w ogrodzie dobry, poszycie dobre. Studzienka w podwórzu. Stodoła o dwóch bojowiskach – tak w ścianach, jako i poszyciu złe.
Chałupa Jana Pawlaka kmiecia, stara: izba z komorą i z sienią; drzewo popruchniałe, złe. Przyciesi pogniły; posowa nad izbą i komorą z delików zła; piec, kominek z kapturem lepione, złe; okno z szyb w drewno oprawnych, złe; drzwi troje na biegunach drewnianych; poszycie na tej chałupie niezłe. Stajenka i oborka w ścianach i poszyciach złe. Sołek w ścianach dobry, poszycia dobre. Stodoła o dwóch bojowiskach na sochach, sochy pougniewały, zła, poszycie na niej niezgorsze. Szopa dobra, na niej poszycie dobre.
Chałupa Jana Cieślaka zagrodnika, stara: izba z sienią, tak w ścianach, jako i poszyciu cała, ze wszystkim zła. Stodołka w ścianach i w poszyciu dobra.
Opisanie ról dworskich obsianych i nieobsianych w Gaci Ziemiańskiej. [opis pomijam, wzmiankowano pole "Krasieńszczyzna"]
Staw w tejże Gaci duży, błotem mocno zalazły, chwastami zarosły; grobla przekopana, szlamowania i upustu potrzebujący. Łąki nad wsią i wiatrakiem ciągnące się.
