Źródło inwentarza:
Dowody majątku Borki. Księgi i akta hipoteczne Sądów w Sieradzu 839/1762. (Archiwum Państwowe w Łodzi, oddział w Sieradzu)
Tekst z oryginalnego dokumentu przepisał Piotr Tameczka.
Działo się w Drużbinie Dnia 19 Miesiąca Października Roku 1812.
Uczyniwszy nayprzod odwiedzenia Naysw. Sakramentu w stępie do Koscioła Parafialnego Drużbin przy zgromadzonym Ludzie Parafialnym obwieszczonym, z oświadczeniem przez Przemowę o celu i zamiaru Wizyty, i Nabożeństwo podług przepisanego w Instrukcji obrządku uskuteczniwszy, także i przeyrzenie tego Koscioła altarzy i chrzcielni, złożony nam został przez zarządzaiącego tym Kosciołem następuiący opis, zaczynaiący się od słów: Drużbin Wieś Szlachecka
Drużbin
Wieś Szlachecka Dziedziczna Wgo Pana Izydora Jabłkowskiego Radcy Departamentu Kaliskiego w Powiecie Szadkowskim leżąca, w którey iest Koscioł Parafialny, w Dekanacie Uniejowskim położony, kiedy zaś i od kogo pierwiastkownie był erygowany, niewiadomo z pierwiastkowey erekcyi, którey mieysce zastępuie tylko dowód ex Libris Beneficiorum J.E. Xięcia Arcy-Biskupa Gniezn. Jana de Lasko pod rokiem 1521.
§ 1
Stan Kościoła materyalny zewnętrzny.
1. Kościół ten w roku 1630 w mieyscu dawnieyszego zapewne drewnianego, murowany z dobroczynności J.E Xięcia Jmci Biskupa Krakowskiego Jakuba Zadzika, iako w mieyscu swego narodzenia się, iest sklepiony mocny, wdłuż i poprzeg ankrami wewnątrz idącemi zaraz w początkach murowania swego uięty z wieżą na zachód z kościołem ankrami złączoną, mocną w kopułę z perspektywą, z wieżyczką nad kościołem, czyli sygnaturką także w perspektywy: nad któremi krzyże żelazne z baniami? miedzianemi ozdobne po malarsku wyzłacane. Wiązania nad kościołem, wieżą, wizyczką mocne, dane roku 1782. Dach kościoła nad wielkim chorem dachówką holenderską, a nad małym gontami pokryty. Wieża i wieżyczka także gontami w karpiową łuszczkę. Dachówka na kościołem i gonty ieszcze dobre, wkrodce iednak reparacyi potrzebować będą.
2. Kościół ten iest konsekrowany przez swego fundatora Jakuba Zadzika r. 1635 dnia 7 pazdziernika, i z nim wielki ołtarz. Powodem tego są znaki na 12 filarach dawne i teraz poprawione. Nadto autentyczne świadectwo w mensie dawney rozrzuconey na pergaminie pisane znalezione. Pamiątka poświęcenia tego kościoła obchodzona bywa w niedzielę po S. Franciszku Seraficznym.
Kościół ten jest po tytułem S. Stanisława B. M.
3. Kaplic żadnych niema.
4. Była przedtym dzwonica osobno, lecz przeszły rządca kościoła wprowadził dzwony na wieżę, których iest trzy średniey wielkości, pierwszy większy ma dyametru łok. 1 cali 18, drugi średni łok. 1 cali 4, 3ci naymnieyszy łok. 1.
Czy są konsekrowane, dowodu na to niemasz. W wieżyczce nad kościołem dosyć spory z przyiemnym głosem, iak i inne dzwony.
5. Kosnica murowana z oknem deskami zasłonionym, gontami pobita, dobra.
6. Cmentarza opasanie murowane dobre i zamykane, na którym ciała zmarłych iuż niebywaią chowane, z nakazu Rządu, lecz na innym, nowym, znacznie odległym od budynków mięszkalnych.
7. Blisko kościoła niemasz żadnych szynkowni, jatek i domów, któreby zagrażały pożarem ognia.
8. Fundusz na fabrykę kościoła iest prowizya od summy złt. pol. pięciuset, lecz tey od dawna nieoddaią. Ludubogi pokładnego nie płaci, i workowego? niemasz.
Stan kościoła wewnętrzny.
Drzwi do kościoła od pierwszey fundacyi mocne, dębowe, drągiem, ryglem i zamkami opatrzone.
Podłoga wwielkim chorze z tarcic dobra, a w małym z cegły. Sklepienie dobre, lecz pod czas gwałtowney z południa fali przez dachówkę..... się zaczynaiącą na toż zacieka.
Okna wszystkie całe, w małe tafle niedawno dane, mocne, bez krat, lecz wysoko podniesione, w zakrystyi zaś krata żelazna, drzwi wewnątrz dębowe grubą blachą żelazną zewnątrz obite, na kłotkę, i dwa haki wewnątrz zamykane.
Ołtarze trzy, wielki S. Stanisława B.M. drugi S.Anny niedawno wymurowane: na trzeci założone fundamenta i mensa skończona.
Na dokończenie tego ołtarza, na poprawę dachu złt. pol. pięćset, wapna korcy dziesięć są u WJ? Pana Kollatora Dziedzica dóbr Drużbina i Siedlątkowa za pożytek wzięty z kościoła Drużbin przeprowadzony do kościoła Siedlątkowskiego, na co iest rewers.
Na stronie południowey wielkiego ołtarza iest grób sklepiony iednemi tylko drzwiami z wierzchu przykryty, zalepiony z okienkiem na cmentarz. Drugi grób pod bramą cmentarzową sklepiony, zamurowany z okienkiem na 8 łokci od ziemi wyniesionym, w którym pochowana iest W. Kollatorka z Mączyńskich Jabłkowska Kunegunda z wnukiem swym. W tym grobie ieżeliby się kto chciał chować z tey familii, nikogo niezarazi.
Zakrystya na stronie północney kościoła sklepiona, z drzwiami mocnemi, z kościoła na zamek i kłotkę zamykana. Z cmentarza zaś maiąca drzwi dębowe, grubą żelazną blachą obita, na dwa haki żelazne wewnątrz zamykane.
Sprzęty i ruchomości kościoła
Monstrancya srebrna częściami pozłacana - z prętem grubym, białym ale nie srebrnym - wazy funtów sześć, łutów dwadzieścia- kielich srebrny pozłacany z paterą??? takąż na samym dnie, nieznacznie nadpsuty? waży funtów dwa - kielich temuż podobny z paterą? waży funt ieden, łutów dwadzieścia ośm - kielich wewnątrz wyzłacany z paterą? bez pozłoty waży łutów trzydzieści - puszka ad sanctis.....?? z operkulum wewnątrz wyzłacana waży łutów dwadzieścia cztery.
Krzyż spory, srebrny, częściami wyzła. na nim relikwie S. Stanisława B. M. autentyczne, waży funtów trzy, łutów ośmnaście.
Krzyż mały, mosiędzem, cyną, ołowiem lutowany, ważyłutów dwadzieścia ośm. - Ampułek iedna, na wino iedna wewnątrz wyzłacana z tacką, ważą funt ieden, łutów ośm.
Thurybularz z łańcuszkami, nakrywką waży funt ieden, łutów dwadzieścia cztery.
Lampa przed wielkim ołtarzem grubo ołowiem naprawiana, może waży, odtrąciwszy ołów, funt ieden, łutów szesnaście.
W wielkim ołtarzu na obrazie S. Stanisława B. M. infuła, pastorał, rękawiczki oblamki na szyi około kapy, krzyżyk na piersiach nieodeymowane wszystko może waży funt ieden.
Na ołtarzu S. Anny trzy koronki nieodeymowane może ważą łutów ośm - dwa tamże wota i łubka pozłacana łutów trzy.
Na ołtarzu Nayswi. Panny dwie koronki ważą łutów siedm.
Skrzyneczka z relikwią S. Stanisława B. M. z kościoła Pojezuickiego /: co za autentyk stanie:/ waży łutów pięć.
Na ołtarzu N. Maryi Panny pereł sznurków niezupełnych trzy, korali sznurków ośm.
Mosiędzu żadnego niemasz.
Miedź - Kociołki do wody święconey dwa, trzeci w chrzcielnicy.
Cyna - naczynia na oleie SS. i do chorych.
Lichtarzy sporych do ołtarzy szesnaście.
Małych cztery, tacka, czyli talerz do chrztu ieden.
Żelazo. Zamki trzy, kłótki trzy, żelazo do opłatków pieczenia iedno, cyrkle do hostyi i komunikantów dwa.
Drzewo. Krzyż processyonalny ieden, rezurekcya przystayna iedna, ambona przystayna iedna, chrzcielnica iedna, ławki, czyli formy w małym chórze stare, kształtne obrazami nad siedzeniem SS. dwunastu apostołów, nisko SS. Xięży świeckich dobrze malowanemi ozdobione. Pod chórem drewnianym nowym malowanym ławki nowe przystayne.
Szkło. Ampułek białego szkła cztery.
Kamień. Portatele trzy dobre.
Apparaty.
Kolor biały. Kapa z materyi iedwabney w kwiatki złote z galonkami szychowemi, z haczykiem srebrnym, stara, ieszcze dobra, z Kollegium Pojezuickiego Kaliskiego.
Ornat na tle białym perłowym w kwiaty iedwabne,srebrne i złote, z Kollegium Pojezuickiego, stary ieszcze dobry.
Ornat na tle perłowym z galonkiem szychowym w kwiaty srebrne nowy.
Ornat z iedwabney materyi w paski z galonkiem szychowym niedawny. Do tych są należytości dobierane, i właściwe.
Kolor czerwony. Kapa z materyi czerwoney dobra, nowa. Ornatów dość przystoynych, ieden z nich z galonkiem złotym, trzy.
Kolor zielony. Ornatów zielonych dosyć dobrych iest trzy.
Kolor fioletowy. Kapa stara, bardziey biała niż fioletowa iedna, ornatów tegoż koloru dwa.
Kolor czarny. Kapa kamlotowa licha iedna. Ornat z materyi iedwabney w cętki z należytościami ieden, nowy. Ornatów z materyi kamelharowey z zielonemi iedwabnemi kolumnami, o iednych ... należytościach trzy.
Nota. Są ieszcze różne inne stare ornaty, mniey używane, poprawy, lub przerobienia potrzebuiące.
Umbraculum iedwabiem haftowane przystoyne iedno.
Firanków na wszystkich ołtarzach przystoynych par cztery.
Bielizna
Alby z koronkami kitayką podszytemi rąbkowa i kolińska????? dwie, z koronkami małemi trzy, humerałów cztery, komże rąbkowe stare dwie, korporałów sześć, obrusów do ołtarzy dwanaście.
Tuwalnia rąbkowa przy końcach włóczką szyta, iedna.
Ręczniki małe kolińskie sześć.
Księgi kościelne
Mszały trzy, rekwialne dwa, rytuał in 4to ieden, in 8-vo ieden, graduał ieden, psałterz ieden, ewangeliyka mała iedna.
Metryki chrztów, ślubów i zmarłych od roku 1638go w księgach sześciu, które aż dotąd są porządnie zapisywane. Między pierwszą i drugą księgą cokolwiek brakuie, a nowa siódma.
Wszystkich dusz w tey Parafii oboiey płci kommunikuiących i nie kommunikuiących w roku 1811 było 823. Dusz dyssydenckich pod tą Parafią znayduie się wszystkich iedenaście. Żydów znayduie się oboiey płci trzynaście.
Urządzenia i processa porządnie ułożone zachowuią się in originali lub w kopii osobno od zwierzchności duchowney, aosobno od zwierzchności świeckiey wychodzące.
Biblioteki niemasz, są iednakowo książki kościołowi applikowane następuiące - Bractwo Miłosierdzia od J.O.??? Xięcia Jmci Poniatowskiego A.G???-
Uwagi o naywżnieyszych prawdach wiary od JW Ignacego Bardzińskiego suffragana i officyała gniezn. - Epistola Encyclica ad universum clerum - List Pasterski o Zacności Religii - Nauki o katechizmie i sposobie katechizowania. Odezwa do Dziekana od JO Xięcia Jmci Raczyńskiego Arcy Biskupa Gnieżnieńskiego - Nabożeństwo Ludzi przeznaczonych do nieba od JW Bardzińskiego suffragana, officyała Gen. Gniezn.
Oprócz tego ma X. Pleban swe książki w różnych materyach, które życzy sobie ofiarować temuż kościołowi na założenie Biblioteczki Parafialney.
Instrumenta muzyczne
Pozytew o dziesięciu głosach wybornych.
Nota. Zakrystya nie ma żadnego osobnego swego dochodu.
Prawa i Dokumenta.
1. 1521. Erekcya czyli Wizyta Jana de Lasko Arcy. Biskupa Gniezn.
2. 1640?. Die Ima Septembris Testament Jakuba Zadzika Biskupa Krakowskiego Fundatora,czyli raczey punkt tegoż tyczący się Kościoła Drużbińskiego ex actis Rndmi??? Capituli Cracovien. wyięty, w którym pomieniony Jakub Zadzik Biskup Krakowski pro majori exdotatione przekazał Kościołowi Drużbińskiemu złt. pol. 6000 przez Kaspra Glińskiego na Ziewanicach Soplowych, czyli Soplu w Woiewództwie Łęczyckim zapisanych po sześć złt. od sta. Z tych Pleban ma brać zp. 150 na Wikaryusza zł. pol. 150 z obligacyą odprawiania dwóch mszy co tydzień we środę i piątek. - Na fabrykę Kościoła zł. pol. 30. Na nauczyciela szkoły z.p. 30. Przy tym obligował swych sukcessorów, aby Plebanowi dali w Drużbinie dwóch zagrodników role w Borkach Drużbińskich przez siebie kupione, tudzież aby niektóre srebra i apparaty posprawiali.
3. 1643. ... 6ta pt?? Testa Pentecostes in Crd?? Cracow sukcessorowie Jakuba Zadzika Jakub Kantor Katedralny Krakowski i Stefan Sarnowscy powiększyli Fundacyą dawną Kościoła przez nadanie kmiecia, ról, ogrodów, domostw, lecz z trzech Folwarków Drużbina, Rzechty i Borków dziesięcine wytyczną Kościołowi samowładnie odebrali, naznaczaiąc za nie viginti Imperiales.
1646. in Crd?? Cracovien. ... Dnicam?? reminiscere Albert Nowicki siostrzeniec i sukcessor Jakuba Zadzika tęż Donacyą approbował.
4. 1643 Fa.?? 4ta ... Dnicam? misericordia Stefan Walewski summy 3000 zł.pol. z rąk Jakuba Zadzika wziętą na dobrach swoich dziedzicznych Włyniu w Powiecie Szadkowskim Szpitalowi Drużbin. zapisał z prowizyi corocznie po złp. sto.- Ta summa przeniesiona na Piotrowice, Sikucin, Kamienaczyk zahypotekowana na Sikucinie JW. Pawła Biernackiego Kasztelana Sieradzkiego w Powiecie Szadkowskim.
5. 1699 in Crastino Festi S. Laurentis in Grd.? Siradien. Andrzey Suchorski zapisał Kościołowi temu złp. 500 z prowizyi.-
1701 Te złp. 500 Jan Rogoliński na Wolą Pomianową przeniósł i zapisał in Grd?? Siradien. ... S. Joannis Baptista.
1724 Jan Suchorski Woli Pomianowey dziedzic w tey summie dał Kościołowi zastawem część w Borkach Drużbińskich do siebie należąca, nazwaną Cienszczyzna, na co iest komplanacya oblatowana w Grodzie Sieradzkim .... Dominicam Sexagesima 1725, roborowana tamże ... 3tia pridie J. Pauli Eremita 1725.
1747. ... 2da... Exaltationis .. Crucis in Grd? Siradien. punkt wyięty z Dekretu Kondescensyi w Woli Pomianowey, te summę utwierdzaiący.
1755. ... 4ta in Vigilia S. Laurentis in Crd? Siradien. Albert et Marianna de Suchorskie Pruscy wyrzuciwszy kościelnego człeka, do tey części intromissyą wzięli.
1785. ... Trinitatis zapadł dekret na kondescensyi w Borkach nakazuiący płacić roczną prowizyą od powyższey summy.
6. 1639. ... 2da ante .. S. Laurentis in Grd?? Siradien. Maciey Podembski na Woli Pomianowey złp. 100 zapisał od którey nic niepłacą.
1678. .. 5ta .. Pascha in Crd? Siradiensi Andrzey Suchorski na Suchorzynie zapisał prowizyą od summy złp. 150 i od tey niepłacą. Dekret Potioritatis nadał Plebanowi Drużbińskiemu kawałek roli na Suchorzynie. Pleban teraźnieyszy nie wie, którego się to działo roku. Tę rolę dwór obsiewa. Obowiązku żadnego ztąd niewłożono na Plebana.
7. 1721. Sabbo in Vigilia S.Mathai in Grd?? Siradien. Łukasz Suchorski przez Tomasza Skarżyńskiego Kościołowi legowaną summę złtp. 500 na dobrachswych Borzewisku zapisał.
8. 1760. pt? Dnicam?? Misericordia in Schadek oblata Dekretu Kompromissyonalnego między Plebanem Drużbińskim Plebanem Drużbińskim Kanonikiem Katedralnym Poznań. i Dziedzicem Drużbina, J.W. Janem Mączyńskim Kasztelanem Sieradzkim. Treść dekretu jest ta: 1mo część na Drużbinie przez sukcessorów Biskupa Zadzika Kościołowi dana utrzymała się. 2do Propinacya na tey części Kościołowi odebrano. 3tio przyznano i zostawiono browarek dla Plebana i ludzi iego. 4to przyznano i utwierdzono dziesięcine wytyczną z ról chłopskich Drużbina, Rzechty i Borków. 5to dziesięcine folwarczną z Drużbina, Rzechty, Borków dwadzieścia talarów bitych /:viginti imperiales:/ zredukowano dozłp. 60 non prajudicando? succedaneis?, i owszem pozwolono plebanowi następcy, aby się udał do swey zwierzchności duchowney pro compositione canonica,która ieszcze nie nastąpiła. Teraz za tę dziesięcinę płacą zgodnym sposobem po złtp. sto sześćdziesią, to iest po dwadzieścia talarów bitych /:viginti imperiales:/
1761. Druga oblata tegoż dekretu .... 15 mensis aprilis w Łowiczu. Manifest przeciwko niemu uczynił pleban w Łęczycy.
9. 1777 .. 2da pt Im Exaltationis Sa Crucis, sciliset? 19 septembris in Grd? Siradien oblata wizyi uczynioney przez plebana Antoniego Wilkanowskiego dnia 16 września 1777 względem odebrania dziesięciu składami dwóch stayroli, zwaney Pod Laskiem z łączką na wschód: także względem odebrania łączki blisko tego mieysca półrolnikowi kościelnemu.
Oddał dwór składy i łączkę, a za dębiną małą małym staiem nad błoniem do roli plebańskiey zwaney, wziął kawałek gruntu ornego przy roli na południe kościoła, zwany w dawnych wizytach Zarośle /:Virgulta:/ od Drużbina trzymaiące składów circiter?? sześć od Rzechty składów trzy, co lubo prywatnie za medyacyą W. Jmci Xiędza Antoniego Pogorzelskiego officyała Uniejow. zrobiłasię,tak iednakże plebanowi wypadało dla spokoyności.
10. 1787. Dnia 15 listopada w Charchowie Xiężym dwór zastępuiąc gromadę obowiązał się wiecznemi czasy płacić za sep Kościołowi Drużbin. corocznie po zp. trzydzieści.Umowa ta walor kompozyty prywatney maiąca, rękąJW. Grochowalskiego Archi-Dyakona Uniejow. a zatym dziedzica dożywotniego dóbr Charchowa Xiężego podpisana, i ręką Xdza Obrokczyńskiego teraźnieyszego plebana.
11 ad 2. 1730 ... 27 lipca X. Czyżewski pleban Drużbiński z summy złtp. 6000 na Ziewanicach Soplowych czyli Soplu w WoiewództwieŁęczyckim zapisaney, wziąwszy 4000 złp. przeniósł na Lipki iak okazuią kontrakty.
1740. ... 3tia pt Im S.Alexis in Grd?? Siradiem summę tę nakazano przenieść z Lipek na dobra insze czyste.
1744. In Crastino? S. Joannis Bptce in Grd? Siradiem Antoni Rytelski tę summę 4000 na Upuszczowie, Zagaiowie ... lokował.
1749. In Crastino? S. Joannis Walenty Pęgowski wziąwszy tę summę z Upuszczowa, lokował na dobrach swych Choynym blisko Sieradza, i tam dotąd zostaie. Reszta zaśsummy 2000 zp. zostaie się na Ziewanicach Soplowych czyli Soplu wWoiewództwie Łęczyckimprzedtym w possessyi JJ Xięży Piarów Łowickich, dobrach zastawnych, a teraz królewskich.
Odebrał pleban od tey summy prowizyę z Kamery Pruskiej Warszawskiey, na co są w Warszawie plebańskie kwity. Po odmianie rządu nic ieszcze niedostał.
Nota. Lubo ten summaryusz dokumentów obszernieyszy podaie się do opisu wizyty ninieyszey, czyni się to dla przyszłych następców plebanów Drużbińskich wiadomości.
§ II
Ius Patronatus należydo dziedziców Drużbina bez alternaty, i ma Infuł Plebanii.
Prawem farnym zamyka w sobie ta Parafia wiosek następuiących dziewięć, z wyszczególnieniem odległości od Kościoła.
1. Wieś w którey kościół, 2. Borki Drużbińskie odległe o pół cwierci mile. 3. Charchów Pański o półmili małe. 4. Charchów Xięży o pół trzeciey cwierci mili małe. 5. Dybów o większe cwierc mili. 6. Rzechta o pół cwierci mile. 7. Wola Pomianowa o pół mile małe. 8. Suchorzyn o cwierc mili. 9. Zawady o pół mili małe.
Od tych wiosek niemasz żadnych przeszkód tamuiących parafianom uczęszczanie na nabożeństwo.
W roku zeszłym 1811 było chrztów 42, ślubów 13, pogrzebów 18. Co do dusz inney religii ilości iuż się odpisało po [paragraf] I.
Tabernaculum ... na wielkim ołtarzu porządne, dobrze zamykane, kluczyk od niego chowany bywa w zakrystyi.
Renowacya ... bywa latem co tydzień, zimą cokolwiek późniey.
Lampa przed ... nie pali się, tylko w czasie nabożeństwa, bo na tęż nie ma funduszu.
Wystawienie ... w monstrancyi i z nim processye po cmentarzu bywaią razy cztery do roku: na S. Stanisław, na S. Annę, na Poświęcenie Kościoła: Na Narodzenie Nay... Maryi Panny z Bractwa Miłosierdzia, które tuiest wprowadzone z rozrządzenia JO. Xięcia Jmci Poniatowskiego ... lecz niezachowane. Także z Boże Ciało peroctavam po cmentarzu, gdzie są w rogach tegoż 4 wymurowane kapliczki.- Na samym tylko wielkim ołtarzu bywa wystawienie.
Chrzcielnica drewniana ieszcze dobra zamykana, kociełek w niey iuż nadpsuty lecz wybielony.
Chrzty nigdy nieodkładaią się, lecz dzieci natychmiast po przyniesieniu chrzczone bywaią.
Olea sacra chowane są w zakrystyi w mieyscu bespiecznym i zamykane. Piscina iest porządna za wielkim ołtarzem.
Sakrament bierzmowania był niedawno w Bałdrzychowie, o trzycwierci mile tylko, i wielu parafianów tenże przyięło.
Konfessyonał iest wygodny w kościele na mieyscu widocznym z kratkami w okienkach.- Parafianie maią zawsze łatwość spowiadania się Xiądz pleban zawszew sukni duchowney, komży, i stule słucha spowiedzi, i inne sakramenta administruie.
Relikwie swiętych znayduią się S. Stanisława B.m. w... małey srebrney w krzyżu większym srebrnym autentyczne przez JO. Xięcia Kumorowskiego A.G. z podpisem WJmci Xdza Michała Awedyka Curia Primatialis Auditora 1756.
Odpustów na rok odprawia się cztery: na S. Stanisława BM Patrona Kościoła, na S. Annę, na Poświęcienie Kościoła, na które są Brevia z admissami, na uroczystość Narodzenia Matki Boskiey z Bractwa Miłosierdzia z rozrządzenia Arcy-Biskupa Poniatowskiego.
Kazania nauki katechizmy w każdeświęto, i niedzielę bywaią, a po tym odmawiaią się z ludem Akty Wiary Nadziei i Miłości Boga, potym Pacierz, Pozdrowienia Anielskie, Skład Apostolski, Przykazania Boskie ...
Nabożeństwa porządek takowy: w sobotyi wigilie przed uroczystością, zamiast nieszporów bywaią litanie o Nay. Maryi Pannie, i molitwy wieczorne ... - w niedziele i święta dzwoni się o godzinie 8 rano, w pół do 9tey, jutrznia lub godzinki, i część różańca, potym nauka katechizmowa, moralna, lub kazania, aspertya, processya, msza wielka. To wszystko kończy się na samo południe. W święta zaś uroczyste nieszpory, lub koronka w Troycy Przenaysw z katechizmem i modlitwami wieczornemi.
Procz mszy parafialnych co niedziela i święto, o iedney godzinie odprawiać się zwykłych, odprawia się także za duszę fundatora co środa i piątek, iedna msza S. Żałobna, a to z fundacyi fundatora Zadzika Biskupa Krakowskiego od summy testamentem legowaney zp. 6000, iak iest w summaryuszu praw no 2do. Powtóre od summy złp. 500 z zapisu pod num. 5 praw i dokumentów wypisanego powinnaby się odprawiać msza iedna co tydzień, lecz i obligacya wielka,i czynszowi teraźnieyszemu nieodpowiadaiąca, i prowizya zaległa.
Tabella porządku nabożeństwa i mszy funduszowych iest zawieszona w zakrystyi na mieyscu widocznym.
Prowizorów żadnych nimasz ustanowionych i nie było. Sam pleban zarządza, odbiera dochody, i wydatki czyni, które wydatki corocznie większe są niż dochód, tak że one zastępować musi z własnego dochodu uymować sobie. Dlatego i reiestrów nie utrzymuie. Regest sprzętów kościelnych z innych regestrów ściągniony iest w teraźnieyszym wyżey opisie.
§ III
Stan ekonomiczny i dochodowy plebanii.
Plebania stara na wschód słońca kościoła o dwóch izbach i dwóch kumorach, z przystawioną izbą i komorą nową ze sklepikiem połową sklepionym z oknami, i zamknięciem przyzwoitym i dobrym. Przykrycie na teyże częścią z słomy, częścią z gontów dobre. Na przeciw rezydencyi plebańskiey na zachód .Na wschód tych dwóch budynków iest budynek gospodarski o pięciu przegrodach, to iest staynia, wolarnia, szpichlerz i chlewy ...Na północ owczarnia i budyneczek w słupy, stodoły dwie niewielkie, ieszcze dobre.
Na południe kościoła budynek nowy, duży, o czterech izbach i ośmiu kumorkach na dole podług Przepisu Bractwa Miłosierdzia, w którym powinien mieścić się szpital osobno dla męszczyzn, osobno dla kobiet ... Szkoła parafialna. Prócz tego są ieszcze cztery budynki spróchniałe, w których mieszczą się organista, zagrodnik, i kumornicy.
Na południe kościoła iest rola pięć stay maiąca długości dogranic rzekieckich, a szerokości składów czterdzieści z ogrodami od kościoła.
Na zachód od kościoła ogród, pasternik, sadzawka, a za temi rola klinami na północ ku granicom borkowskim wychodząca, długa od wschodu stay pięć, od zachodu stay trzy. Rola tamże Wąski Folwark zwana szeroka składów dziesięć, długa stay sześć.
Na wschód kościoła rola od krzyża, a teraz od cmentarza zaczynaiąca się, szeroka składów dziesięć, długa stay trzy w końcu iey Błonie teyże szerokości długa prętów circit dwadzieścia, aż do roli kościelney zwaney Nad Błoniem.
Rola ku Charchówku szeroka składów dwadzieścia, długa od drogi Woli Pomianowey do granic Rzekieckich stay ośm, przeplatana smugami, lecz tey część trzecia zostaie się czasami na pastwisko.
Rola Nad Błoniem od drogi Woli Pomianowey do granic Rzekieckich długa z łączkami stay ośm, szeroka składów dziesięć.
Rola ku Rzechcie pod Laskiem zwana, szeroka składów dziesięć na dwa staia długa z łączką i dębiną na dwastai aż do roli nad Błoniem ciągnąca się.
Na północ kościoła są ogrody, których kumornicy używaią z łączkami.
Prócz tego iest rola półrolnicza między Drużbinę półrolkami takiey szerokości i długości, iak i inne półrolnicze role.
Mieli plebani drużbińscy prawo propinacyi, lecz to przez kompromiss odebrane zostało.
Pleban teraźnieyszy używa wspólney paszy na Drużbinie, Rzechcie i Borkach, i wolnego na opał, i budowlą wrąbu.
Podług erekcyi czyli wizyty de Lasko A.G. z dziewięciu wiosek należy się dziesięcina wytyczna plebanowi, lecz takowey nieodbiera, płacą iednak za tęż pewną ilość pieniężną, i zbożową, iak się z następney klassyfikacyi plebanii Drużbin roku 1789 zdziałanei okazuie.
Tabella intraty kościoła parafialnego Drużbińskiego w Woiewodztwie Sieradz Powiecie Szadkow przez X. Plebana spisana i zaprzysiężona .. 3 augusti 1789
1786 sprzęt żyto kopy 36, snop 19, pszenica ozima kopy 8, pszenica iara kopy 2, jęczmień kopy 14, siana fur 8
1787 sprzęt żyto kopy 27, pszenica ozima kopy 4, pszenica iara kopy 3, snop 30, jęczmień kopy 9, siana fur 10
1788 sprzęt żyto kopy 38, snop 41, pszenica ozima kopy 9, pszenica iara kopy 9, snop 30, jęczmień kopy 7, siana fur 9
suma 3 letnia, żyto kopy 102, pszenica ozima kopy 21, pszenica iara kopy 15, jęczmień kopy 30, siana fur 27
3ciaczyk sumy żyto kopy 34, pszenica ozima kopy 7, pszenica iara kopy 5, jęczmień kopy 10, siana fur 9
żyto kopa a florensis 3
żyto cena 3 zł. 15 gr., suma pieniężna 119 zł., pszenica ozima 5 zł., suma pieniężna 35 zł., pszenica iara 4 zł., suma pieniężna 20 zł., jęczmień 2 zł., suma pieniężna 20 zł., siana fur 2 zł., suma pieniężna 18 zł.
Dziesięciny wytyczne, za które płacą iak następuie.
Drużbin, Rzechta, Borki z ról folwarcznych suma pieniężna 60 zł.
Charchówek czyli Charchów Pański z ról folwar. i chłopskich suma pieniężna 24 zł.
Dybów z ról folwar. i chłopskich suma pieniężna 10 zł.
Suchorzyn z części W. Kossowskiego z ról folwar. i chłopskich suma pieniężna 8 zł.
Suchorzyn z części J. Pani Tokarski z ról folwar. i chłopskich suma pieniężna 8 zł.
Wola Pomianowa z ról folwar. i chłopskich suma pieniężna 30 zł.
Zawady z ról folwarcznych tylko suma pieniężna 15 zł.
Rozdziały z Parafii Rososzyckiey z ról folwarcznych suma pieniężna 6 zł. 12 gr.
Każdy półrolnik z Drużbina, Rzechty, Borków daie za dziesięcine wytyczną żyta wiertel ieden, jęczmienia w. 1, owsa cwierć 1., iest teraz w pomienionych wsiach półrolników 22, sep od nich uczyni.
żyta korcy 11, korzec a floren, cena 5 zł., suma pieniężna 55 zł.
jęczmienia korcy 11, korzec a floren, cena 4 zł., suma pieniężna 44 zł.
owsa korcy 5, cwierci 2, korzec a fl. 2, cena 2 zł., suma pieniężna 11 zł.
Z części w Borkach zwaney Cieńszczyzna w possessyi J.P Skórzewskiego teraz będącey należy się dziesięcina wytyczna, ale tey ani dawać, ani płacić za nią nie chcą.
Prócz tego podług erekcyi z Drużbina, Rzechty, Borków, Dybowa, Suchorzyna, Woli Pomianowey, Charchowa XX, chłopi powinni płacić loco colenda de guolibat? manso possesso per unum corum avena, z Charchówka zaś i Zawad per unum corum siliginis: Tabernatores ze wszystkich wsi parafialnych per unum grossum, hortularis per medium grossum, nic z tego nie płacą wyiąwszy Charchów Xięży, gdzie dwór zastępuiąc gromadę obowiązał się pismem ... 15 listopada r. 1787 danym płacić za wspomniony sep kościołowi wiecznemi czasy corocznie po zp. 30, ... trzydzieści i od tego czasu punktualnie wypłaca, suma pieniężna 30 zł.
Prowizye od summ
suma 4000 na Choynym pod Sieradzem in Crd? Siradien ... 4 pt Joan od tey sumy i 2000 na Ziewanicach na Plebana, suma pieniężna 87 zł., 15 gr.
2000 na Zaiewanicach Soplowych czyli Soplu w Woiew. Łęczyckim, trzeci iuż rok iak o niey prawo w Grodz. Łeczyck.
3000 na Piotrowicach i Sikucinie szpitalna, niepodaie się do prowenta plebana
500 na Charchówku na organistę, oddaie mu się prowizya
500 na Borkach Drużbin. z obowiązkiem odprawiania co tydzień mszy, niepłacą
150 na Suchorzynie, suma pieniężna 5 zł., 7 1/2 gr.
100 na Woli Pomianowey niepłacą
summa dochodu suma pieniężna 606 zł., 4 1/2 gr.
X. Mikołay Obrokczyński pleban Drużbin ... subsidis charitativi podług kwitu X. Karasiewicza płaci zł. 15. gr. 29 1/2.
Jan Jabłkowski C. S. kom. Powiatu Szadkow. Prezes mp
X. StefanMarszycki KK P.S. Komm. Powiatu Szadkow. mp
Franciszek Stawiski S. K. Schad: Komm. Powiatu Szadkow. mp
Ignacy Zaremba Cielecki J.Jkm.??? K. Pow. Szadk. mp
Józef z Głogowy Kossowski S.B. Kom. Pow. Szadk. mp
P. Celestyn Zaremba Cielecki KK. ...Prob. Myślibor. mp
Podług wyższey klassyfikacyi polskiey ma pleban dochodu 606 zł. 4 1/2 gr.
Teraz za dziesięcine wytyczną z ról folwarcznych Drużbina, Rzechty, Borków podług dobrowolney ugody 1799 dnia 8 Listopada uczynioney płaci dwór plebanowi po talarów bitych dwadzieścia /:viginti imperiales:/ to iest po zp. sto sześćdziesiąt przybywa pleban. 100.
Półrolnicy z pomienionych trzech wiosek obowiązali się roku i dnia iak wyżey oddawać plebanowi po trzy cwierci żyta po 3 cwierci jęczmienia, po półtorey cwierci owsa, to iest: trzecią częścią więcey, niż iest w tabelli intraty: przybywa dochodu 36 zł. 20 gr.
Prócz tego tymże pismem obowiązali się robić w żniwa po dni dwa, orać po dniu iednym uczyni to naymniey 44 zł.
Ugody z dworem i włościanami uczynił X. Pleban póki będzie żył i zostawał w Drużbinie. Po śmierci iego, lub oddaleniu się od tego Beneficium, następuiący po nim Pleban z dworem idzie ad loci ordinarium arctis-... gneznen pro compositione canonica podług wyrazów kompromissu ... octavo praw i dokumentów. Także odbierze dziesięcinę wytyczną od gromad z tych trzech wiosek to iest Drużbina, Rzechty, Borków, wszelkiemi prawami obwarowaną kompromissem i ugodą prywatną między Plebanem i gromadami utwierdzoną.
Nayiaśnieyszy król Pruski, inszey religii niż my, ustanowił, aby Xięża religii katolickiey odbierali prowizyę po pięć od sta, jeżeli to będzie zachowane powiększy się dochód Plebana.
Był nakaz Rządu Pruskiego, aby Plebani podali dochód iuxta novissimum statum, swoich beneficyów: Pleban Drużbiński podał, iż iego beneficium czyni mu złt. pol. tysiąc trzysta szesdziesiąt dziewięć, groszy dwadzieścia pięć.
Z części w Borkach Cienszczyzna zwaney, w possessyi W. Kollatora zostaiącey daią za dziesięcinę, iak z półrolku, czyni to złt. 7 podług klassyfikacyi polskiey.
Cały dochód teraźnieyszy czynićby powinien złp. 793.
Na podatki publiczne grosza 10tego płaci zł. 60, gr. 18.
kominowego zwykłego zł. 7 gr 15.
ditto podwyszonego zł. 2 gr. 19.
poboru osobistego zł. 10.
Teraz roczny nierówny wypada może w roku 1811 więcey niż zł. 100
Summa zł. 180 gr. 18
Resztę dochodu gruntowe potrzeby i utrzymywanieczeladzi, inwentarza ... zaymuie, owszem i personalne ... w ten wydatek wchodzą.
Inwentarz przy kommendzie do tego beneficium mianey ... 8 lutego 1781 był odebrany takowy, któremu teraz podług sumiennego przekonania dodaie taxę.
Wołów do roboty zdatnych nro. 6 każdego rachuiąc po złt. 45 uczyni złt. 270.
Koni para iedna, ieden dychawiczny, drugi kulawy, wartości obadwa złt. 54.
Koni dwie wartości złt. 60.
Proszcząt dwoie, iedno po złt. 4 zł. 8.
Gęsi z gąsiorem nro. 6 zł. 6.
Kaczek z kaczorem no. 4, zł. 2.
Sprzęty
Przy teyże kommendzie przez Dziekana JX. Domańskiego Plebana w Niewieszu także miał podane: kociołek stary miedziany, lecz ten wkrodce?? nawet i drugi przez ninieyszego Plebana sprawiony złodzieye ukradli - zostały tylko sprzęty gruntowe następuiące: przykadków staych dwa, pług nowy bez zelaż ieden, żelastwa stare do dwóch pługów, siekaczów od kapusty dwa, sierp ieden, kosa do sieczki z ladą i stalnicą iedna, stołów, ieden bez podstawy, dwa, szafka iedna, rydle trzy, wóz bosy ryfowany ieden, siekiera iedna, do tego zboże w szopie iak następuie: żyta ozimego z iarym kop ośm, jęczmienia kop trzy, owsa sieczonego wozów circit dwa, prosa nikczemnego mędeli trzy, grochu nadpsutego wozów trzy, siana wozów trzy, żyta w ziarnie wierteli siedm, grochu zbutwiałego wierteli cztery, żyta zasianego składów sto, żyta zasianego ziarnem W. Kollatora składów 80, wyszło na to wierteli siedm.
Składy pomienione ani długością ani szerokością do składów królewskich nie są podobne.
Ten opis z podpisem dziekana mieyscowego i Xdza Obrokczyńskiego naowczas komendarza znayduie się przy kościele.
§ IV
Przy tym kościele ani Wikaryusza, ani Mansyonarza niemasz. Bywał wprawdzie niekiedy Wikaryusz, gdy sami Plebani przy kościele niemieszkali, lecz dla szczupłości dochodów utrzymywanym bydz nie może, gdy sam Pleban przy kościele zostaie.
Bractwo Miłosierdzia iest przy tym kościele wprowadzone z rozkazu JO. Xięcia Poniatowskiego A.G. lecz nie ma żadnego funduszu. Ma karbone?? starszy tego Bractwa, co z tey karbony i kwesty bydz może, obraca na światło, i rachunek co rocznie braciom w przytomności Xdza Pleban oddaie. Tym światłem przysługuie się na processye i pogrzeby, także podczas mszy parafialnych w święta i niedziele, i w czasie wystawienia Naysw. Sakramentu.
Szkoła. Jest wprawdzie na tę fundusz od sumy zł. 500, który się wykazuie w opisie praw i dokumentów pod nrm 2. ale ani ogrodu, ani domu, ani nauczyciela niemasz z pierwiastkowey fundacyi. Ninieyszy Pleban w roku 1809 na kościelnym gruncie swoim wystawił dom o którym iest w [paragrf] III na początku, który mógłby też bydź użytym na ten koniec szkoły, lecz do tego uzupełnienia organizacyi Rządowey na szkołę i na nauczyciela niemasz w tey parafii.
Szpital ma wprawdzie fundusz utrzymania ubogich summę zp. 3000 z prowizyi zapisaną, iak się wykazuie w opisie praw i dokumentów pod nrm 4., ale prowizya zupełnie niedochodzi. Do tego szpitala między ogrodami plebańskiemi powinien bydź ogródek dla ubogich, ale iakiey wielkości, nic pewnego niemasz. Domu szpitalnego nie zastał teraźnieyszy Pleban, ubogich, iak mógł utrzymywał i mieścił w innych swych chałupkach kumorniczych, które się wyrażaią w [paragr] III. pod stanem budynków gruntowych. Postawiwszy zaś w roku 1809 dom, o którym wyżey pod szkołą, tak go postawił że się też i ubodzy w nim mieścić mogą, w którym się teraz czworo ubogich znayduie wspieranych od Plebana.
§ V
Stan osobisty
Xiądz Mikołay Obrokczyński Pleban urodzony roku 1746 .. 28 października, poświęcony na kapłaństwo 1775 ... 4 czerwca w Kaliszu przez JW. Koziarowskiego suffragana gnieznien. będąc po zniesieniu Zakonu Zgromadzenia Jezusowego Professorem Retoriki i Poeyi w tychże Schołach Kaliskich - na to beneficium instytuowany 1781 ... 24 kwietnia w Skierniewicach z prezenty dziedzica Drużbina, introdukowany przez Dziekana mieysca, maiąc iuż wprzód oddany sobie inwentarz tego kościoła i beneficium, którego poprzedniczo post resignationem, niegdyś J. Xdza Antoniego Wilkanowskiego osiadłego Plebana Drużbińskiego był komendarzem.- Jest Dziekanem Foralnym Uniejowskim od roku 1785, iako osobny tu przyłączony ex offo decani uczyniony obeymuie protokół.
Kanonii funduszowey żadney niema, ani nawet dyplomatu na honoralną, ani innego beneficium.
Rezyduie przy kościele, ma książki potrzebne brewiarz pismo S. Teologią Kaznodzieian. Pilnuie obowiązków stanu i powołania swego. Żadnego innego Xiędza w tey parafii niemasz. Organista Maciey Eliasiński lat 36 maiący, żonaty, zdolny, umieiący kant, znaiący ceremonie. pilny, dobrych obyczaiów.
Nauczyciela szkoły dotąd niemasz, dopiero się ma sprowadzić, skoro mu będzie dany patent od Dyrekcyi Edukacyiney, i etat pobierania do utrzymania się od Rządu.
§ VI
Kaplic tu żadnych, ani klasztorów niemasz pod tą parafią, który to opis podług przepisu artykułów stosownie do wyrażonych w nim dowodów, iakie przy kościele znayduią się, i do rzeczywistości stanu kościelnego, i beneficyalnego przezemnie uczyniony składaiąc ten własną ręką podpisuie z przyłożeniem pieczęci kościoła.
Dan w Drużbinie dnia 19 października 1812.
X Mikołay Obrokczyński Pleban Drużbin D... mp
Maciey Eliasiński organista Drużbin mp
Zweryfikowany Stanisław Kostka .... Coltarum Praptus Siradiem Custos Calisiem Visitator Ge.. manu propria
Lucas Bęczkowski Curator Chwalborzen assumptus secretarius manu propria
Opis ten komunikowany dominio
Kopia podpisu ninieyszey Generalney Wizyty uczynionego przez W. Kollatora. Oryginał wzięty do aktów J.O. Xięcia Raczyńskiego Arcy-Biskupa Gniezn.
Maiąc sobie kommunikowaną ninieyszą Wizytę, oraz będąc zapytanym od JW Jm Xiędza Wizytatora, czyli przeciw teyże Wizycie mam co wnieść, w następuiącey osnowie moie odpowiedź załączam.
We wszystkich artykułach, i paragrafach nic nie mam do zarzucenia oprócz § III Stan Ekonomiczny opisującego, w którym spostrzegłszy na karcie 16, iż Błonie przy roli od krzyża ciągnącey się tąż Wizytą zaięte zostało, a to iuż przez Jm. X. Officyała Pogorzelskiego za własność dworską, stosownie do erekcyi uznane, z tego więc powodu, co się tycze tegoż paragrafu, zanoszę żądaniemoie, aby Wizyta ninieysza co do ról plebańskich za stałeprawo niesłużyła, lecz dawna erekcya, i donacya, i według tych role plebańskie w czasie stosowane były.
Izydor Jabłkowski Kollator Kościoła Drużbińskiego
Ninieyszy opis moią ręką pisany powtórnie podpisuie i pieczęcią kościelną stwierdzam roku i dnia iak wyżey
X. Mikołay Obrokczyński Dziek. Gen. Une.
