Inwentarz Starce (1790)

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-183, karty 1448-1454.
Dokument streścił Piotr Tameczka.

A najprzód wchodząc z podwórza do dworu traduje się na rzecz WJPa Bartłomieja Kobylańskiego w wsi Starcach połowa dworu na lewej ręce z sienią będąca, w której znajduje się pokój pierwszy o trzech oknach dosyć dobrych, piec dobry kaflowy, drzwi z chakami i z klamką żelaznemi, obiciem starym i piąciu obrazami. Z tego pokoju pierwszego na bok drzwi podwójne z zamkiem, za któremi pokoik o dwóch oknach z piecem i obiciem, podobnie jak w pierwszym pokoju na ścianie wiszącym starym oraz czterema obrazami w tymże pokoiku znajdującemi się. Przy tym także pokoiku jest schowanie obok zaś kuchnia. W tych pokojach podłoga i posowa z tarcic, całej połowy dworu i kuchni pobicie dachu szkudłami stare, góra nad połową dworu wraz z schowaniem, czyli kapliczką pod tradycją poddaje się, druga zaś połowa dworu dla Wo Wężyka dzier[żawcy?] zostawia się. 

Sad za dworem /:prócz oranżeryi w sadzie stojącej traduje się cały:/ drugi za browarem do tradycji nie zajmuje się. Dodaje się do tradycji folwark przy sadzie leżący. Wchodząc do sieni drzwi na biegunach z desek, drugie tylne podobne, sień bez podłogi i posowy, do izby drzwi z tarcic na zawiasach żelaznych z piecem, kominem i kominkiem nadrujnowanemi. Znajdują się w tej izbie dwa okna, na prawej ręce jedno okno w czw[artej?] części złe, z izby komora do schowania, drzwi do komory na zawiasach z szkoblami i wrzecądzem jednym żelaznemi. Z komory drzwi na biegunach, posowa w izbie i komorze z tarcic. Dalej do tej tradycji przyłącza się browar o dwóch kominach nadpsutych, w którym znajduje się kocioł miedziany do robienia piwa gruntowy, stary, i nadpsuty, kadzie dwie nadrujnowane, kosz do chmielu jeden, sypień jeden, beczek do robienia piwa gruntowych dziesięć, półbeczek jeden, lij do zlewania piwa drewniany. Z tego browaru na prawej ręce gorzelnia, w której drzwi z chaczykiem, okienko jedno, zaciernic dwie starych, przycierek do surowca jeden, konew do wódki jedna, garniec stary zepsuty jeden, który z kotliny wyjęty, na spichrzu znajduje się, reparacji jak największej potrzebuje, rury dwie złe, pokrywa zła, rurnic dwie, naddezelowane. Na lewej stronie pod jednym dachem browaru izba do słodu [...]prawiana, w której okna dwa z trzema szybami wybitemi, piec z kominkiem jednym, drzwi z chaczykiem i zawiasami żelaznemi, koryto do zalewu złe, jedno, drugie koryto do stawiania piwa dobre. Z tej izby drzwi z zawiasami do komory, które należy do browaru. W tej znajduje się cegła inwentarska, z komory browarnej na dziedziniec drzwi z zawiasami, wrzecządzem, i szkoblami dwiema żelaznemi, na górze tego browaru nic nie masz, który browar od dołu szorem jednym deskami, w górę zaś szkudłami pobity, poprawy potrzebuje. Studnia w dziedzińcu przy której pręgło z łańcuszkiem u wierzchu, wiadro w żelazo oprawne, robienie zaś piwa w browarze Wu dziedzicowi i palenie gorzałki pozwala się. Karmik w tyle browaru będący snopkami poszyty, ozdownia przy wrotach z dziedzińca wyjazdowych stojąca nadpustoszona, i jak największej poprawy potrzebująca, na dole piec nadrujnowany, drzwi na biegunie z wrzecządzem i szkoblem żelaznemi, z dworu na górę schody złe, na górze zaś skrzynia od suszenia słodu nadrujnowana, dach zły, chlewy ciągłe cztery w ogrodzeniu będące niedaleko ozdowni dla wegnania inwentarza nierogatego do tej tradycji przydają się, z których najpierwszy od gruszki naddezelowany, trzy zaś w porządku lepszym, przy drzwiach zaś żadnego żelaznego zamknięcia nie masz, dach od dołu desek starych szorem jednym pobity, od góry zaś słomą poszyty, dziedziniec wspólny, ogródka w dziedzińcu będącego połowa od boku ogródka w dziedzińcu będącego zaczyna się, obórka z drzwiami bez zamknięcia żelaznego, w której znajduje się żłób i drabina dobre. Przy oborce wozownia, do której wrota z desek podwójne z kuną żelazną, dwiema szkoblami i kłótką do zamknięcia. Przy tej wozowni stajnia, w niej drzwi pojedyncze na zawiasach i chakach z wrzecządzem łańcuszkowym i szkoblem jednym. Wewnątrz tej stajni jest komorka z drzwiami nadpsutemi do schowania będąca, koryto zamykane na wrzecządz i szkobel dobre, do obroków żłób jeden [c?]ałkowy, drabina jedna w stajni przegroda, cała stajnia dylowana, dachu połowa deskami, połowa szkudłami złemi, a w tyle oborka snopkami pokryta.
Przed temi budynkami znajduje się mosteczek, reszta zaś pobudynków pod jednym dachem, aż ku stodołom będących dla Wo dziedzica nie tyka się. Obora, w której bydło stawa przy chlewie pustym naprzeciwko owczarni będąca. Wewnątrz znajdują się żłoby trzy i czwarty malińki nadpsute, drabin dwie nadpsute, drzwi na biegunie, zamknięcie na kołek drewniany, dach szorą desek od dołu jednym pobity, w górę zaś słomą poszyty, stary. Owczarnia jedna, do której wrota podwoiste, z desek nadpróchniałe. W tej także owczarni na boku drzwi małe na biegunie, z owczarni zaś do oborki cielęcej jest wychod, gdzie wrót, i żadnego zamknięcia nie masz. Dach na tej owczarni [?]z desek szorem jednym od dołu pobity, w reszcie zaś słomą poszyty. Połowa jedna dachu d[ość?] dobra, druga zaś nadpsuta. Wieżdżając do stodół wrota podwójne na biegunach z dwiema szkoblami, wrzecządzem, i kłótką. Przy tych wrotach furtka na biegunie. Stodół dwie od spichrza zaczęcie swoje mających, u których obydwóch wrót z tarcic podwójnych czworo na biegunach z kunami żelaznemi, trzema szkoblami i dwiema do zamknięcia kłótkami. W pierwszej stodole od spichrza znajduje się plewiarnia z drzwiami na biegunach, wrzecządzem, i dwiema szkoblami. W tych stodołach są trzy sąsieki o dwóch bojowiskach, pro[..], dach na nich snopkami poszyty stary. Obok zatradowanych stodół rzezarnia do sieczki, drzwi w niej z desek z wrzecządzem i szkoblem, w połowie dylowana, pokład z dylów, dach snopkami poszyty stary, reszta stodół dla Wo dziedzica zostawia się.
Spichrz traduje się dolny z wystawą, u którego drzwi z tarcic na zawiasach i chakach żelaznych, tudziesz zamkiem zepsutym bez klucza, wrzecządzem i szkoblami żelaznemi, zamknięciem osobnym na kłótkę inwentarską. W spichrzu do sypania zboża dwa sąsieki duże, trzy pomniejsze, podłoga z balów, posowa z tarcic z rzniętych, górny zaś spichrz pod tradycją z innemi budowlami dworskiemi w tradycji niewzmiankowanemi nie zawiera się, dach z szkudeł, a w części snopkami naprawny reparacji dużo potrzebujący. 
Po opisaniu pobudynków i onych do tradycji niniejszej wyszczególnieniu na rzecz tegoż WJPa Kobylańskiego tradują się pola następne oziminą, i jarzyną obsiane, jakoli też w części ugorem będące. To jest na folwarku pod łąkami ku Grójcu leżącym przy drodze z Starców do Łagiewnik idącej żyta wszerz tyczek nro 19 /: której tyczki miara na ścianie folwarku wyciętą, wyrąbaną została:/ Najprzód tegoż żyta dwoje staj wciąż podłużnych, pszenicy w tej samej szerokości ozimej staje jedno, dalej za tą pszenicą żyta staj dwoje przy drodze z Starców w pole idącej tak jak z obydwóch stron i w końcach kołami jest wytchnięte wraz z łąką przy tejże pszenicy będącą, w końcu zaś kawałki żyta wszystkie oraz i pszenica poprzecznie ku łąkom dla Wo dziedzica zostawują się. Dalej przeszedłszy przez drogę w pole idącą z jednej strony tejże dróżki a z drugiej strony drogi z dworu Starczewskiego do Robaszowa wszerz folwark ciągnący się wyznacza się dwojgiem staj od granic Robaszewskich ku Starcom ciągłość wzdłuż swoją mający tatarką obsiany, reszta się zaś tego folwarku aż do łączek do tradycji teraźniejszej nie zajmuje, owszem na rzecz Wo dziedzica opuszcza się, niemniej przyłącza się folwark owsem zasiany między dwiema drogami, jedną od dworu Starczewskiego do Robaszowa, drugą z wsi Starców, także do Robaszowa ciągnącemi się leżący, "Góra" nazywający się, aż do łąk i ogrodu pańskiego swoją długość mający, kawałkami lnu to jest zagonów 16 i tyleż prosem obsiany. Przy ogrodzie pańskim tradują się jeszcze grochu staje jedno, składów 34 w sobie mające. Także do tej tradycji przydają się łączki wszystkie między jarzyną znajdujące się dla zbierania z tych łączek dla owiec wygodnego siana.
Łąki zaś wielkie do strugi i osianka[?] na w połowę przedzielają się, to jest połowa zaczynająca się od Robaszewskich granic, aż do obznaczenia i dębu obciętego kołami ku strudze dla Wo Kobylańskiego przez tę tradycję zapewnia się, reszta zaś od znaków kołami uczynionych, aż do drogi i ku Grójcowych oraz Łagiewnikom dla Wo dziedzica zostawuje się. Item na folwarku przy "Tarni" na lewej stronie drogi która idzie od dworu do Robaszewa traduje się, jęczmienia stajem jednym półtoraków 53, lnu jest na tymże folwarku zagonów 20, który len /:prócz jęczmienia sprzątnie dziedzic, a po sprzątnieniu ten grunt dla zasiania oziminy Wu Kobylańskiemu i ugoru połowa służyć będzie. 
Do tradycji przydaje się połowa ogrodu, tak jarzyny jako i o[zi?]mego zboża znajdującego się w polu będącego. Propinacja w Starcach będąca wraz z gościńcem i gościnnym do tej tradycji służyć ma, inne zaś propinacje w Robaszewie i Zwierzyńcu Wu dziedzicowi zostawują się. Przydają się także do tradycji niniejszej dwie następne, to jest macior starych brakówek trzy, maciorek do kotu zdatnych 30, skopów 14, baranów 3, do których owiec pracowity Jędrzej owczarz wyznacza się. Dla obrobienia zaś pola i usługi gruntowej oddają się poddani z wsi Starców poniżsi półrolnicy: Antoni Walczak, Tomek Sobczak, Mateusz Wstępień, Jakub Paterałka, M[...] Paterałka, Łuka Zwienczak, Józef Kazmierczak, Walenty Walczak, zagrodnicy w Starcach Wojciech Stangret, Urban Sobczak, Jan Walczak szewc, Jan Włodarczyk, Jakub Smorawski, Wojciech Walczak, komornice w Starcach Dominczaka wdowa, Józef[a?] Fałagacz[?], Bartkowa wdowa, Adamowna wdowa, Kazimirz Michalak włodarz.
Ci wszyscy poddani powinności i robocizy tak bydłem, jako i ręczne odbywać oraz podług zwyczaju czynsze WJPu  Kobylańskiemu i inne daniny opłacać powinni będą. Reszta zaś poddaństwa w Robaszowie i Zwierzyńcu dla Wo dziedzica zostawia się. Dla WJP Kobylańskiego na potrzebę dworską, tudzież do gorzelni i browaru wolny z borów Starczewskich wywóz drzewa, tudzież wspólne pastwiska dla inwentarzy ostrzegają się. /: temu zaś obznaczeniu pola i łąk, przybranemi byli pracowici Urban Sobczak i Jędrzej woźny:/