Inwentarz Drużbin (1812)

Źródło inwentarza:
Dowody majątku Borki. Księgi i akta hipoteczne Sądów w Sieradzu 839/1762. (Archiwum Państwowe w Łodzi, oddział w Sieradzu)
Tekst z oryginalnego dokumentu przepisał Piotr Tameczka.

 

Działo się w Drużbinie Dnia 19 Miesiąca Października Roku 1812.
Uczyniwszy nayprzod odwiedzenia Naysw. Sakramentu w stępie do Koscioła Parafialnego Drużbin przy zgromadzonym Ludzie Parafialnym obwieszczonym, z oświadczeniem przez Przemowę o celu i zamiaru Wizyty, i Nabożeństwo podług przepisanego w Instrukcji obrządku uskuteczniwszy, także i przeyrzenie tego Koscioła altarzy i chrzcielni, złożony nam został przez zarządzaiącego tym Kosciołem następuiący opis, zaczynaiący się od słów: Drużbin Wieś Szlachecka

Drużbin
Wieś Szlachecka Dziedziczna Wgo Pana Izydora Jabłkowskiego Radcy Departamentu Kaliskiego w Powiecie Szadkowskim leżąca, w którey iest Koscioł Parafialny, w Dekanacie Uniejowskim położony, kiedy zaś i od kogo pierwiastkownie był erygowany, niewiadomo z pierwiastkowey erekcyi, którey mieysce zastępuie tylko dowód ex Libris Beneficiorum J.E. Xięcia Arcy-Biskupa Gniezn. Jana de Lasko pod rokiem 1521.

§ 1
Stan Kościoła materyalny zewnętrzny.
1. Kościół ten w roku 1630 w mieyscu dawnieyszego zapewne drewnianego, murowany z dobroczynności J.E Xięcia Jmci Biskupa Krakowskiego Jakuba Zadzika, iako w mieyscu swego narodzenia się, iest sklepiony mocny, wdłuż i poprzeg ankrami wewnątrz idącemi zaraz w początkach murowania swego uięty z wieżą na zachód z kościołem ankrami złączoną, mocną w kopułę z perspektywą, z wieżyczką nad kościołem, czyli sygnaturką także w perspektywy: nad któremi krzyże żelazne z baniami? miedzianemi ozdobne po malarsku wyzłacane. Wiązania nad kościołem, wieżą, wizyczką mocne, dane roku 1782. Dach kościoła nad wielkim chorem dachówką holenderską, a nad małym gontami pokryty. Wieża i wieżyczka także gontami w karpiową łuszczkę. Dachówka na kościołem i gonty ieszcze dobre, wkrodce iednak reparacyi potrzebować będą.

2. Kościół ten iest konsekrowany przez swego fundatora Jakuba Zadzika r. 1635 dnia 7 pazdziernika, i z nim wielki ołtarz. Powodem tego są znaki na 12 filarach dawne i teraz poprawione. Nadto autentyczne świadectwo w mensie dawney rozrzuconey na pergaminie pisane znalezione. Pamiątka poświęcenia tego kościoła obchodzona bywa w niedzielę po S. Franciszku Seraficznym.
Kościół ten jest po tytułem S. Stanisława B. M.

3. Kaplic żadnych niema.

4. Była przedtym dzwonica osobno, lecz przeszły rządca kościoła wprowadził dzwony na wieżę, których iest trzy średniey wielkości, pierwszy większy ma  dyametru łok. 1 cali 18, drugi średni łok. 1 cali 4, 3ci naymnieyszy łok. 1.
Czy są konsekrowane, dowodu na to niemasz. W wieżyczce nad kościołem dosyć spory z przyiemnym głosem, iak i inne dzwony.

5. Kosnica murowana z oknem deskami zasłonionym, gontami pobita, dobra.

6. Cmentarza opasanie murowane dobre i zamykane, na którym ciała zmarłych iuż niebywaią chowane, z nakazu Rządu, lecz na innym, nowym, znacznie odległym od budynków mięszkalnych.

7. Blisko kościoła niemasz żadnych szynkowni, jatek i domów, któreby zagrażały pożarem ognia.

8. Fundusz na fabrykę kościoła iest prowizya od summy złt. pol. pięciuset, lecz tey od dawna nieoddaią. Ludubogi pokładnego nie płaci, i workowego? niemasz.

Stan kościoła wewnętrzny.

Drzwi do kościoła od pierwszey fundacyi mocne, dębowe, drągiem, ryglem i zamkami opatrzone.
Podłoga wwielkim chorze z tarcic dobra, a w małym z cegły. Sklepienie dobre, lecz pod czas gwałtowney z południa fali przez dachówkę..... się zaczynaiącą na toż zacieka.
Okna wszystkie całe, w małe tafle niedawno dane, mocne, bez krat, lecz wysoko podniesione, w zakrystyi zaś krata żelazna, drzwi wewnątrz dębowe grubą blachą żelazną zewnątrz obite, na kłotkę, i dwa haki wewnątrz zamykane.
Ołtarze trzy, wielki S. Stanisława B.M. drugi S.Anny niedawno wymurowane: na trzeci założone fundamenta i mensa skończona.
Na dokończenie tego ołtarza, na poprawę dachu złt. pol. pięćset, wapna korcy dziesięć są u WJ? Pana Kollatora Dziedzica dóbr Drużbina i Siedlątkowa za pożytek wzięty z kościoła Drużbin przeprowadzony do kościoła Siedlątkowskiego, na co iest rewers.
Na stronie południowey wielkiego ołtarza iest grób sklepiony iednemi tylko drzwiami z wierzchu przykryty, zalepiony z okienkiem na cmentarz. Drugi grób pod bramą cmentarzową sklepiony, zamurowany z okienkiem na 8 łokci od ziemi wyniesionym, w którym pochowana iest W. Kollatorka z Mączyńskich Jabłkowska Kunegunda z wnukiem swym. W tym grobie ieżeliby się kto chciał chować z tey familii, nikogo niezarazi.
Zakrystya na stronie północney kościoła sklepiona, z drzwiami mocnemi, z kościoła na zamek i kłotkę zamykana. Z cmentarza zaś maiąca drzwi dębowe, grubą żelazną blachą obita, na dwa haki żelazne wewnątrz zamykane.

Sprzęty i ruchomości kościoła

Monstrancya srebrna częściami pozłacana - z prętem grubym, białym ale nie srebrnym - wazy funtów sześć, łutów dwadzieścia- kielich srebrny pozłacany z paterą??? takąż na samym dnie, nieznacznie nadpsuty? waży funtów dwa - kielich temuż podobny z paterą? waży funt ieden, łutów dwadzieścia ośm - kielich wewnątrz wyzłacany z paterą? bez pozłoty waży łutów trzydzieści - puszka ad sanctis.....?? z operkulum wewnątrz wyzłacana waży łutów dwadzieścia cztery.
Krzyż spory, srebrny, częściami wyzła. na nim relikwie S. Stanisława B. M. autentyczne, waży funtów trzy, łutów ośmnaście.
Krzyż mały, mosiędzem, cyną, ołowiem lutowany, ważyłutów dwadzieścia ośm. - Ampułek iedna, na wino iedna wewnątrz wyzłacana z tacką, ważą funt ieden, łutów ośm.
Thurybularz z łańcuszkami, nakrywką waży funt ieden, łutów dwadzieścia cztery.
Lampa przed wielkim ołtarzem grubo ołowiem naprawiana, może waży, odtrąciwszy ołów, funt ieden, łutów szesnaście.
W wielkim ołtarzu na obrazie S. Stanisława B. M. infuła, pastorał, rękawiczki oblamki na szyi około kapy, krzyżyk na piersiach nieodeymowane wszystko może waży funt ieden.
Na ołtarzu S. Anny trzy koronki nieodeymowane może ważą łutów ośm - dwa tamże wota i łubka pozłacana łutów trzy.
Na ołtarzu Nayswi. Panny dwie koronki ważą łutów siedm.
Skrzyneczka z relikwią S. Stanisława B. M. z kościoła Pojezuickiego /: co za autentyk stanie:/ waży łutów pięć.
Na ołtarzu N. Maryi Panny pereł sznurków niezupełnych trzy, korali sznurków ośm.
Mosiędzu żadnego niemasz.
Miedź - Kociołki do wody święconey dwa, trzeci w chrzcielnicy.
Cyna - naczynia na oleie SS. i do chorych.
Lichtarzy sporych do ołtarzy szesnaście.
Małych cztery, tacka, czyli talerz do chrztu ieden. 
Żelazo. Zamki trzy, kłótki trzy, żelazo do opłatków pieczenia iedno, cyrkle do hostyi i komunikantów dwa.
Drzewo. Krzyż processyonalny ieden, rezurekcya przystayna iedna, ambona przystayna iedna, chrzcielnica iedna, ławki, czyli formy w małym chórze stare, kształtne obrazami nad siedzeniem SS. dwunastu apostołów, nisko SS. Xięży świeckich  dobrze malowanemi ozdobione. Pod chórem drewnianym nowym malowanym ławki nowe przystayne. 
Szkło. Ampułek białego szkła cztery.
Kamień. Portatele trzy dobre.

Apparaty.

Kolor biały. Kapa z materyi iedwabney w kwiatki złote z galonkami szychowemi, z haczykiem srebrnym, stara, ieszcze dobra, z Kollegium Pojezuickiego Kaliskiego.
Ornat na tle białym perłowym w kwiaty iedwabne,srebrne i złote, z Kollegium Pojezuickiego, stary ieszcze dobry.
Ornat na tle perłowym z galonkiem szychowym w kwiaty srebrne nowy.
Ornat z iedwabney materyi w paski z galonkiem szychowym niedawny. Do tych są należytości dobierane, i właściwe.

Kolor czerwony. Kapa z materyi czerwoney dobra, nowa. Ornatów dość przystoynych, ieden z nich z galonkiem złotym, trzy.

Kolor zielony. Ornatów zielonych dosyć dobrych iest trzy.

Kolor fioletowy. Kapa stara, bardziey biała niż fioletowa iedna, ornatów tegoż koloru dwa.

Kolor czarny. Kapa kamlotowa licha iedna. Ornat z materyi iedwabney w cętki z należytościami ieden, nowy. Ornatów z materyi kamelharowey z zielonemi iedwabnemi kolumnami, o iednych ... należytościach trzy.

Nota. Są ieszcze różne inne stare ornaty, mniey używane, poprawy, lub przerobienia potrzebuiące.

Umbraculum iedwabiem haftowane przystoyne iedno.

Firanków na wszystkich ołtarzach przystoynych par cztery.

Bielizna

Alby z koronkami kitayką podszytemi rąbkowa i kolińska????? dwie, z koronkami małemi trzy, humerałów cztery, komże rąbkowe stare dwie, korporałów sześć, obrusów do ołtarzy dwanaście.
Tuwalnia rąbkowa przy końcach włóczką szyta, iedna.
Ręczniki małe kolińskie sześć.

Księgi kościelne

Mszały trzy, rekwialne dwa, rytuał in 4to ieden, in 8-vo ieden, graduał ieden, psałterz ieden, ewangeliyka mała iedna.
Metryki chrztów, ślubów i zmarłych od roku 1638go w księgach sześciu, które aż dotąd są porządnie zapisywane. Między pierwszą i drugą księgą cokolwiek brakuie, a nowa siódma.
Wszystkich dusz w tey Parafii oboiey płci kommunikuiących i nie kommunikuiących w roku 1811 było 823. Dusz dyssydenckich pod tą Parafią znayduie się wszystkich iedenaście. Żydów znayduie się oboiey płci trzynaście.
Urządzenia i processa porządnie ułożone zachowuią się in originali lub w kopii osobno od zwierzchności duchowney, aosobno od zwierzchności świeckiey wychodzące.
Biblioteki niemasz, są iednakowo książki kościołowi applikowane następuiące - Bractwo Miłosierdzia od J.O.??? Xięcia Jmci Poniatowskiego A.G???-
Uwagi o naywżnieyszych prawdach wiary od JW Ignacego Bardzińskiego suffragana i officyała gniezn. - Epistola Encyclica ad universum clerum - List Pasterski o Zacności Religii - Nauki o katechizmie i sposobie katechizowania. Odezwa do Dziekana od JO Xięcia Jmci Raczyńskiego Arcy Biskupa Gnieżnieńskiego - Nabożeństwo Ludzi przeznaczonych do nieba od JW Bardzińskiego suffragana, officyała Gen. Gniezn.
Oprócz tego ma X. Pleban swe książki w różnych materyach, które życzy sobie ofiarować temuż kościołowi na założenie Biblioteczki Parafialney.

Instrumenta muzyczne

Pozytew o dziesięciu głosach wybornych.
Nota. Zakrystya nie ma żadnego osobnego swego dochodu.

Prawa i Dokumenta.

1. 1521. Erekcya czyli Wizyta Jana de Lasko Arcy. Biskupa Gniezn.

2. 1640?. Die Ima Septembris Testament Jakuba Zadzika Biskupa Krakowskiego Fundatora,czyli raczey punkt tegoż tyczący się Kościoła Drużbińskiego ex actis Rndmi??? Capituli Cracovien. wyięty, w którym pomieniony Jakub Zadzik Biskup Krakowski pro majori exdotatione przekazał Kościołowi Drużbińskiemu złt. pol. 6000 przez Kaspra Glińskiego na Ziewanicach Soplowych, czyli Soplu w Woiewództwie Łęczyckim zapisanych po sześć złt. od sta. Z tych Pleban ma brać zp. 150 na Wikaryusza zł. pol. 150 z obligacyą odprawiania dwóch mszy co tydzień we środę i piątek. - Na fabrykę Kościoła zł. pol. 30. Na nauczyciela szkoły z.p. 30. Przy tym obligował swych sukcessorów, aby Plebanowi dali w Drużbinie dwóch zagrodników role w Borkach Drużbińskich przez siebie kupione, tudzież aby niektóre srebra i apparaty posprawiali.

3. 1643. ... 6ta pt?? Testa Pentecostes in Crd?? Cracow sukcessorowie Jakuba Zadzika Jakub Kantor Katedralny Krakowski i Stefan Sarnowscy powiększyli Fundacyą dawną Kościoła przez nadanie kmiecia, ról, ogrodów, domostw, lecz z trzech Folwarków Drużbina, Rzechty i Borków dziesięcine wytyczną Kościołowi samowładnie odebrali, naznaczaiąc za nie viginti Imperiales.

1646. in Crd?? Cracovien. ... Dnicam?? reminiscere Albert Nowicki siostrzeniec i sukcessor Jakuba Zadzika tęż Donacyą approbował.

4. 1643 Fa.?? 4ta ... Dnicam? misericordia Stefan Walewski summy 3000 zł.pol. z rąk Jakuba Zadzika wziętą na dobrach swoich dziedzicznych Włyniu w Powiecie Szadkowskim Szpitalowi Drużbin. zapisał z prowizyi corocznie po złp. sto.- Ta summa przeniesiona na Piotrowice, Sikucin, Kamienaczyk zahypotekowana na Sikucinie JW. Pawła Biernackiego Kasztelana Sieradzkiego w Powiecie Szadkowskim.

5. 1699 in Crastino Festi S. Laurentis in Grd.? Siradien. Andrzey Suchorski zapisał Kościołowi temu złp. 500 z prowizyi.-
1701 Te złp. 500 Jan Rogoliński na Wolą Pomianową przeniósł i zapisał in Grd?? Siradien. ... S. Joannis Baptista.
1724 Jan Suchorski Woli Pomianowey dziedzic w tey summie dał Kościołowi zastawem część w Borkach Drużbińskich do siebie należąca, nazwaną Cienszczyzna, na co iest komplanacya oblatowana w Grodzie Sieradzkim .... Dominicam Sexagesima 1725, roborowana tamże ... 3tia pridie J. Pauli Eremita 1725.
1747. ... 2da... Exaltationis .. Crucis in Grd? Siradien. punkt wyięty z Dekretu Kondescensyi w Woli Pomianowey, te summę utwierdzaiący.
1755. ... 4ta in Vigilia S. Laurentis in Crd? Siradien. Albert et Marianna de Suchorskie Pruscy wyrzuciwszy kościelnego człeka, do tey części intromissyą wzięli.
1785. ... Trinitatis zapadł dekret na kondescensyi w Borkach nakazuiący płacić roczną prowizyą od powyższey summy.

6. 1639. ... 2da ante .. S. Laurentis in Grd?? Siradien. Maciey Podembski na Woli Pomianowey złp. 100 zapisał od którey nic niepłacą.
1678. .. 5ta .. Pascha in Crd? Siradiensi Andrzey Suchorski na Suchorzynie zapisał prowizyą od summy złp. 150 i od tey niepłacą. Dekret Potioritatis nadał Plebanowi Drużbińskiemu kawałek roli na Suchorzynie. Pleban teraźnieyszy nie wie, którego się to działo roku. Tę rolę dwór obsiewa. Obowiązku żadnego ztąd niewłożono na Plebana. 

7. 1721. Sabbo  in Vigilia S.Mathai in Grd?? Siradien. Łukasz Suchorski przez Tomasza Skarżyńskiego Kościołowi legowaną summę złtp. 500 na dobrachswych Borzewisku zapisał.

8. 1760. pt? Dnicam?? Misericordia in Schadek oblata Dekretu Kompromissyonalnego między Plebanem Drużbińskim Plebanem Drużbińskim Kanonikiem Katedralnym Poznań. i Dziedzicem Drużbina, J.W. Janem Mączyńskim Kasztelanem Sieradzkim. Treść dekretu jest ta: 1mo część na Drużbinie przez sukcessorów Biskupa Zadzika Kościołowi dana utrzymała się. 2do Propinacya na tey części Kościołowi odebrano. 3tio przyznano i zostawiono browarek dla Plebana i ludzi iego. 4to przyznano i utwierdzono dziesięcine wytyczną z ról chłopskich Drużbina, Rzechty i Borków. 5to dziesięcine folwarczną z Drużbina, Rzechty, Borków dwadzieścia talarów bitych /:viginti imperiales:/ zredukowano dozłp. 60 non prajudicando? succedaneis?, i owszem pozwolono plebanowi następcy, aby się udał do swey zwierzchności duchowney pro compositione canonica,która ieszcze nie nastąpiła. Teraz za tę dziesięcinę płacą zgodnym sposobem po złtp. sto sześćdziesią, to iest po dwadzieścia talarów bitych /:viginti imperiales:/
1761. Druga oblata tegoż dekretu .... 15 mensis aprilis w Łowiczu. Manifest przeciwko niemu uczynił pleban w Łęczycy.

9. 1777 .. 2da pt Im Exaltationis Sa Crucis, sciliset? 19 septembris in Grd? Siradien oblata wizyi uczynioney przez plebana Antoniego Wilkanowskiego dnia 16 września 1777 względem odebrania dziesięciu składami dwóch stayroli, zwaney Pod Laskiem z łączką na wschód: także względem odebrania łączki blisko tego mieysca półrolnikowi kościelnemu.
Oddał dwór składy i łączkę, a za dębiną małą małym staiem nad błoniem do roli plebańskiey zwaney, wziął kawałek gruntu ornego przy roli na południe kościoła, zwany w dawnych wizytach Zarośle /:Virgulta:/ od Drużbina trzymaiące składów circiter?? sześć od Rzechty składów trzy, co lubo prywatnie za medyacyą W. Jmci Xiędza Antoniego Pogorzelskiego officyała Uniejow. zrobiłasię,tak iednakże plebanowi wypadało dla spokoyności.

10. 1787. Dnia 15 listopada w Charchowie Xiężym dwór zastępuiąc gromadę obowiązał się wiecznemi czasy płacić za sep Kościołowi Drużbin. corocznie po zp. trzydzieści.Umowa ta walor kompozyty prywatney maiąca, rękąJW. Grochowalskiego Archi-Dyakona Uniejow. a zatym dziedzica dożywotniego dóbr Charchowa Xiężego podpisana, i ręką Xdza Obrokczyńskiego teraźnieyszego plebana.

11 ad 2. 1730 ... 27 lipca X. Czyżewski pleban Drużbiński z summy  złtp. 6000 na Ziewanicach Soplowych czyli Soplu w WoiewództwieŁęczyckim zapisaney, wziąwszy 4000 złp. przeniósł na Lipki iak okazuią kontrakty.
1740. ... 3tia pt Im S.Alexis in Grd?? Siradiem summę tę nakazano przenieść z Lipek na dobra insze czyste.
1744. In Crastino? S. Joannis Bptce in Grd? Siradiem Antoni Rytelski tę summę  4000 na Upuszczowie, Zagaiowie ... lokował.
1749. In Crastino? S. Joannis Walenty Pęgowski wziąwszy tę summę z Upuszczowa, lokował na dobrach swych  Choynym blisko Sieradza, i tam dotąd zostaie. Reszta zaśsummy 2000 zp. zostaie się na Ziewanicach Soplowych czyli Soplu wWoiewództwie Łęczyckimprzedtym w possessyi JJ Xięży Piarów Łowickich, dobrach zastawnych, a teraz królewskich.
Odebrał pleban od tey summy prowizyę z Kamery Pruskiej Warszawskiey, na co są w Warszawie plebańskie kwity. Po odmianie rządu nic ieszcze niedostał.
Nota. Lubo ten summaryusz dokumentów obszernieyszy podaie się do opisu wizyty ninieyszey, czyni się to dla przyszłych następców plebanów Drużbińskich wiadomości.

§ II

Ius Patronatus należydo dziedziców Drużbina bez alternaty, i ma Infuł Plebanii.
Prawem farnym zamyka w sobie ta Parafia wiosek następuiących dziewięć, z wyszczególnieniem odległości od Kościoła.
1. Wieś w którey kościół, 2. Borki Drużbińskie odległe o pół cwierci mile. 3. Charchów Pański o półmili małe. 4. Charchów Xięży o pół trzeciey cwierci mili małe. 5. Dybów o większe cwierc mili. 6. Rzechta o pół cwierci mile. 7. Wola Pomianowa o pół mile małe. 8. Suchorzyn o cwierc  mili. 9. Zawady o pół mili małe.

Od tych wiosek niemasz żadnych przeszkód tamuiących parafianom uczęszczanie na nabożeństwo.
W roku zeszłym 1811 było chrztów 42, ślubów 13, pogrzebów 18. Co do dusz inney religii ilości iuż się odpisało po [paragraf] I.
Tabernaculum ... na wielkim ołtarzu porządne, dobrze zamykane, kluczyk od niego chowany bywa w zakrystyi. 
Renowacya ... bywa latem co tydzień, zimą cokolwiek późniey.
Lampa przed ... nie pali się, tylko w czasie nabożeństwa, bo na tęż nie ma funduszu.

Wystawienie ... w monstrancyi i z nim processye po cmentarzu bywaią razy cztery do roku: na S. Stanisław, na S. Annę, na Poświęcenie Kościoła: Na Narodzenie Nay... Maryi Panny z Bractwa Miłosierdzia, które tuiest wprowadzone z rozrządzenia JO. Xięcia Jmci Poniatowskiego ... lecz niezachowane. Także z Boże Ciało peroctavam po cmentarzu, gdzie są w rogach tegoż 4 wymurowane kapliczki.- Na samym tylko wielkim ołtarzu bywa wystawienie.
Chrzcielnica drewniana ieszcze dobra zamykana, kociełek w niey iuż nadpsuty lecz wybielony.
Chrzty nigdy nieodkładaią się, lecz dzieci natychmiast po przyniesieniu  chrzczone bywaią.
Olea sacra chowane są w zakrystyi w mieyscu bespiecznym i zamykane. Piscina iest porządna za wielkim ołtarzem. 
Sakrament bierzmowania był niedawno w Bałdrzychowie, o trzycwierci mile tylko, i wielu parafianów tenże przyięło.
Konfessyonał iest wygodny w kościele na mieyscu widocznym z kratkami w okienkach.- Parafianie maią zawsze łatwość spowiadania się Xiądz pleban zawszew sukni duchowney, komży, i stule słucha spowiedzi, i inne sakramenta administruie.
Relikwie swiętych znayduią się S. Stanisława B.m. w... małey srebrney w krzyżu większym srebrnym autentyczne przez JO. Xięcia  Kumorowskiego A.G. z podpisem WJmci Xdza Michała Awedyka Curia Primatialis Auditora 1756.
Odpustów na rok odprawia się cztery: na S. Stanisława BM Patrona Kościoła, na S. Annę, na Poświęcienie Kościoła, na które są Brevia z admissami, na uroczystość Narodzenia Matki Boskiey z Bractwa Miłosierdzia z rozrządzenia Arcy-Biskupa Poniatowskiego.
Kazania nauki katechizmy w każdeświęto, i niedzielę bywaią, a po tym odmawiaią się z ludem Akty Wiary Nadziei i Miłości Boga, potym Pacierz, Pozdrowienia Anielskie, Skład Apostolski, Przykazania Boskie ...
Nabożeństwa porządek takowy: w sobotyi wigilie przed uroczystością, zamiast nieszporów bywaią litanie o Nay. Maryi Pannie, i molitwy wieczorne ... - w niedziele i święta dzwoni się o godzinie 8 rano, w pół do 9tey, jutrznia lub godzinki, i część różańca, potym nauka katechizmowa, moralna, lub kazania, aspertya, processya, msza wielka. To wszystko kończy się na samo południe. W święta zaś uroczyste nieszpory, lub koronka w Troycy Przenaysw z katechizmem i modlitwami wieczornemi.

Procz mszy parafialnych co niedziela i święto, o iedney godzinie odprawiać się zwykłych, odprawia się także za duszę fundatora co środa i piątek, iedna msza S. Żałobna, a to z fundacyi fundatora Zadzika Biskupa Krakowskiego od summy testamentem legowaney zp. 6000, iak iest w summaryuszu praw no 2do. Powtóre od summy złp. 500 z zapisu pod num. 5  praw i dokumentów wypisanego powinnaby się odprawiać msza iedna co tydzień, lecz i obligacya wielka,i czynszowi teraźnieyszemu nieodpowiadaiąca, i prowizya zaległa.
Tabella porządku nabożeństwa i mszy funduszowych iest zawieszona w zakrystyi na mieyscu widocznym.
Prowizorów żadnych nimasz ustanowionych i nie było. Sam pleban zarządza, odbiera dochody, i wydatki czyni, które wydatki corocznie większe są niż dochód, tak że one zastępować musi z własnego dochodu uymować sobie. Dlatego i reiestrów nie utrzymuie. Regest sprzętów kościelnych z innych regestrów ściągniony iest w teraźnieyszym wyżey opisie.

§ III

Stan ekonomiczny i dochodowy plebanii.

Plebania stara na wschód słońca kościoła o dwóch izbach i dwóch kumorach, z przystawioną izbą i komorą nową ze sklepikiem połową sklepionym z oknami, i zamknięciem przyzwoitym i dobrym. Przykrycie na teyże częścią z słomy, częścią z gontów dobre. Na przeciw rezydencyi plebańskiey na zachód .Na wschód tych dwóch budynków iest budynek gospodarski o pięciu przegrodach, to iest staynia, wolarnia, szpichlerz i chlewy ...Na północ owczarnia i budyneczek w słupy, stodoły dwie niewielkie, ieszcze dobre.
Na południe kościoła budynek nowy, duży, o czterech izbach i ośmiu kumorkach na dole podług Przepisu Bractwa Miłosierdzia, w którym powinien mieścić się szpital osobno dla męszczyzn, osobno dla kobiet ... Szkoła parafialna. Prócz tego są ieszcze cztery budynki spróchniałe, w których mieszczą się organista, zagrodnik, i kumornicy.
Na południe kościoła iest rola pięć stay maiąca długości dogranic rzekieckich, a szerokości składów czterdzieści z ogrodami od kościoła. 

Na zachód od kościoła ogród, pasternik, sadzawka, a za temi rola klinami na północ ku granicom borkowskim wychodząca, długa od wschodu stay pięć, od zachodu stay trzy.  Rola tamże Wąski Folwark zwana szeroka składów dziesięć, długa stay sześć.
Na wschód kościoła rola od krzyża, a teraz od cmentarza zaczynaiąca się, szeroka składów dziesięć, długa stay trzy w końcu iey Błonie teyże szerokości długa prętów circit dwadzieścia, aż do roli kościelney zwaney Nad Błoniem.
Rola ku Charchówku szeroka składów dwadzieścia, długa od drogi Woli Pomianowey do granic Rzekieckich stay ośm, przeplatana smugami, lecz tey część trzecia zostaie się czasami na pastwisko.
Rola Nad Błoniem od drogi Woli Pomianowey do granic Rzekieckich długa z łączkami stay ośm, szeroka składów dziesięć.
Rola ku Rzechcie pod Laskiem zwana, szeroka składów dziesięć na dwa staia długa z łączką i dębiną na dwastai aż do roli nad Błoniem ciągnąca się. 
Na północ kościoła są ogrody, których kumornicy używaią z łączkami.
Prócz tego iest rola półrolnicza między Drużbinę półrolkami takiey szerokości i długości, iak i inne półrolnicze role.
Mieli plebani drużbińscy prawo propinacyi, lecz to przez kompromiss odebrane zostało.
Pleban teraźnieyszy używa wspólney paszy na Drużbinie, Rzechcie i Borkach, i wolnego na opał, i budowlą wrąbu.
Podług erekcyi czyli wizyty de Lasko A.G. z dziewięciu wiosek należy się dziesięcina wytyczna plebanowi, lecz takowey nieodbiera, płacą iednak za tęż pewną ilość pieniężną, i zbożową, iak się z następney klassyfikacyi plebanii Drużbin roku 1789 zdziałanei okazuie.

Tabella intraty kościoła parafialnego Drużbińskiego w Woiewodztwie Sieradz Powiecie Szadkow przez X. Plebana spisana i zaprzysiężona .. 3 augusti 1789

1786 sprzęt żyto kopy 36, snop 19, pszenica ozima kopy 8, pszenica iara kopy 2, jęczmień kopy 14, siana fur 8

1787 sprzęt żyto kopy 27, pszenica ozima kopy 4, pszenica iara kopy 3, snop 30, jęczmień kopy 9, siana fur 10

1788 sprzęt żyto kopy 38, snop 41, pszenica ozima kopy 9, pszenica iara kopy 9, snop 30, jęczmień kopy 7, siana fur 9

suma 3 letnia, żyto kopy 102, pszenica ozima kopy 21, pszenica iara kopy 15, jęczmień kopy 30, siana fur 27
3ciaczyk sumy żyto kopy 34, pszenica ozima kopy 7, pszenica iara kopy 5, jęczmień kopy 10, siana fur 9
żyto kopa a florensis 3
żyto cena 3 zł. 15 gr., suma pieniężna 119 zł., pszenica ozima 5 zł., suma pieniężna 35 zł., pszenica iara 4 zł., suma pieniężna 20 zł., jęczmień 2 zł., suma pieniężna 20 zł., siana fur 2 zł., suma pieniężna 18 zł. 

Dziesięciny wytyczne, za które płacą iak następuie.

Drużbin, Rzechta, Borki z ról folwarcznych suma pieniężna 60 zł.
Charchówek czyli Charchów Pański z ról folwar. i chłopskich suma pieniężna 24 zł.
Dybów z ról folwar. i chłopskich suma pieniężna 10 zł.
Suchorzyn z części W. Kossowskiego z ról folwar. i chłopskich suma pieniężna 8 zł.
Suchorzyn z części J. Pani Tokarski z ról folwar. i chłopskich suma pieniężna 8 zł.
Wola Pomianowa z ról folwar. i chłopskich suma pieniężna 30 zł.
Zawady z ról folwarcznych tylko suma pieniężna 15 zł.
Rozdziały z Parafii Rososzyckiey z ról folwarcznych suma pieniężna 6 zł. 12 gr.
Każdy półrolnik z Drużbina, Rzechty, Borków daie za dziesięcine wytyczną żyta wiertel ieden, jęczmienia w. 1, owsa cwierć 1., iest teraz w pomienionych wsiach półrolników 22, sep od nich uczyni.
żyta korcy 11, korzec a floren, cena 5 zł., suma pieniężna 55 zł.
jęczmienia korcy 11, korzec a floren, cena 4 zł., suma pieniężna 44 zł.
owsa korcy 5, cwierci 2, korzec a fl. 2, cena 2 zł., suma pieniężna 11 zł.
Z części w Borkach zwaney Cieńszczyzna w possessyi J.P Skórzewskiego teraz będącey należy się dziesięcina wytyczna, ale tey ani dawać, ani płacić za nią nie chcą.
Prócz tego podług erekcyi z Drużbina, Rzechty, Borków, Dybowa, Suchorzyna, Woli Pomianowey, Charchowa XX, chłopi powinni płacić loco colenda de guolibat? manso possesso per unum corum avena, z Charchówka zaś i Zawad per unum corum siliginis: Tabernatores ze wszystkich wsi parafialnych per unum grossum, hortularis per medium grossum, nic z tego nie płacą wyiąwszy Charchów Xięży, gdzie dwór zastępuiąc gromadę obowiązał się pismem ... 15 listopada r. 1787 danym płacić za wspomniony sep kościołowi wiecznemi czasy corocznie po zp. 30, ... trzydzieści i od tego czasu punktualnie wypłaca, suma pieniężna 30 zł.
Prowizye od summ
suma 4000 na Choynym pod Sieradzem in Crd? Siradien ... 4 pt Joan od tey sumy i 2000 na Ziewanicach na Plebana, suma pieniężna 87 zł., 15 gr.
2000 na Zaiewanicach Soplowych czyli Soplu w Woiew. Łęczyckim, trzeci iuż rok iak o niey prawo w Grodz. Łeczyck.
3000 na Piotrowicach i Sikucinie szpitalna, niepodaie się do prowenta plebana
500 na Charchówku na organistę, oddaie mu się prowizya
500 na Borkach Drużbin. z obowiązkiem odprawiania co tydzień mszy, niepłacą
150 na Suchorzynie, suma pieniężna 5 zł., 7 1/2 gr.
100 na Woli Pomianowey niepłacą
summa dochodu suma pieniężna 606 zł., 4 1/2 gr.
X. Mikołay Obrokczyński pleban Drużbin ... subsidis charitativi  podług kwitu X. Karasiewicza płaci zł. 15. gr. 29 1/2. 
Jan Jabłkowski C. S. kom. Powiatu Szadkow. Prezes mp
X. StefanMarszycki KK  P.S.  Komm. Powiatu Szadkow. mp
Franciszek Stawiski S. K. Schad: Komm. Powiatu Szadkow. mp
Ignacy Zaremba Cielecki J.Jkm.??? K. Pow. Szadk. mp
Józef z Głogowy Kossowski S.B. Kom. Pow. Szadk. mp
P. Celestyn Zaremba Cielecki KK. ...Prob. Myślibor. mp
Podług wyższey klassyfikacyi polskiey ma pleban dochodu 606 zł. 4 1/2 gr.
Teraz za dziesięcine wytyczną z ról folwarcznych Drużbina, Rzechty, Borków podług dobrowolney ugody 1799 dnia 8 Listopada uczynioney płaci dwór plebanowi po talarów bitych dwadzieścia /:viginti imperiales:/ to iest po zp. sto sześćdziesiąt przybywa pleban. 100.
Półrolnicy z pomienionych trzech wiosek obowiązali się roku i dnia iak wyżey oddawać plebanowi po trzy cwierci żyta po 3 cwierci jęczmienia, po półtorey cwierci owsa, to iest: trzecią częścią więcey, niż iest w tabelli intraty: przybywa dochodu 36 zł. 20 gr.
Prócz tego tymże pismem obowiązali się robić w żniwa po dni dwa, orać po dniu iednym uczyni to naymniey 44 zł.
Ugody z dworem i włościanami uczynił X. Pleban póki będzie żył i zostawał w Drużbinie. Po śmierci iego, lub oddaleniu się od tego Beneficium, następuiący po nim Pleban z dworem idzie ad loci ordinarium arctis-... gneznen pro compositione canonica podług wyrazów kompromissu ... octavo praw i dokumentów. Także odbierze dziesięcinę wytyczną od gromad z tych trzech wiosek to iest Drużbina, Rzechty, Borków, wszelkiemi prawami obwarowaną kompromissem i ugodą prywatną między Plebanem i gromadami utwierdzoną.
Nayiaśnieyszy król Pruski, inszey religii niż my, ustanowił, aby Xięża religii katolickiey odbierali prowizyę po pięć od sta, jeżeli to będzie zachowane powiększy się dochód Plebana.
Był nakaz Rządu Pruskiego, aby Plebani podali dochód iuxta novissimum statum, swoich beneficyów: Pleban Drużbiński podał, iż iego beneficium czyni mu złt. pol. tysiąc trzysta szesdziesiąt dziewięć, groszy dwadzieścia pięć.

Z części w Borkach Cienszczyzna zwaney, w possessyi W. Kollatora zostaiącey daią za dziesięcinę, iak z półrolku, czyni to złt. 7 podług klassyfikacyi polskiey.
Cały dochód teraźnieyszy czynićby powinien złp. 793.
Na podatki publiczne grosza 10tego płaci zł. 60, gr. 18.
kominowego zwykłego zł. 7 gr 15.
ditto podwyszonego zł. 2 gr. 19.
poboru osobistego zł. 10.
Teraz roczny nierówny wypada może w roku 1811 więcey niż zł. 100
Summa zł. 180 gr. 18
Resztę dochodu gruntowe potrzeby i utrzymywanieczeladzi, inwentarza ... zaymuie, owszem i personalne ... w ten wydatek wchodzą.
Inwentarz przy kommendzie do tego beneficium mianey ... 8 lutego 1781 był odebrany takowy, któremu teraz podług sumiennego przekonania dodaie taxę.
Wołów do roboty zdatnych nro. 6 każdego rachuiąc po złt. 45 uczyni złt. 270.
Koni para iedna, ieden dychawiczny, drugi kulawy, wartości obadwa złt. 54.
Koni dwie wartości złt. 60.
Proszcząt dwoie, iedno po złt. 4 zł. 8.
Gęsi z gąsiorem nro. 6 zł. 6.
Kaczek z kaczorem no. 4, zł. 2.

Sprzęty
Przy teyże kommendzie przez Dziekana JX. Domańskiego Plebana w Niewieszu także miał podane: kociołek stary miedziany, lecz ten wkrodce?? nawet i drugi przez ninieyszego Plebana sprawiony złodzieye ukradli - zostały tylko sprzęty gruntowe następuiące: przykadków staych dwa, pług nowy bez zelaż ieden, żelastwa stare do dwóch pługów, siekaczów od kapusty dwa, sierp ieden, kosa do sieczki z ladą i stalnicą iedna, stołów, ieden bez podstawy, dwa, szafka iedna, rydle trzy, wóz bosy ryfowany ieden, siekiera iedna, do tego zboże w szopie iak następuie: żyta ozimego z iarym kop ośm, jęczmienia kop trzy, owsa sieczonego wozów circit dwa, prosa nikczemnego mędeli trzy, grochu nadpsutego wozów trzy, siana wozów trzy, żyta w ziarnie wierteli siedm, grochu zbutwiałego wierteli cztery, żyta zasianego składów sto, żyta zasianego ziarnem W. Kollatora składów 80, wyszło na to wierteli siedm.
Składy pomienione ani długością ani szerokością do składów królewskich nie są podobne.
Ten opis z podpisem dziekana mieyscowego i Xdza Obrokczyńskiego naowczas komendarza znayduie się przy kościele.

§ IV
Przy tym kościele ani Wikaryusza, ani Mansyonarza niemasz. Bywał wprawdzie niekiedy Wikaryusz, gdy sami Plebani przy kościele niemieszkali, lecz dla szczupłości dochodów utrzymywanym bydz nie może, gdy sam Pleban przy kościele zostaie.

Bractwo Miłosierdzia iest przy tym kościele wprowadzone z rozkazu JO. Xięcia Poniatowskiego A.G. lecz nie ma żadnego funduszu. Ma karbone?? starszy tego Bractwa, co z tey karbony i kwesty bydz może, obraca na światło, i rachunek co rocznie braciom w przytomności Xdza Pleban oddaie. Tym światłem przysługuie się na processye i pogrzeby, także podczas mszy parafialnych w święta i niedziele, i w czasie wystawienia Naysw. Sakramentu. 
Szkoła. Jest wprawdzie na tę fundusz od sumy zł. 500, który się wykazuie w opisie praw i dokumentów pod nrm 2. ale ani ogrodu, ani domu, ani nauczyciela niemasz z pierwiastkowey fundacyi. Ninieyszy Pleban w roku 1809 na kościelnym gruncie swoim wystawił dom o którym iest w [paragrf] III na początku, który mógłby też bydź użytym na ten koniec szkoły, lecz do tego uzupełnienia organizacyi Rządowey na szkołę i na nauczyciela niemasz w tey parafii.
Szpital ma wprawdzie fundusz utrzymania ubogich summę zp. 3000 z prowizyi zapisaną, iak się wykazuie w opisie praw i dokumentów pod nrm 4., ale prowizya zupełnie niedochodzi. Do tego szpitala między ogrodami plebańskiemi powinien bydź ogródek dla ubogich, ale iakiey wielkości, nic pewnego niemasz. Domu szpitalnego nie zastał teraźnieyszy Pleban, ubogich, iak mógł utrzymywał i mieścił w innych swych chałupkach kumorniczych, które się wyrażaią w [paragr] III. pod stanem budynków gruntowych. Postawiwszy zaś w roku 1809 dom, o którym wyżey pod szkołą, tak go postawił że się też i ubodzy w nim mieścić mogą, w którym się teraz czworo ubogich znayduie wspieranych od Plebana. 

§ V
Stan osobisty

Xiądz Mikołay Obrokczyński Pleban urodzony roku 1746 .. 28 października, poświęcony na kapłaństwo 1775 ... 4 czerwca w Kaliszu przez JW. Koziarowskiego suffragana gnieznien. będąc po zniesieniu Zakonu Zgromadzenia Jezusowego Professorem Retoriki i Poeyi w tychże Schołach Kaliskich - na to beneficium instytuowany 1781 ... 24 kwietnia w Skierniewicach z prezenty dziedzica Drużbina, introdukowany przez Dziekana mieysca, maiąc iuż wprzód oddany sobie inwentarz tego kościoła i beneficium, którego poprzedniczo post resignationem, niegdyś J. Xdza Antoniego Wilkanowskiego osiadłego Plebana Drużbińskiego był komendarzem.- Jest Dziekanem Foralnym Uniejowskim od roku 1785, iako osobny tu przyłączony ex offo decani uczyniony obeymuie protokół.
Kanonii funduszowey żadney niema, ani nawet dyplomatu na honoralną, ani innego beneficium.
Rezyduie przy kościele, ma książki potrzebne brewiarz pismo S. Teologią Kaznodzieian. Pilnuie obowiązków stanu i powołania swego. Żadnego innego Xiędza w tey parafii niemasz. Organista Maciey Eliasiński lat 36 maiący, żonaty, zdolny, umieiący kant, znaiący ceremonie. pilny, dobrych obyczaiów.
Nauczyciela szkoły dotąd niemasz, dopiero się ma sprowadzić, skoro mu będzie dany patent od Dyrekcyi Edukacyiney, i etat pobierania do utrzymania się od Rządu.

§ VI

Kaplic tu żadnych, ani klasztorów niemasz pod tą parafią, który to opis podług przepisu artykułów stosownie do wyrażonych w nim dowodów, iakie przy kościele znayduią się, i do rzeczywistości stanu kościelnego, i beneficyalnego przezemnie uczyniony składaiąc ten własną ręką podpisuie z przyłożeniem pieczęci kościoła. 
Dan w Drużbinie dnia 19 października 1812.
X Mikołay Obrokczyński Pleban Drużbin D... mp
Maciey Eliasiński organista Drużbin mp
Zweryfikowany Stanisław Kostka .... Coltarum Praptus Siradiem Custos Calisiem Visitator Ge.. manu propria
Lucas Bęczkowski Curator Chwalborzen assumptus secretarius manu propria
Opis ten komunikowany dominio
Kopia podpisu ninieyszey Generalney Wizyty uczynionego przez W. Kollatora. Oryginał wzięty do aktów J.O. Xięcia Raczyńskiego Arcy-Biskupa Gniezn.
Maiąc sobie kommunikowaną ninieyszą Wizytę, oraz będąc zapytanym od JW Jm Xiędza Wizytatora, czyli przeciw teyże Wizycie mam co wnieść, w następuiącey osnowie moie odpowiedź załączam.
We wszystkich artykułach, i paragrafach nic nie mam do zarzucenia oprócz § III Stan Ekonomiczny opisującego, w którym spostrzegłszy na karcie 16, iż Błonie przy roli od krzyża ciągnącey się tąż Wizytą zaięte zostało, a to iuż przez Jm. X. Officyała Pogorzelskiego za własność dworską, stosownie do erekcyi uznane, z tego więc powodu, co się tycze tegoż paragrafu, zanoszę żądaniemoie, aby Wizyta ninieysza co do ról plebańskich za stałeprawo niesłużyła, lecz dawna erekcya, i donacya, i według tych role plebańskie w czasie stosowane były.
Izydor Jabłkowski Kollator Kościoła Drużbińskiego
Ninieyszy opis moią ręką pisany powtórnie podpisuie i pieczęcią kościelną stwierdzam roku i dnia iak wyżey
X. Mikołay Obrokczyński Dziek. Gen. Une. 

Inwentarz Borki Lipki (1769)

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-143, karty 419-20.
Tekst z oryginalnego dokumentu przepisał Piotr Tameczka.

Wizja dóbr Lipek i Borków z przyczyny przeciągu processu tak budynków, jakoliteż rowów, łąk i pól dla explikacji reparacji co rocznie nastąpionej przez urodzonych Jchmciów Panów Jerzego Borzęckiego, Tomasza Sieczyńskiego, tudzież opatrznego woźnego Antoniego Wróbla z dóbr Bełdrzychowa na to sprowadzonego dnia 16 maja roku 1769 na gruncie z rzeczy oczom podległej urzędownie uczyniona.

1mo. Widzieliśmy budynki dworskie w Lipkach, pomiędzy któremi pomieszkanie dawne stare na połowie ściany popruchniały belki, w ścianach owierkami pochwytane, także spruchniałe, posowa dziurawa popruchniała, drzwi i odrzwi od robaków podziurawione i pogryżone, ściany powyprężane, jako u izdebki pokleszczone, przyciesi pognieły. Zgoła ta połowa z gruntu stara zła, i jako ludzie świaczą dla starości kominów i budynku do dalszej konserwacji niesposobna, poniewasz ogień już po dwa, czyli trzy razy zakradał się. Druga zaś połowa także dawna postawiona bez okien, drzwi, posowy, od swego postawienia tak stojąca, spustoszona, przyciesi pognieły, ściany, węgły popruchniały, dach stary.

2do. Chlewy dla wpędzenia inwentarza dworowego stare, pogniełe, reparacji niewartujące, oprócz karmiczka małego i komoreczki malińkiej, na więzienie przez dawnych possesorów postawiony. 
Spichrzysko stare, ściany powklesczane, gdzie tylko kury i gęsi przed tym mieścieły się. Obory przez JPana Zalisławskiego przystawiane, spichrz i stodoły dobre przez Jmc Pana Zelsławskiego dawni postawione, dobre. 
Chałupy na wsi dwie przez tegoż Jmc Pana Zelisławskiego postawione, a trzy nowo przez WJmci Pana Skarbnika postawione, dobre dwie, zaś jedna kendy siedzi Garcarczyk, a druga gdzie siedzi Banaszka, stare, złe reparacji mocnej potrzebujące, a bardziej z nowa pobudowania, gdzie zaś siedzi Frączczak stara chałupa, ściany od ognia za dawnej possesji opalone. 
Kaczmy w tej wiosce żadnej nie ma, browarku żadnego, ozdu żadnego. 

3tio. Widzieliśmy młyn na stawie przez WJmc Pana Skarbnika wyszlamowanym, zastawionym, nowo wybudowanym, ze wszystkim gontami pobity, zrzódło wyszlamowane, ocembrowane, rowy od niego ubite, do stawu pogrodki ze wszystkim opatrzone. Rowy od tego stawu ciągnące się aż ku Businie dobre koło tych rowów, widzieliśmy łąki z dawności pozarastane, gdzie siana bardzo mało li[czyć?] można. Pola obsiane widzieliśmy, lecz urodzaje liche dla [...] pól, gdzie rowów potrzeba, także pastewniki z dawności zarosłe najentęmi ludźmi wycięte. 
W tej wiosce wody tak do kuchni, jakoli napojenia inwentarza około podwórza pańskiego nie masz. Oprócz trzech [...]luzów, gdzie przed tym kiedyś sadzawki bywały, które zalazłe, także się tylko wody trochę powierzchu znajdu[ją?] że zimy, pod tym wyschnie, a zimie wymarznie i nie masz gdzie poić inwentarza ani na potrzebę kuchenną uczerpać, ponieważ młyn ode wsi staj kilkoro. Jest jedna studnia stara, przy oborach, zaraz przez possesorów dawniejszych zrobiona, lecz ta ani do napoju, ani do kuchni nie zda [się?], bo wszystkie gnojówki ściągają się. 
Widzieliśmy także pola miejscami dołowate, gdzie rowy są potrzebne, ponieważ częstokroć dla mokrości kostrzewy rodzą się, chłopi przez to ubożeją dla nieurodzaju. 

4to Byliśmy i widzieliśmy w wiosedce Borkach nazwanej chałupę do pomieszkania pod snopkami, gdzie w sieni piwo robiają.
Ta chałupa już na wpół przestarzana[?], deski ze starego drzewa w słupy postawione, stare. Stodoła stara zaklęsła, kilkanaście razy wypierana, ledwo co stoi. 
Chałup na wsi cztery, jedna nowa przez W Jmc Pana skarbnika postawiona, trzy stare popruchniałe poprawiane, lecz jeszcze coraz większej poprawy potrzebują. Kuźnia nowa, ozd mały nowy, kociałek mały, spichlerek mały, karczma ze stajnią więzną. Na tej wiosce nie utnie siana wozów więcej jak pięć, pole pozasiewane. 
W tych zaś chałupach, tak w Lipkach, jak w Borkach chłopów nie masz, tylko dziesięciu, sześciu półrolników, czterech zagrodników, do tych chałup mają stodołki. 
Widzieliśmy in super grunt pewien za młynem, który podlega kwestji granicznej, i z zakłócenia się z konwentem Sulejewskim leży odłogiem i zarasta krzewiną. Z drugi strony od Businej, przy granicach widzieliśmy stawisko zarosłe, stare i łąki Siedliska, także zarosłe, o które kłótnia z possesorem Businy. 
Co żeśmy rzetelnie widzieli, na to się rękami własnemi podpisujemy. Działo się dnia i roku jako wyżej. 
Jerzy Borzęcki ręką trzymaną 
Tomasz Sieczyński ręką trzymaną

Inwentarz Szarów Pański (1769)

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-143, karty 239-240.
Tekst z oryginalnego dokumentu przepisał Piotr Tameczka.

Wizja w dobrach Szarowie na połowie WJm Panów [..]lentego i Hiacentego Skotnickich braci między sobą [...] pominionego Szarowa połowy dziedziców przy prezencji Jmsciow szlachty Wojciecha Łosia, Jakuba Chlewskiego, tudzież Mateusza Matuszewskiego woźnego przysiężnego od Jmc Panów dziedziców tak budynków i zasiewów wszystkich [...] na gruncie czynione. 

Najprzód wchodząc w podwórze wrota, te ze wszystkim reparacji potrzebują. Z podwórza wchodząc do dwora drzwi do sieni na biegunach prostą robotą, drugie drzwi do izby pańskiej z tarcic na zawiasach przez zamknięcia. W tej izbie okna dwa w tafelki małe, w których szyb siedm potłuczone. Piec z prostych kafli[?] [...] drzwi do pokoiku na zawiasach z tarcic i podłoga w tymże pokoiku i w izbie okno z tafelków małych w drewno oprawne, w którym brakuje trzech tafelek, kominek dobry i w nim sabatnik, posowy na tychże izbach z tarcic, na przeciwko czeladnia[?] izba, do której drzwi na biegunie prostą robotą. W tej izbie okno jedno w szyby okrągłe, trzy części całe, a czwartej nie masz, kominek dobry, piec z kaflów prostych, ten reparacji potrzebuje, izba przez[?] podłogi, posowa z tarcic. Wchodząc do komory drzwi na biegunie, posowa z delików, cały dwór z drzewa rzniętego, drzwi dwoje w kuchni na biegunach, komin dobry, dachu potrzebuje pokrycia[?] i częścią poszycie na nim złe. Spichrz[?] z drzewa rzniętego, dobry, drzwi na zawiasach z szkoblem i wrzecądzem, w którym podłoga dobra, z posową dobrą. Na górę drzwi przez zawias i szkoblów, stajnia z podłogą dobra, obora[?] także dobra, między stajnią i oborą wołownia, a te budynki pod jednym dachem z drzewa kostkowego nowo postawione. Idąc dalej szopa z delików starych, jedna ściana nowa, w pół pokollona[?] i połacona[?], a w pół staremi snopkami poszyta. Stodoła z drzewa rzniętego o pięciu sochach, z jednym klepiskiem, ściana się jedna obala i socha jedna pochylona [...] podparta. Wedle tej stodoły obora stara, obala się, z gruntu reparacji potrzebuje. Ozd z drzewa rzniętego, drzwi na biegunach z tarcic, przez zamknięcia, dach miejscami poszycia po[trzebuje?]. [Stu?]dnia w podwórku nowo ocembrowana, płot od wrót [od je?]dnej izby idący płatami ogrodzony, który miejscami [...] potrzeba, drugi płot od dwora do spichrza płaciany i [...]łożenia[?]  potrzebuje, inne płoty około ogrodów chruściane, [wszy?]stkie niedobre tak około sadu i tesz[?] niedobre, [...] ale nie wypełzł[?] z drugiego. 
Chałupa pierwsza od dworu idąc [...] po lewej ręce, w której mieszka chłop Piłat, znacznej reparacji potrzebuje. Stodoła do tejże chałupy i ta reparacji potrzebuje, obora dobra. 
Druga chałupa, w której mieszka [...] i ta z grunta reparacji potrzebuje, stodoła do tej chałupy [...] z chlewami dobra. 
Trzecia chałupa, w której mieszka [...] Gręda, nowa ze rzniętego drzewa, drzwi na zawiasach [...], na niej poszycie miejscami potrzebuje poszywki. 
Czwarta chałupa, w której mieszka chłop Bolesta, dobra, drzwi na zawiasach z tarcić, stodoła do tej chałupy z chlewami dobra [...]. 
[Pią]ta chałupa, w której mieszka Sobek [...], dobra, z komorą i chlewami przez stodoły. 
[Szó]sty plac próżny, do którego stodoła, ta reparacji potrzebuje. 
Siódmy plac między Kałużnią i Grędą pusty. 
[Pomijam opis zasiewków]
Działo się w Szarowie na gruncie dnia pierwszego sierpnia roku 1769.
Jakub Chlewski ręką trzymaną, Mateusz Matuszewski

Inwentarz Karnice (1767)

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, Libri relationum, sygn. 56-140, karty 295-296.
Tekst z oryginalnego inwentarza przepisał Piotr Tameczka.

Najprzód do pomięszkania oddaje się Jmci Panu Glinickiemu na wsi, w dwojakach. Wchodząc do tych dwojaków ode drogi na lewej stronie izba mała z sienią, do tej izby drzwi na biegunach drewnianych, z tej izby za piecem są drugie drzwi, także na biegunach drewnianych, w tyle w tej izbie, okno małe z szyb okrągłych, piec i komin z gliny ulepiony, powała z delików siekierą wyciesanych, na prawej zaś stronie mięszka kowal, a że czasem szynkuje piwo i gorzałkę, więc się odtąd zakazuje temuż kowalowi w tej izbie szynku, aby Jmci Pan Glinicki spokojną miał possessję. W podwórzu zaś oddaje się Jmc Panu Glinickiemu puł stodoły od Błot ku Sędowu będących, w którym jest teraz tylko jęczmień.
Tego jęczmienia oddaje się kop 20 Jmci Panu Glinickiemu, a inny należyć będzie do Jmci Pana Biesiekierskiego. W tej stodole, na drugiej stronie, w drugim puł stodolu, gdzie tylko samo żyto, więc z tego żyta oddaje się Jmc Panu Glinickiemu kop 10, owsa zaś także oddaje się temu Jmci Panu Glinickiemu kop 20, jarki kop 4, grochu zaś przy wymłocie korzec 1.
W tymże podwórzu przy stajni jest przybudowana stajenka od obór, czyli od stodół, w której tylko 4 konie zmieścić się mogą. To się oddaje Jmci Panu Glinieckiemu. W polu ozimim ku Kobylnikom z folwarku dworskiego od rowu, czyli od ugorowego pola, wydziela się składów w szerz trzydzieści czworgiem staj żytem 81 składów zasianych, a pszenicą 39. To wszystko żyto i pszenicy 15 składów w dłuż pięcią składów od żyta ciągnących się wydziela się Jmci Panu Glinickiemu, reszta zaś pszenicy od ugoru do Jmci Pana Biesierskiego do sprzątnienia należyć będzie posprzątnionej pszenicy. Tak[?] ten grunt z pod żyta jako i z pod pszenicy całej z łąką aż do granic Kobylnickich oddaje się Jmci Panu Glinickiemu, w polu zaś na jarzynę ku Chropom także z folwarku dworskiego przy drodze ode wsi Karnic do Chrop idącej wydziela się Jmci Panu Glinickiemu składów 11 jedenastam staj ciągnących się aż do granic Chropskich ode wsi Karnic idących. W tymże polu wyznacza się łąka od rowu Sędowskiego na fur ośm siana na Wielkiej Łące dworski dla Jmc Pana Glinieckiego w polu na ugór wyznaczonym wydziela się dla Jmc Pa Glinickiego z folwarku dworskiego ode wsi od Dąbku w rogu ogrodu Maćkowego blisko drugi połowy składów 40 trojgiem staj prosto w Błota ku Bronowu wciąż z Błotami aż do granic tychże Bronowskich i z zaroślami wydziela się ogród także podle Kowalskiego przy pomięszkaniu dla Jm Pana Glinickiego wydzielonym pusty oddaje się temuż Jm Pu Glinickiemu.

Poddaństwo. Pierwszy Frącek pułrolnik ma załogę dworską wołów cztery, krowę, świnie, wóz, pług, radło, kosę, siekierę, robi bydłem dni trzy w tydzień, a czwarty dzień ręcznę robotę jednym, daje kur sześć i kapłona jednego, owsa korzec, chmielu pułkorca, przęse sztukę należy, trzodę pasać powinien za koleją, ma żonę i dzieci, syna Antka parobka i drugiego Łukasza na wędrówce, i córkę Giertrudę, ma także chałupę i inne pobudynki. Drugi Pietr pułrolnik ma takąż załogę i te powinności powinien czynić co pierwszy, ma także żonę i dzieci, to jest synów czterech, pierwszy Andrzej parobek, co we dworze służy, drugi Bartłomiej, trzeci Alexy, czwarty Antoni, Andrzej że służy we dworze, więc niechaj do roku, to jest do god dosłuży, po skończonym roku Jmc Pan Glinicki powinien go odebrać.
[Co wszyscy?] i z dzie[ć?]mi oddaje się Glinickiemu...

Wizja Ułany (1755)

Źródło:
Agad, Księgi ziemskie i grodzkie sieradzkie, sygn. 56-122, karta 1148 (ołówek)
Tekst z oryginalnego dokumentu przepisał Piotr Tameczka.

Wizya dobr Ulan szlachetnie urodzonych Ich Mosciow PP Kazimierza Byszewskiego, Jozefa Domochowskiego przyobecnosci opatrzonego Piotra Pietrowskiego przysięznego woznego na affektacyą w Imci Pana Jozefa Zaremby Cieleckiego Podwoiewodziego Sieradzkiego.
Przy skonczoney possessyi wysciu dnia osmnastego julij Imciu Pana Byszewskiego z dobr Ułan w roku 1755 nizey przypodpisach specyfikowanych w tenor takowy iak widzielismy opisaniem czynnoscią.

Nayprzod dwor snopkami poszyty, poszycie na nim dobre, do tego dworu wchodząc do sieni drzwi na biegunach z klamką drewnianą y zapora, w sieni podłoga zdelow, drzwi z tey sieni wteł dworu na biegunach, komin szeroki .... kuchni, posowy na tey sieni niemasz, drzwi z sieni do izby na zawiasach z klamką żelazną z aczykiem skoblem okrągłym, zelaznym, drzwi wtey izbie, komin dobry, piec potrzebuie zgrontu przestawienia, w około pieca ławki. W tey izbie okien trzy w drewno oprawnych, iedno całe, w drugim oknie szyb brakuie, w trzecim puł okna niemasz, pułka na statki przy drzwiach z przegrodami trzema, z desek, pod oknem ławy, posowa na izbie mieyscem gdzie niegdzie nad roynowana zła, podciąg zły, podłogi w tey izbie niemasz. Z tey izby drzwi do komory na zawiasach z wreciązem, skoblem. W tey komorze podłogi niemasz, posowa zła. Z tey komory drzwi do sieni zabite ku kuchni, oborka wpodworzu na bydło w słupy z delikow ciesanych, nowo postawiona, spiechlerz w podworzu fundytus zroynowany y na tym mieyscu teraz zbudowana staienka z poszyciem starem wpoł z nowym, stodoła nowo już trochę nadruynowana, druga stara, ta ze wszystkim obalona, wrot dwoie, iedne na wies, drug[i]e za dworem na pastwisko, płoty w zerdzie po ogradzane wkoło budynkow.
Wieskie budynki, chałupa wpuł stara po nieboszczyku Kazimierzu, a teraz wniey tylko wdowa nie podana się znayduie z oborka y stodoły, ogrodem zasianym, w polu zas ta wdowa znacznie niedosiała. Ta wdowa mająca załogę zagrodniczą.
Chałupa gdzie Stach mieszka zła, z chlewikiem ze starego drzwa przybudowanym, załogi zagrodniczy niemaiący, zasiewku wpoł maiący.
Chałupa gdzie nie wi[a?]domy mieszka ze starego drzewa pszebudowana, którą Jmc Pan Byszewski postawił, zasiewku ani załogi zadney nie mający, dni tylko dwa robi.

W dalszym ciągu dokumentu opisano zasiewy znajdujące się we wsi Ułany.

Krajkowice

Zajączkowski: 

Łęg Dominikowski  -pow. poddębicki
1) 1399 T. Sir. II f. 63 (?): Craykow - Janussius de C. 2) 1402 T. Sir. III f. 24, por. Koz. I, 202: Craykowicze - Janusius de C.
3) XVI w. Ł. I, 341, 344: Craykovicze- villa, par. Uniejów, dek. i arch. uniejowski. 4) 1511-1518 P. 189: Craykovicze - par. jw., pow. szadkowski, woj. sieradzkie. 1552-1553 P. 232: Craykowycze - jw. 5) XIX w. SG IV, 583: Krajkowice albo Łęg Dominikowski - kol. nad odnogą rz. Warty, par. jw., gm. Niewiesz, pow. turecki.

Taryfa Podymnego 1775 r.

Kraykowice, wieś, woj. sieradzkie, powiat szadkowski, własność szlachecka, 9 dymów.

Czajkowski 1783-84 r.

Kraykowice, parafia uniejow (uniejów), dekanat uniejowski, diecezja gnieźnieńska, województwo sieradzkie, powiat szadkowski, własność: Radoszewski.

Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego 1827 r.

Kraykowice, województwo Kaliskie, obwód Kaliski, powiat Wartski, parafia Unieiów, własność prywatna. Ilość domów 9, ludność 102, odległość od miasta obwodowego 7.

Słownik Geograficzny:  

Krajkowice  al. Łęg dominikowski, kol. nad odnogą rz. Warty, pow. Turecki, par. Uniejów (Łaski, Lib. ben. I, 345), o 26 w. od Turku. W r. 1827 9 dm., 102 mk.; obecnie 11 dm., 78 mk., ob. Dominikowice.

Spis 1925:

Dominikowski Łęg, wś, pow. turecki, gm. Niewiesz. Budynki z przeznaczeniem mieszkalne 9. Ludność ogółem: 86. Mężczyzn 40, kobiet 46. Ludność wyznania rzymsko-katolickiego 86. Podało narodowość: polską 86.

 

Położenie Krajkowic ustaliłem na podstawie mapy z roku 1809 wykonanej przez jeometrę J.K.Mci Przysięgłego Tomasza Borzęckiego : "MAPPA Duktu Dziedziny Balina i Sypienia Dekretem Granicznym, między Wm Janem Walewskim Chorążym Sieradzk. tychże Dobr Dziedzicem ziedney, a Wzm Rochem Radoszewskim Dobr Dominikowic i Kraykowic Dziedzicem z drugiey Strony: dnia 17. Wrzesnia 1787. Ru. zapadłym, przysądzonego appelowanego, na termin Kompromissu dnia 17 Pazdziernika w Dominikowicach 1809 Roku przypadaiący na żądanie Wżney Walewski Chorążyny Siera."

Krajkowice leżały w innym miejscu niż Dominikowski Łęg. Nazwa została prawdopodobnie w drugiej połowie(?) XIX wieku przeniesiona na osadę powstałą nad rzeką Wartą.

 

Krajkowice 1839 r. 

Zaspy

Zaspy, dawniej kolonia leżąca w okolicach wsi Leśnik prawdopodobnie w obecnej gminie Poddębice.

 

 

Dziennik Urzędowy Woiewodztwa Kaliskiego 1820 nr 17

OBWIESZCZENIE.
Pisarz Trybunału Cywilnego Iszey Instancyi
Woiewodztwa Kaliskiego.
W skutek Wyroku Trybunału Cywilnego pierwszey Instancyi Woiewództwa Kaliskiego z dnia 4. Czerwca 1817 r. nakazuiącego sprzedarz Dóbr do Massy Kaietana Milewskiego należących, i Wyroku tegoż Trybunału z dnia 3. Kwietnia 1819. potwierdzaiącego Taxy, podaie do publiczney wiadomości, iż sprzedane będą przez publiczną licytacyą następne Dobra przez Wyrok Sądu Appellacyinego Królestwa Polskiego z dnia 27. Marca 1811? r. za własność Massy Kaietana Milewskiego Konkursowey uznane:
1. Borzewisko w Powiecie Szadkowskim Woiewództwie Kaliskim, z Kolonią Konstantinow, Olędrami Płacisko, Leśnik i Zaspy, otaxowane na 400,430 złot. pol., przyczem iednak wspomina się, iż po wyprowadzoney Taxie Budynki Dworskie spaliły się.
2. Lipki w tymże Powiecie i Województwie, z Młynem nad granicą Bałdrzychowską, otaxowane na 38,824 złotych Polskich, i Borki wtymże Powiecie i Woiewództwie, otaxowane na 19190 złotych Polskich.
3. Wyrembów, w tymże Powiecie, otaxowane na złotych 27,996 polsk.
4. Dąbrówki w tymże Powiecie, otaxowana na złotych 43,348 gr. 19 Polskich.
5. Wola Pomianowa wtymże Powiecie, otaxowane na złotych 57,383, oprócz zakontrowersowanych Pertynencyów, które otaxowane na Złotych 8800 polskich.
6. Charchów Pański w tymże Powiecie, otaxowane na złotych 71,067
polskich.
7. Nowa wieś w tymże Powiecie, otaxowane na złotych 43,384 polskich.
8. Malinie w Powiecie Wartskim Województwie Kaliskim, otaxowane
na złotych 21,414 polskich.
9. Porczyny i Wylazłów w Powiecie Szadkowskim, otaxowane na złot. 57,997 pol.
a to pod następuiącemi warunkami:
1. Każde Dobra, iak wyżey oddzielnie są taxowane, oddzielnie licytowane będą, wyjąwszy Lipki i Borki, które razem sprzedane będą, stosownie do powyższego Wyroku.
2. Ochotę maiący do licytowania złożą przed rozpoczęciem licytacyi kaucyą za dotrzymanie warunków do Depozytu Prześwietnego Trybunału Cywilnego Województwa Kaliskiego złotych 3000 polskich w gotowiznie, wyjąwszy tych, którzy przez oddzielne Wyroki Trybunału uzyskali przyięcie ich pretensyow do massy przyznanych za kaucyą.   
3. Ponieważ w Borzewisku budynki się spaliły, przeto kupuiący, lubo na to w Taxie żadcen wzgląd nie iest wzięty, żadnego wynadgrodzenia tych budynków brakuiących nie będzie mógł żądać.
4. Summa szacunkowa po przysądzeniu ostatecznem złożona będzie do Depozytu Trybunału Cywilnego Woiewództwa Kaliskiego w przeciągu dni dwudziestu pod nową na koszt i rizyko niedotrzymuiącego Resubhastacyą. — Na zastawników, ieżeli Plus-Licytantami będą, podług Wyroków zapadłych wzgląd wzięty będzie.
5. Koszta Wyroku ostatecznego przysądzenia Pluslicytant sam poniesie, inne zaś koszta Subhastacyi przez Massę poniesione będą.
Po odczytaniu ninieyszyeh warunków na publiczney Audyencyi dnia 28. Marca 1820r. Trybunał stosownie do wniosków Kuratora Massy, iako Ex-trahenta Subhastacyi, w myśl Art. 959. Kodexu postępowania do przygotowawczego przysądzenia wyżey wspomnionych Dobr Termin na dzień 9. Maia r. b. o godzinie 10. rano w Izbie swey Audyencyonalney ustanawia przepisane prawem formalności uzupełnić Kuratorowi Massy poleca.
Dan w Kaliszu dnia 28. Marca 1820 r.
Franciszek Rybczyński,
Pisarz Wydz. 

Dziennik Urzędowy Woiewodztwa Kaliskiego 1824 nr 28

Podpisarz Trybunału Cywilnego Iszey Instancji
Woiewództwa Kaliskiego.
Podaie do publiczney wiadomości, iż Dobra Borzewisko, leżące w Pcie Wartskim Wdztwie Kaliskiem, wraz z Kolonią Konstantynów, Holendrami Plecisko, Leśnik i Zaspy, na złtp. 400,430 otaxowane, na żądanie Felixa Więckowskiego, Patrona Trybunału, iako Kuratora massy Konkursowey Kajetana Milewskiego — w Trybunale Cywilnym Wztwa Kaliskiego na dniu 24. Czerwca 1824 r. zostały tymczasowie przysądzone Janowi Miczke, Patronowi Licytuiącemu, za summę 165,000 złtp., a do ostatecznego przysądzenia wyznaczony iest termin na dzień 5 Sierpnia 1824 r. o godzinie 10. zrana w Sali Audyencyonalney Trybunału Cywilnego I. Instancyi Wdztwa Kaliskiego posiedzenia swe w Kaliszu w Pałacu Sądowym przy ulicy Józefiny stoiącym, odbywaiącego.
Warunki przedaży i licytacyi są następne:   
1) Nikt do licytacyi przypuszczonym nie będzie, kto nie złoży vadium w gotowiznie 1000 Tal.   
2) Czwartą część Summy Szacunkowey Plus-licytant po przysądzeniu ostatecznym złożyć iest obowiązany do Depozytu Trybunału w dni 20.
3) Trzy czwarte części pozostaną do lat trzech z procentem 5/100, które w 1827 r. na Sty Jan Chrzciciel złożyć powinien, a to wszystko pod nową na koszt i ryzyko niedotrzymaiącego resubhastacyą.
4) Koszta licytacyi i tradycyi Plus-licytant ponieść obowiązany.
Nadmienia się przytem, iż po wyprowadzoney Taxie Budynki dworskie spaliły się.   
Kalisz dnia 9. Lipca 1824.
Cichorski.

Dziennik Urzędowy Gubernii Kaliskiej 1839 nr 25

Pisarz Trybunału Cywilnego Pierwszej Jnstancyi Gubernij Kaliskiej.

Podaie do publiczney wiadomości, iż dobra ziemskie Borzewisko z przyległościami, składaiące się z wsi folwarczney i zarobney Borzewisko, z kolonii Leśnik, Dezerta Zaspy, i osady Konstantynów w Powiecie Wartckim Obwodzie i Gubernii Kaliskiey, w Gminie Borzewisko położone, ze wszystkiemi przyległościami, użytkami i dochodami, dawniey śp. Konstan­ tego Rekowskiego a teraz SSrów Jego iako to: a) Elżbiety z Kręskich Rekowskiey po śp. Konstantym Rekowskim pozostałey wdowy iako ma­ tki i naturalney Opiekunki nieletnich swych dzieci to iest: Konstantego i Elżbiety rodzeństwa Rekowskich w wsi Żydowie Powiecie Kaliskim mieszkaiącey, i zamieszkanie prawne obrane maiącey, b) Napoleona Re­ kowskiego doletniego w wsi Siewieruszkach małych Powiecie Wartckim. c) Dezyderyi z Rekowskich Pągowskiey, Piotra Pągowskiego małżonki w wsi Mileiewie Powiecie Wartckim. d) Artaxerxesa Rekowskiego w wsi Rudniczysku. e) Stefanii z Rekowskich Józefa Wężyk małżonki w wsi Rogaszycach obydwóch w Powiecie Ostrzeszowskim W. X. Poznańskim mieszkaiących, a zamieszkanie prawne co do tego interessu tu w Kaliszu u Wgo Alexandra Kiedrzyńskiego Adjunkta Dyrekcyi Szczegółowey obrane maiących, dziedziczne. Aktem tradycyinym nieruchomości przez Komornika Trybunału Józefa Sikorskiego na gruncie tychże dóbr w dniach 24 i 25 Stycznia (5 i 6 Lutego) r. b. 1839 sporządzonym, na rzecz Jana Nepomucena Siemieńskiego dziedzica dóbr Zytnego, i tamże w Zytnym Powiecie Radomskim mieszkającego, a zamieszkanie zaś prawne u Wgo Xawerego Wołowskiego Patrona Trybunału Kaliskiego w Kalisza zamie­ szkałego obrane maiącego, za którego w interessie tym pomieniony Patron Xawery Wołowski stawać i kroki prawne czynić będzie na przymuszone wywłaszczenie zaięte zostały.

Akt zaięcia wyż z daty powołany w dwóch kopiach W. Mikołaiowi Gołembowskiemu iako Wóitowi Gminy Borzewiskar i iako dozorcy, w trzeciey kopii Pisarzowi Sądu Pokoiu Powiatu Wartckiego w dniu 28 Stycznia (9 Lutego) r. b., w pięciu kopiach SS. Rekowskim powyżey z Jmion Nazwisk i zamieszkania wymienionym, tudzież kopią Fellixowi Grabowskiemu iako przydanemu podopiekonowi nieletnim Rekowskim w dniach 2/14, 3/15 i 6/18 Marca r. b. 1839 doręczony, następnie w Kancellaryi Ziemiańskiey Gubernii Kaliskiey w dniu 3/15 Kwietnia r. b do właściwey księgi wieczystey dóbr Borzewiska podany, zaś do księgi zaregestrowań w Kancellaryi Trybunału Cywilnego Gubernii Kaliskiey w dn. 13/25 Kwietnia r. b. wpisany i zaregestrowany został.

Dobra te są łączne i składaią iednę Gminę pod nazwiskiem Gmi­ na Borzewiska, odległe są od miast Unieiowa mile 1, Dobry mile 1, Podębic mile 1 i pół, Powiatowego Warty mil 3, Gubernialnego Kalisza mil 7.

Rozległość dóbr tych uważaiąc sposobem przybliżonym których gatunek ziemi należy do 1, 2, 3 i 4 klassy iest następuiąca:

a) gruntu ornego do folwarku Borzewisko należącego około, Morg. 907 pk. 94.

b) Ogrodu z sadem przy dworze będącym, Morg. 15 pk. 118.

c) Łąk i pastwisk, Morg. 488 pk. 98.

d) Gruntu w Konstantynowie do Probostwa fundować się maiącego należącego, Morg. 46 pk. e) Ogrodów, Morg. 7 pk. 15.

f) Mieysce na cegielnią przeznaczone, pk. 120.

g) Grunta orne na kolonii Leśnik, Morg. 045 pk. 80.

h) Grunta włościańskie w Borzewisku, Morg. 589 pk. 117.

i) Łąk włościańskich w Borzewisku, Morg. 31 pk. 170.

k) Ogrodów w Konstantynowie, Morg. 32 pk. 11.

l) Lasów w Konstantynowie, Morg. 2124 pk. 4.

ł)Place pod zabudowaniami dworskiemi, Morg. 4 pk. 70.

m) Place pod zabudowaniami włościan, Morg. 18 pk. 138.

n) Wody drogi i nieużytki, Morg. 13 pk. 125.

Razem Morg 5224, pk. 146

Wyraźniey morgów pięć tysięcy dwieście dwadzieścia cztery prętów kwadratowych 146 czyli około hub 177 morgów 14 prętów kwadra­ towych 145 miary magdeburgskiey.

W dobrach tych znayduie się włościan mianowicie w Borze­wisku.

Pułrolników 9 każden z nich w tydzień odrabiaią pańskiego po dni 4 bydłem i dni 2 ręczno, po 6 tłuk w żniwa odrabiaią, daią po 3 ka­ płony i po 40 iay, chmielu korzec 1, przędzie sztukę 1, maią inwenta­rze i narzędzia do gospodarstwa potrzebne ze dworu dane.

Zagrodników 5 z tych 2ch robią w tydzień bydłem dni 3 a rę­ czno dzień 1, trzech zaś dni dwa także bydłem i dzień, ieden ręczno, powinności daniny również odbywaią i dworski inwentarz maią iak iest w protokule zaięcia umieszczone.

Komorników robiących w tydzień po dni dwa iest 23, i w żniwa po 4 tłuki każden odbywa. Komornic iest 5 które w tydzień dzień ieden każda odrabia, i inne powinności odprawiaią.

Czynszowników niestałych w dobrach zaiętych Borzewisko iest 28 którzy rocznie opłacaią czynszu z ról i pomieszkań sobie nadanych od dworu razem złp. 1144, oprócz tego młynarz Fidler obowiązany iest ieszcze mlewo dworowi bez brania miarki uskuteczniać.

Okupników czyli kolonistów na kolonii Leśnik i Zaspy, którzy są do gotowych i stałych opłat z obowiązani iest 27, to iest: Jan Kuiat, Bogusław Dembowski, August Sztuff, Jan Peglau, Ferdynand Peglau, Ludwik Hofman, Dorota Hofman, Ernest Szwant, Gotfryd Bigiel, Fryde­ ryk Duszyński, Adams Karol, Gotfryd Adams, Wilhelm Peglau, Lota Wockowa, Fryderyk Dyko, Daniel Müller, Jan Szwant, Michał Hein, Jan Greger, Marcin Hein, Fryderyk Szwant, Alfred Gołka, Jan Dembowski, Krysztof Dembowski, Dawid Don, Gotlib Tepper, Gotlib Golke, z tych 13 płaci każdy czynszu rocznie na ś. Marcin po złp. 34 gr. 15, po 1 gęsi daie, po 10 iay, i robią ręczno po dni 3 1/4, orze pół morgi ro­li dworowi, dziesięciu zaś po złp. 69 rocznie, po dwie gęsi, 20 iay, od­ rabia dni 6 i pół i orze iedne morgę roli. Dwóch zaś płacą czynszu razem złp. 103 gr. 15, daią 3 gęsi, 30 iay, 9 dni odrabiaią i półtory morgi orzą, trzech zaś ostatnich płacą razem czynszu rocznie złp. 138, daią 4 gęsi, iay 40, odrabiaią dni 13 ręczno w rok i dwie morgi gruntu orzą, a zatem stały czynsz wynosi rocznie złp. 1311 maią swoie własne domy.

Dobra te zostaią nateraz w dzierzawnym posiadaniu Wgo Mikołaia Gołembowskiego a to za opłatą czynszu rocznie złp. 13000 które poddzierzawił na lat 3 od wyrabiaiącego sprzedaż Jana Nepomucena Siemieńskiego, któremu dzierzawa w roku 1841 kończy się.

O stanie dóbr zaiętych, można się przekonać z protokułu zaięcia tak u Wgo Xawerego Wołowskiego Patrona Trybunału iak i u podpisanego Pisarza Trybunału.

Sprzedaż dóbr w mowie będących z wszystkiemi przyległościami i porządkami gruntowemi w akcie zaięcia wyszczególnionemi odbywać się będzie na Audyencyi Publiczney Trybunału Cywilnego Iey Jnstancyi Gubernii Kaliskiey w Kaliszu w Pałacu Sądowym przy ulicy Józefina sy­tuowanym posiedzenia swe odbywaiącego, do czego warunki sprzedaży każdy z interessentów w Biórze podpisanego Pisarza Trybunału i u popieraiącego sprzedaż Patrona Wgo Xawerego Wołowskiego, w każdym czasie przeyżeć można.

Pierwsze ogłoszenie warunków licytacyi i przedaży tychże dóbr na Audyencyi wspomnionego Trybunału w dniu 30 Maia (11 Czerwca) r. b. o godzinie 10tey z rana nastąpi.

Kalisz dnia 13/25 Kwietnia 1839 roku.

Franciszek Salezy Wołowski.

Gazeta Rządowa Królestwa Polskiego 1860 nr 108

(N. D. 2515) Komornik przy Trybunale Cywilnym w Kaliszu.

Zawiadamia, iż dobra Borzewisko z fowarkiem tegoż nazwiska, osady Konstantynów, kolonii Leśnik i kolonii Zaspy, kolonii Borzewisko, kolonii Izabella, kolonii Dzierzążna i kolonii Paulina, z wszelkiemi użytkami i zabudowaniami, położone w Ogu Wartskim, P-cie Kaliskim Gubernii Warszawskiej wydzierżawione będą przez publiczną licytacyą na lat trzy po sobie idące, poczynać się mające od d. 12 (24) Czerwca r. b. Termin do wydzierżawienia oznaczony został na d. 16 (28) Czerwca 1860 r. godzinę 10 z rana, w Kancellaryi Rejenta Ogu Wartskiego Andrzeja Szelążek w mieście Okręgowem Warcie mieszkającego, przez tegoż odbyć mające wydzierżawienie, przez publiczną licytacyą. Dobra te rocznej dzierżawy opłacać mogą rs. 1560,

Kalisz dnia 12 (24) Kwietnia 1860 r.

Fr. Rowecki. 

Feliksów gm. Poddębice

Akt związany z nowo powstałą kolonią Feliksów utworzoną przez Feliksa Wituskiego.

Józefka gm. Poddębice

O tym co wydarzyło się w roku 1845 na przeciwko karczmy Józefka przybliża nam akt notariusza Józefa Stokowskiego ze Zgierza.

Truskawiec gm. Poddębice

 Dodałem informację związaną z wsią Truskawiec z roku 1862.

Brodnia / Brodnica struga

Brodnia (Brodnica) struga
Długość 12,91 km. Wypływa przy drodzę Poddębice-Porczyny, na wschód od wsi Truskawiec w gminie Poddębice. Zmierza w kierunku północno-zachodnim, przecina drogę Porczyny-Uniejów. Pod wsią Gibaszew zatacza łagodny łuk w kierunku południowym a następnie podąża w kierunku północno-zachodnim. Minąwszy wieś Borzewisko  płynie prosto na północ przez Łąki Wilczyńskie i w miejscu zwanym Hektary po uprzedniej zmianie kierunku na północny-wschód uchodzi do rzeki Warty.

 

Inwentarz Kałów (1824)

Źródło inwentarza:
Akta notariusza Józefa Stokowskiego w Zgierzu z roku 1824, akt nr. 58. (Archiwum Państwowe w Łodzi) Inwentarz przepisał Piotr Tameczka. 

 "Działo się w Wsi Kałowie Powiecie Zgierskim w Domu pod Numerem pierwszem Dnia Dwunastego mca Sierpnia roku Tysiąc Ośmset Dwudziestego Czwartego."

Notariusz Publiczny Powiatu Zgierskiego Józef Stokowski przybył na grunt Kałowa. Tutaj stawił się Ignacy Mokrski we wsi Ciężkowie zamieszkały, który wydzierżawił dobra Kałów i połowę Tumusina. Na jego prośbę Notariusz przystąpił do opisania stanu dóbr.

I. Zabudowania Dworskie.

Dziedziniec od pola i ogrodów ogrodzony częścią płatami rzniętemi częścią rowem opasany i chróstem wygrodzony.
Dwór z bali rzniętych słomą od frontu i  od tyłu pokryty, szczyty gontami. Wchodzi się do tego dworu przez ganek, który iest gontami kryty, z ganku wchodzi się do sieni, z sieni po prawey stronie pokoiu podłoga z tarci, w tymże pokoiu są dwa okna, piec i komin z cegły paloney wymurowany, z tego pokoiu wchodzi się do pokoiu mnieyszego w którym iest komin takoż z cegły murowany o dwóch oknach, po prawey stronie tego pokoiu znayduie się garderoba, w którey podłogi niemasz, w drugim zaś pokoiu podłoga się znayduie, izba czeladna bez podłogi z kominem i piecem o dwóch oknach, spiżarnia takaż bez podłogi o iednym oknie, komin lepiony nad wierzchim murowany, drzwi iakie się znayduią to częścią są na zawiasach, częścią na biegunach i zamykaią sę takoż w tem sposobie na klamki i zamki. Przy oknach są trzy okiennice na zawiasach. Dwór ten potrzebuie konieczniy reperacyi poniewasz przyciesi są spruchniałe i pokrycie w złem stanie.

II. Gorzelnia.

Gorzelnia z bali rzniętych, która to gorzelnia iest w złem stanie że zagraża niebezpieczeństwem i reperowaną bydź nie może z powodu iż wszystko drzewo iest spruchniałe.

III. Uzd.

Uzd z drzewa obrabianego słomą pokryty bez podłogi, drzwi na biegunach na szkobel zamykaiące się bez pieca w naygorszym stanie.

IV. Kurniki.

Kurniki z drzewa rzniętego słomą pokryte a w iednym końcu staynia ze żłobem i drabiną, z pułapem częścią z żerdzi, częścią z dylów złożonym, drzwi na biegunach na zapory zamykaiące się. Te kurniki znayduią się po prawey i lewey stronie to iest w dwóch zabudowaniach i potrzebuią takoż gwałtowniy reperacyi, ponieważ przyciesie są zupełnie spruchniałe. W środku dziedzińca znayduie się studnia gąsiorem i korytem w złem stanie.

V. Staynia i wozownia.

Staynia i wozownia z drzewa rzniętego gątami pobita, bez żłobów i podłogi na cztery drzwi zamykaiąca się, dwoie drzwi zamykaiące się na szkoble żelazne a drugie drzwi na zapory drewniane zewnątrz drzwi są na zawiasach lecz czterech zawias brakuie wewnątrz tey stayni znayduie kumorka na szkobel żelazny zamykaiąca się, drzwi na zawiasach żelaznych, staynia tu i wozownia takoż iest w złem stanie i potrzebuiąca reperacyi, niemaiąca sufitu żadnego.

VI. Stodoły.

Dwie stodoły z drzewa obrabianego, każda o dwóch klepiskach słomą pokryte, drzwi na biegunach zamykaiące się na zamek i szkobel, w części reperacyi potrzebuiące.

VII. Obora.

Obora z drzewa obrabianego słomą poszyta, wewnątrz znayduią się żłoby i drabiny, drzwi na biegunach drewnianych na kołki zamykaiące się, obora ta potrzebuie reperacyi ponieważ przyciesi są w naygorszem stanie.

VIII. Młyn wodny.

Młyn wodny z drzewa obrabianego o dwóch kołach. Wewnątrz znayduie się izba o iednym piecu i kominie, o dwóch oknach, piec i komin potrzebuie reperacyi, drzwi iest pięć, trzy na zawiasach a dwoie na biegunach, zamykaią się na zapory i na szkoble. Przytem młynie znayduie się po prawey stronie dom z drzewa rzniętego, w którym to domu są dwie izby. W każdey izbie iest piec i komin i po dwa okna. W każdey izbie drzwi na biegunach i na zawiasach zamykaią się na zapory i dom ten potrzebuie reperacyi. Obok tego domu exystuie stodoła słomą pokryta z bali i żerdzi złożona, o iednym klepisku w naygorszym stanie. Około młyna iest most z bali rzniętych i przegródki w złem stanie.

Kolejno zostały opisane ogrody i zasiewy. Potem została wzmiankowana:
Owczarnia z drzewa obrabianego słomą pokryta, drzwi na biegunach na kołku zamykaiące się.

Następnie opisane zostały statki browarne, inwentarz gruntowy, sprzęty gospodarskie. Tu wzmiankowano włościan z Kałowa: Mikołay Gayderowicz sołtys, Paweł Prusiński, Woyciech Kutasiński, Franciszek Baraniak, Konrad Warycha, Jan Więckowski, Szczepan Świątczak, Szymon Warycha, Jan Prus, Józef Nowak

Błota bagna

Błota, nazwa dużego kompleksu bagien i torfowisk położonych na obszarze gminy Poddębice.

 1965 r.

 Groportal

 Błota wyłaniające się za drzewami w czerwcu 2020 roku.

Góry Golickie wzgórze

Góry Golickie, wzniesienia z punktem kulminacyjnym na wysokości 136,4 m. położone w gminie Poddębice. Porośnięte lasem sosnowym, od południa opierają się o wieś Golice, od strony północnej obniżają się ku okolicznym polom uprawnym. Ze względu na gęste zadrzewienie Góry Golickie nie są dobrym punktem  obserwacyjnym na najbliższą okolicę.

 1992 r.

Góry Golickie w czerwcu 2020 roku.

Pełkowszczyzna / Pętkowszczyzna

Pełkowszczyzna, dawniej przyległość położona w dobrach Jankowice w obecnej gminie Poddębice.

Dziennik Urzędowy Województwa Kaliskiego 1828 nr 17

OBWIESZCZENIE.

Rejent Kancellaryi Powiatu Wartskiego.

Zawiadamia Sz. Publiczność, iż na mocy Uchwały Rady familiyney, w opiece nieletnich po ś, p. JW. Józefie Walewskim pozostałych dzieci, w Sądzie Pokoiu Powiatu Wartskiego spisaney, Dobra Jankowice z przyległością Pełkowszczyzna zwaną, Powiecie Wartskim położone, drogą publiczney licytacyi w trzech-letnią dzierżawę, poczynaiąc od S. Jana Chrzciciela r. b. przez podpisanego Rejenta w dniu 2. Czerwca r. b. rano o godzinie 10. w mieście Warcie więcey daiącemu wypuszczone zostaną. Warunki tego wydzierżawienia każdego czasu u podpisanego Rejenta w mieyscu, lub u JW. Izabelli Walewski, opiekunki, w Balinie przeyrzane bydź mogą.

Warta dnia 20. kwietnia 1828 r.

Woyciech Morkowski.

 

Dziennik Urzędowy Woiewodztwa Kaliskiego 1834 nr 23

Z mocy uchwały rady familiyney z d. 27 tego m. w opiece nieletnich s. p. Jozefa Walewskiego posła, zawiadamiam publiczność iż: folwark Jankowice z przyległością Pentkówszczyzna pod Unieiowem, wypuszczony będzie przedemną
tu w Warcie w trzechletnią dzierżawę od S. Jana Chrzciciela poczynaiąc, więcey daiącemu w dniu 27 Czerwca r. b.— Warunki przyrzeć można u mnie Rejenta.
Warta d. 28 Maia 1834 r. Janczewski. R.    P. W.

Olendry / Holendry Leśnik / Olędry Płacisko

Olendry, przysiółek w gminie Poddębice.

Holendry Leśnik 1944 r.

Olendry 1964 r.

Dziennik Urzędowy Woiewodztwa Kaliskiego 1820 nr 17

OBWIESZCZENIE.
Pisarz Trybunału Cywilnego Iszey Instancyi
Woiewodztwa Kaliskiego.
W skutek Wyroku Trybunału Cywilnego pierwszey Instancyi Woiewództwa Kaliskiego z dnia 4. Czerwca 1817 r. nakazuiącego sprzedarz Dóbr do Massy Kaietana Milewskiego należących, i Wyroku tegoż Trybunału z dnia 3. Kwietnia 1819. potwierdzaiącego Taxy, podaie do publiczney wiadomości, iż sprzedane będą przez publiczną licytacyą następne Dobra przez Wyrok Sądu Appellacyinego Królestwa Polskiego z dnia 27. Marca 1811? r. za własność Massy Kaietana Milewskiego Konkursowey uznane:
1. Borzewisko w Powiecie Szadkowskim Woiewództwie Kaliskim, z Kolonią Konstantinow, Olędrami Płacisko*, Leśnik i Zaspy, otaxowane na 400,430 złot. pol., przyczem iednak wspomina się, iż po wyprowadzoney Taxie Budynki Dworskie spaliły się.
2. Lipki w tymże Powiecie i Województwie, z Młynem nad granicą Bałdrzychowską, otaxowane na 38,824 złotych Polskich, i Borki wtymże Powiecie i Woiewództwie, otaxowane na 19190 złotych Polskich.
3. Wyrembów, w tymże Powiecie, otaxowane na złotych 27,996 polsk.
4. Dąbrówki w tymże Powiecie, otaxowana na złotych 43,348 gr. 19 Polskich.
5. Wola Pomianowa wtymże Powiecie, otaxowane na złotych 57,383, oprócz zakontrowersowanych Pertynencyów, które otaxowane na Złotych 8800 polskich.
6. Charchów Pański w tymże Powiecie, otaxowane na złotych 71,067
polskich.
7. Nowa wieś w tymże Powiecie, otaxowane na złotych 43,384 polskich.
8. Malinie w Powiecie Wartskim Województwie Kaliskim, otaxowane
na złotych 21,414 polskich.
9. Porczyny i Wylazłów w Powiecie Szadkowskim, otaxowane na złot. 57,997 pol.
a to pod następuiącemi warunkami:
1. Każde Dobra, iak wyżey oddzielnie są taxowane, oddzielnie licytowane będą, wyjąwszy Lipki i Borki, które razem sprzedane będą, stosownie do powyższego Wyroku.
2. Ochotę maiący do licytowania złożą przed rozpoczęciem licytacyi kaucyą za dotrzymanie warunków do Depozytu Prześwietnego Trybunału Cywilnego Województwa Kaliskiego złotych 3000 polskich w gotowiznie, wyjąwszy tych, którzy przez oddzielne Wyroki Trybunału uzyskali przyięcie ich pretensyow do massy przyznanych za kaucyą.   
3. Ponieważ w Borzewisku budynki się spaliły, przeto kupuiący, lubo na to w Taxie żadcen wzgląd nie iest wzięty, żadnego wynadgrodzenia tych budynków brakuiących nie będzie mógł żądać.
4. Summa szacunkowa po przysądzeniu ostatecznem złożona będzie do Depozytu Trybunału Cywilnego Woiewództwa Kaliskiego w przeciągu dni dwudziestu pod nową na koszt i rizyko niedotrzymuiącego Resubhastacyą. — Na zastawników, ieżeli Plus-Licytantami będą, podług Wyroków zapadłych wzgląd wzięty będzie.
5. Koszta Wyroku ostatecznego przysądzenia Pluslicytant sam poniesie, inne zaś koszta Subhastacyi przez Massę poniesione będą.
Po odczytaniu ninieyszyeh warunków na publiczney Audyencyi dnia 28. Marca 1820r. Trybunał stosownie do wniosków Kuratora Massy, iako Ex-trahenta Subhastacyi, w myśl Art. 959. Kodexu postępowania do przygotowawczego przysądzenia wyżey wspomnionych Dobr Termin na dzień 9. Maia r. b. o godzinie 10. rano w Izbie swey Audyencyonalney ustanawia przepisane prawem formalności uzupełnić Kuratorowi Massy poleca.
Dan w Kaliszu dnia 28. Marca 1820 r.
Franciszek Rybczyński,
Pisarz Wydz. 

 

* na mapie [Mapa Dóbr Rządowych Klucz Niemysłów] w pobliżu dzisiejszych Olendrów znajduje się las Płaczyska. Od nazwy lasu miejscowość mogła w jakimś przedziale czasu nosić nazwę Olędry Płacisko. [uwaga autora bloga]

 

Dziennik Urzędowy Woiewodztwa Kaliskiego 1824 nr 28

Podpisarz Trybunału Cywilnego Iszey Instancji
Woiewództwa Kaliskiego.
Podaie do publiczney wiadomości, iż Dobra Borzewisko, leżące w Pcie Wartskim Wdztwie Kaliskiem, wraz z Kolonią Konstantynów, Holendrami Plecisko, Leśnik i Zaspy, na złtp. 400,430 otaxowane, na żądanie Felixa Więckowskiego, Patrona Trybunału, iako Kuratora massy Konkursowey Kajetana Milewskiego — w Trybunale Cywilnym Wztwa Kaliskiego na dniu 24. Czerwca 1824 r. zostały tymczasowie przysądzone Janowi Miczke, Patronowi Licytuiącemu, za summę 165,000 złtp., a do ostatecznego przysądzenia wyznaczony iest termin na dzień 5 Sierpnia 1824 r. o godzinie 10. zrana w Sali Audyencyonalney Trybunału Cywilnego I. Instancyi Wdztwa Kaliskiego posiedzenia swe w Kaliszu w Pałacu Sądowym przy ulicy Józefiny stoiącym, odbywaiącego.
Warunki przedaży i licytacyi są następne:   
1) Nikt do licytacyi przypuszczonym nie będzie, kto nie złoży vadium w gotowiznie 1000 Tal.   
2) Czwartą część Summy Szacunkowey Plus-licytant po przysądzeniu ostatecznym złożyć iest obowiązany do Depozytu Trybunału w dni 20.
3) Trzy czwarte części pozostaną do lat trzech z procentem 5/100, które w 1827 r. na Sty Jan Chrzciciel złożyć powinien, a to wszystko pod nową na koszt i ryzyko niedotrzymaiącego resubhastacyą.
4) Koszta licytacyi i tradycyi Plus-licytant ponieść obowiązany.
Nadmienia się przytem, iż po wyprowadzoney Taxie Budynki dworskie spaliły się.   
Kalisz dnia 9. Lipca 1824.
Cichorski.